اثر شاخ
 | |
| روانشناسی | |
 | |
| اثر شاخ از واژهٔ «شاخ» گرفته شده و به شاخهای شیطان اشاره دارد. |
اثر شاخ نوعی سوگیری شناختی است که بهطور نزدیک با اثر هالهای مرتبط است و باعث میشود برداشت فرد از دیگری بهطور نامتناسبی تحت تأثیر یک ویژگی منفی قرار گیرد.[۱][۲][۳]
یک نمونهٔ رایج از اثر شاخ این است که مشاهدهگر ممکن است فردی را که از نظر ظاهری جذاب نیست، از نظر اخلاقی نیز پایینتر از فردی جذاب تلقی کند؛ در حالیکه هیچ ارتباط واقعی میان ظاهر جسمانی و ویژگیهای اخلاقی وجود ندارد.[۴][۵]
ریشهشناسی
این اصطلاح از واژهٔ «شاخ» گرفته شده و به شاخهای شیطان اشاره دارد. این کاربرد در برابر واژهٔ «هاله» و اثر هالهای قرار میگیرد که بر پایهٔ مفهوم هالهٔ قدیسان است.[۶]
در یک پژوهشِ ۱۹۲۰ که توسط تورندایک منتشر شد[۷] و بر اثر هالهای تمرکز داشت، اشاره شده بود که «بهنظر میرسد ارزیابیها تحت تأثیر گرایشی چشمگیر قرار گرفتهاند؛ گرایشی به اینکه شخص را بهطور کلی خوب یا بهطور کلی پایینرتبه تصور کنند [الف] و داوری دربارهٔ ویژگیها را با این احساس کلی رنگآمیزی کنند».[ب]
اصطلاحات جایگزین
گاهی از عبارت «اثر شاخها»،[۲] «اثر هالهٔ معکوس» یا «اثر شیطان» نیز استفاده میشود.[۸]
سوگیری در عمل
اثر شاخ زمانی رخ میدهد که «افراد باور کنند ویژگیهای منفی با یکدیگر پیوند دارند».[۳] در این وضعیت، داوری مشاهدهگر دربارهٔ یک فرد بهسبب وجود یک جنبهٔ نامطلوب (برای مشاهدهگر) بهطور منفی تحت تأثیر قرار میگیرد.
- روزنامهٔ گاردین دربارهٔ «اثر شیطان» در ارتباط با هوگو چاوز نوشت: «برخی رهبران آنقدر شیطانیسازی میشوند که ارزیابی متوازن از دستاوردها و ناکامیهایشان ناممکن میشود.»[۹]
- رابطهٔ جرم و جذابیت نیز تحت تأثیر اثر هالهای قرار دارد. در یک پژوهش، دو جرم فرضی ارائه شد: یک سرقت و یک کلاهبرداری. در سرقت، زنی با بهدست آوردن غیرقانونی یک کلید، ۲۲۰۰ دلار به سرقت میبرد؛ در کلاهبرداری، زنی مردی را ترغیب میکند تا ۲۲۰۰ دلار در یک شرکت خیالی سرمایهگذاری کند. نتایج نشان داد هنگامیکه جرم وابسته به جذابیت نبود (مانند سرقت)، فرد غیرجذاب مجازات شدیدتری نسبت به فرد جذاب دریافت کرد. اما زمانیکه نوع جرم با جذابیت مرتبط بود (کلاهبرداری)، فرد جذاب مجازات بیشتری نسبت به فرد غیرجذاب دریافت کرد. این پژوهش نشان میدهد که بخشودگی معمول نسبت به زن جذاب (در نتیجهٔ اثر هالهای) زمانی که ماهیت جرم به ظاهر او مربوط میشد، از میان میرفت یا معکوس میشد.[۱۰]
جستارهای وابسته
پانویس
منابع
- ↑ "Halo Effect: Definition and Examples". Simply Psychology. Retrieved 2022-02-11.
- 1 2 Belludi, Nagesh (30 April 2013). "The Halo and Horns Effects [Rating Errors]". Right Attitudes. Retrieved 15 August 2017.
- 1 2 Kennon, Joshua (12 November 2011). "Mental Model: Horns Effect and Halo Effect". www.joshuakennon.com. Retrieved 15 August 2017.
- ↑ Long-Crowell, Erin. "The Halo Effect: Definition, Advantages & Disadvantages". Psychology 104: Social Psychology. study.com. Retrieved September 30, 2015.
- ↑ Nisbett, Richard E; Wilson, Timothy D (1977). "The halo effect: Evidence for unconscious alteration of judgments" (PDF). Journal of Personality and Social Psychology. American Psychological Association. 35 (4): 250–56. doi:10.1037/0022-3514.35.4.250. hdl:2027.42/92158. S2CID 17867385.
- ↑ "halo | History, Art, & Facts". Encyclopedia Britannica (به انگلیسی). Retrieved 2019-02-03.
- ↑ Thorndike, EL (1920), "A constant error in psychological ratings", Journal of Applied Psychology, 4 (1): 25–29, doi:10.1037/h0071663
- ↑ "Halo Effect: Definition and Examples | Simply Psychology". www.simplypsychology.org. Retrieved 2022-02-11.
- ↑ Glennie, Jonathan (3 May 2011). "Hugo Chávez's reverse-halo effect". The Guardian.
- ↑ Ostrove, Nancy; Sigall, Harold (1975). "Beautiful but Dangerous: Effects of Offender Attractiveness and Nature of the Crime on Juridic Judgment". Journal of Personality and Social Psychology. 31 (3): 410–14. doi:10.1037/h0076472.