ادبیات آمریکای لاتین
ادبیات آمریکای لاتین دربرگیرندهٔ سنت شفاهی و نوشتاری آمریکای لاتین به چندین زبان است؛ به‌ویژه به زبان‌های اسپانیایی، پرتغالی و زبان‌های بومی این منطقه. ادبیات آمریکای لاتین در نیمهٔ دوم سدهٔ بیستم میلادی به‌شکل چشمگیری در جهان شناخته شد و این شهرت بیش از همه به کامیابی جهانی سبکی به نام واقع‌گرایی جادویی بازمی‌گردد. از همین‌رو، ادبیات این منطقه اغلب تنها با این سبک، با جنبش ادبی شناخته‌شده به بوم ادبیات آمریکای لاتین و با برجسته‌ترین نمایندهٔ آن، گابریل گارسیا مارکز، پیوند خورده‌است. با این حال، ادبیات آمریکای لاتین از سنتی غنی و پیچیده برخوردار است که پیشینه‌ای چندصدساله دارد.
این ادبیات به‌عنوان «بوتهٔ ذوب فرهنگ‌ها» توصیف شده و روشنفکران و ادیبان آمریکای لاتین نقشی بنیادین در شکل‌گیری هویت ملت‌های خود ایفا کرده‌اند. افزون بر ادبیات اسپانیایی‌زبان و پرتغالی‌زبان، آثار نوشته‌شده به زبان فرانسوی و نیز ادبیات بومیان این قاره بخشی از این میراث گسترده به‌شمار می‌آیند.
پیشینه
ادبیات پیش از کلمب
| ادبیات | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
| اَشکال عمدهٔ ژانر | ||||
| ژانرهای نثر | ||||
|
||||
| ژانرهای شعر | ||||
|
||||
| ژانرهای دراماتیک | ||||
| تاریخ و فهرستها | ||||
|
||||
| گفتگو | ||||
 درگاه ادبیات | ||||
فرهنگ‌های پیشاکلمبی عمدتاً شفاهی بودند، هرچند مایاها و آزتک‌ها در مکزیک کنونی و برخی کشورهای آمریکای مرکزی دفترنامه‌های پیچیده‌ای تولید کردند.[۱] خط مایایی شامل نگاره‌های پیچیده‌ای بود که تاریخ، اسطوره‌ها و دیگر زمینه‌ها را بازمی‌نمایاند. اینکاها در پرو کنونی، بازنوشت‌های خود را از راه کیپو بیان می‌کردند. روایت‌های شفاهی باورهای اسطوره‌ای و دینی گاه پس از ورود استعمارگران اروپایی ثبت شدند؛ چنان‌که دربارهٔ پوپول ووه چنین رخ داد. سنت روایت شفاهی تا به امروز نیز در میان کچوازبانان پرو و مردم کیچه گواتمالا پابرجاست.[۲]
ادبیات دوران استعمار
از نخستین لحظهٔ رویارویی اروپاییان با دنیای نو، کاشفان و کنکیستادورها گزارش‌ها و سالنامه‌هایی از تجربه‌هایشان نوشتند؛ از جمله نامه‌های کریستف کلمب یا توصیف برنال دیاز دل کاستیلو از فتح امپراتوری آزتک توسط اسپانیا.[۱] گاه رویه‌های استعماری مناظره‌ای سرزنده دربارهٔ اخلاق استعمار و جایگاه بومیان برمی‌انگیخت؛ چنان‌که در اثر بارتلمه د لاس کاساس با عنوان «گزارش کوتاهی از ویرانی هند غربی» بازتاب یافت. نخستین چاپخانهٔ آمریکای شمالی در سال ۱۵۳۹ در مکزیکوسیتی کنونی به‌دست خوان کرومبرگر بنیان نهاده شد.[۱]
دورگه‌ها و بومیان نیز در پیکرهٔ ادبیات استعماری سهم داشتند. نویسندگانی چون اینکا گارسیلاسو د لا وگا و گوامان پوما گزارش‌هایی از فتوحات اسپانیایی نوشتند که اغلب دیدگاهی متفاوت از نگاه استعمارگران عرضه می‌کرد.[۳]
در دوران استعمار، فرهنگ مکتوب بیشتر در دست کلیسا بود و در همین بستر بود که خوانا اینس د لا کروز شعرها و جستارهای فلسفی ماندگار خود را نوشت. علاقهٔ او به اندیشهٔ علمی و آزمایش‌گری به گفت‌وگوها و نوشته‌هایی حرفه‌ای با آیزاک نیوتن انجامید.[۴] در اواخر سدهٔ هجدهم و آغاز سدهٔ نوزدهم، سنت ادبی مستقل کریولوها شکل گرفت و نخستین رمان‌ها پدید آمدند؛ از جمله پریکیو سارنینتو نوشتهٔ خوسه خواکین فرناندس د لیزاردی در سال ۱۸۱۶. خود آزادی‌خواهان نیز اغلب نویسندگانی برجسته بودند؛ مانند سیمون بولیوار و آندرس بیو.[۳]
سدهٔ نوزدهم
سدهٔ نوزدهم دوران «داستان‌های بنیادین» بود (به تعبیر دوریس سامر منتقد ادبی)؛[۵] رمان‌هایی در سنت رمانتیک یا ناتورالیستی که می‌کوشیدند حسی از هویت ملی بیافرینند و اغلب بر نقش و حقوق بومیان یا دوگانهٔ «تمدن یا بربریت» تمرکز داشتند. استبان اچوریا پیشگام این جریان در آمریکای لاتین بود.[۶] رمانتیسم سپس به‌دست نویسندگان برجسته‌ای پی گرفته شد؛ از جمله دومینگو فوستینو سارمینتو با اثر فاکوندو (۱۸۴۵). همچنین آلبرتو بلست گانا با رمان مارتین ریباس (۱۸۶۲) که نخستین رمان شیلیایی شناخته می‌شود، در آن واحد هم داستان عاشقانهٔ پرشوری بود و هم حماسه‌ای ملی دربارهٔ انقلاب.[۷][۸]
دیگر داستان‌های بنیادین دربرگیرندهٔ ماریا (۱۸۶۷) اثر خورخه ایساکس از کلمبیا، کوماندا (۱۸۷۹) اثر خوان لئون مرا از اکوادور و اوس سرتوئیس (۱۹۰۲) اثر ائوکلیدس دا کونیا از برزیل است.[۵]
از دیگر آثار مهم سدهٔ نوزدهم، منظومهٔ حماسی مارتین فیرو (۱۸۷۲) اثر خوزه هرناندز است. داستان یک گائوچوی فقیر که به جبههٔ جنگ مرزی فرستاده می‌شود، نمونه‌ای از ژانر «گائوچسک» است؛ گونه‌ای شعر آرژانتینی که بر زندگی گائوچوها تمرکز دارد.[۹]
رمانتیسم، واقع‌گرایی، ناتورالیسم و جریان‌های نوپدید
جنگ‌های استقلال آمریکا از اسپانیا در آغاز سدهٔ نوزدهم، درونمایه‌های هویت، مقاومت و حقوق بشر را در ادبیات آمریکای لاتین پررنگ کرد. نویسندگان اغلب از جنبش‌های ادبی رایج مانند رمانتیسم، رئالیسم و ناتورالیسم پیروی کرده و نوآوری‌هایی در آن‌ها پدیدآوردند، اما بسیاری نیز اندیشه‌هایی چون ملی‌گرایی و استقلال را کاویدند.[۱۰]
ادبیات استعمار ادبی هرچند شاید از سدهٔ هفدهم سر برآورده بود، اما در سدهٔ نوزدهم به‌شکل مقاومت در برابر اسپانیا، ایالات متحده و دیگر قدرت‌های استعمارگر محبوبیت یافت. نویسندگان آمریکای لاتین در پی هویتی آمریکای‌لاتینی بودند و این جست‌وجو بعدها پیوند نزدیکی با جنبش ادبی «مدرنیسمو» پیدا کرد.[۱۱]
در دوران استعمار، نویسندگان مرد بر ادبیات چیره بودند به‌جز نام‌هایی چون خوانا اینس د لا کروز؛ اما در سدهٔ نوزدهم تحولی آغاز شد که به حضور بیشتر زنان نویسنده انجامید. افزایش آموزش زنان، نویسندگانی چون خرترودیس گومس د آبیانِدا با رمان «ساب» (۱۸۴۱)، کلوریندا ماتو د تورنر با رمان «پرندگان بی‌آشیان» (۱۸۸۹) و خوانا مانوئلا گوریتی (۱۸۱۸–۱۸۹۲) را به پیشگامی رساند. زنان نویسندهٔ این دوره اغلب از نابرابری‌هایی می‌نوشتند که بازماندهٔ استعمار بود: به‌حاشیه‌رانی و ستم بر بومیان، بردگان و زنان.[۱۲] مرسدس کابیو د کاربونرا نیز با رمان ناتورالیستی «بلانکا سول» (۱۸۸۸) کمبود گزینه‌های شغلی زنان را در جامعهٔ پرو به نقد کشید.[۱۲]
مدرنیسمو، آوانگارد و پیشگامان بوم
در اواخر سدهٔ نوزدهم، مدرنیسمو پدید آمد؛ جنبشی شاعرانه که متن بنیادینش «آسول» (۱۸۸۸) اثر روبن داریوی نیکاراگوئه‌ای بود. مدرنیسمو نخستین جنبش شعری آمریکای لاتین بود که بر فرهنگ ادبی بیرون از منطقه نفوذ گذاشت و نیز نخستین ادبیات به‌معنای واقعی آمریکای‌لاتینی به‌شمار می‌رفت؛ زیرا تفاوت‌های ملی دیگر اهمیت چندانی نداشتند و نویسندگان در پی پیوندهای فراملی بودند.[۱۱] خوزه مارتی، هرچند میهن‌دوست کوبایی بود، در مکزیک و ایالات متحده نیز زیست و برای نشریات آرژانتین و جاهای دیگر نوشت. در سال ۱۹۰۰، خوسه انریکه رودو از اروگوئه اثر «آریل» را نوشت که به بیانیه‌ای برای بیداری فرهنگی منطقه تبدیل شد.[۱۳]
دلمیرا آگوستینی، یکی از چهره‌های زن مدرنیسمو، شعرهایی سرود که هم تصاویر مدرنیستی معمول (مانند قو) را به‌کار می‌برد و هم آن‌ها را با پیام‌های فمینیستی و درونمایه‌های شهوانی سازگار می‌کرد.[۱۴]
هرچند خود مدرنیسمو اغلب زیبایی‌شناسانه و ضدسیاسی تلقی می‌شد، برخی شاعران و جستارنویسان از جمله مارتی و همچنین پروییان مانوئل گونسالس پرادا و خوزه کارلوس ماریاتگوئی انتقادهای تأثیرگذاری از نظم اجتماعی و به‌ویژه وضعیت بومیان آمریکای لاتین مطرح کردند. بدین‌ترتیب، آغاز سدهٔ بیستم شاهد برآمدن ایندیخنیسمو نیز بود؛ جریانی که پیش‌تر کلوریندا ماتو د تورنر آن را محبوب کرده بود و به بازنمایی فرهنگ بومیان و بی‌عدالتی‌هایی که این جوامع تحمل می‌کردند اختصاص داشت.[۱۳]
ادبیات مقاومت در برابر استعمار که از سدهٔ نوزدهم آغاز شده بود، در مدرنیسمو نیز نقشی کلیدی داشت. مارتی خوانندگان را از گرایش‌های امپریالیستی ایالات متحده هشدار داد و آثاری چون «آمریکای ما» (۱۸۹۲) نوشت. داریو نیز با شعر «به روزولت» و آثار دیگرش تهدید امپریالیسم آمریکایی را برجسته ساخت.[۱۱]
آرژانتینی خورخه لوئیس بورخس گونه‌ای تازه از داستان کوتاه فلسفی آفرید و به یکی از تأثیرگذارترین نویسندگان آمریکای لاتین تبدیل شد. هم‌زمان روبرتو آرلت سبکی بسیار متفاوت عرضه کرد که به فرهنگ توده‌ای و ادبیات عامه‌پسند نزدیک‌تر بود و شهرنشینی و مهاجرت اروپایی به مخروط جنوبی را بازمی‌تابید.[۱۳]
ونزوئلایی رومولو گایه‌گوس در ۱۹۲۹ رمان دنیا باربارا را نوشت که به یکی از شناخته‌شده‌ترین رمان‌های آمریکای لاتین تبدیل شد. این رمان اثری واقع‌گرایانه است که ستیز تمدن و بربریت را در دشت‌های آمریکای جنوبی تصویر می‌کند و شاهکاری از کریویسمو به‌شمار می‌رود.[۱۳]
چهره‌های برجستهٔ برزیل در این دوره شامل ماشادو د آسیس هستند که با نگاه کنایه‌آمیز و تحلیل روان‌شناختی ژرف، نثر برزیلی را به گستره‌ای جهانی رساند. شاعران مدرنیست برزیل مانند ماریو جی آندراجی، اسوالد د آندراده (که بیانیهٔ آنتروپوفاژ او قدرت‌های فرافرهنگی‌سازی برزیل را می‌ستود) و کارلوس دروموند د آندره نیز نقش مهمی ایفا کردند.[۱۳]
در مکزیکِ دههٔ ۱۹۲۰، استریدنتیسم و لوس کونتمپورانئوس نمایندهٔ نفوذ جنبش‌های آوانگارد بودند و انقلاب مکزیک الهام‌بخش رمان‌هایی چون فرودستان اثر ماریانو آزوئلا شد.[۱۰] در دههٔ ۱۹۳۰، نویسندهٔ ونزوئلایی آرتورو اوسلار پیتری با رمان نیزه‌های سرخ (۱۹۳۱) بنیان‌گذار واقع‌گرایی جادویی به‌شمار آمد. در دههٔ ۱۹۴۰، آلخو کارپانتیه مفهوم «شگفت‌انگیز واقعی» را ابداع کرد و همراه با خوآن رولفو و میگل آنخل آستوریاس پیشگام بوم ادبیات آمریکای لاتین شد.[۱۳]
شعر پس از مدرنیسمو
در سدهٔ بیستم، سنت پویایی از شعر نثر در آمریکای لاتین شکوفا شد.[۱۵] استادان شعر نثر دربرگیرندهٔ خورخه لوئیس بورخس، پابلو نرودا، اکتاویو پاز، آلخاندرا پیسارنیک و جیانینا براسکی هستند.[۱۵][۱۶]
پیشتازان شعر نو که عشق، رمانس و تعهد به سیاست چپ منطقه‌ای را بیان می‌کردند، سزار وایهو (پرو) و برندهٔ جایزه نوبل پابلو نرودا (شیلی) بودند.[۱۵] در پی آنان ارنستو کاردنال (نیکاراگوئه)، روکه دالتون (السالوادور)، نیکولاس گیین (کوبا)، گونزالو روخاس (شیلی) و ماریو بندتی (اروگوئه) قرار داشتند.[۱۵]
پس از مدرنیسمو، جنبش‌های شعری کوتاه‌مدتی نیز در آمریکای لاتین پدید آمد. در شیلی، براولیو آرناس و دیگران در ۱۹۳۸ گروه ماندراگورا را بنیان نهادند که از فراواقع‌گرایی و نیز آفرینش‌گرایی ویسنته اوییدوبرو تأثیر پذیرفته بود.[۱۷] در پرو، سزار مورو و امیلیو آدولفو وست‌فالن فراواقع‌گرایی را در منطقهٔ آند پروراندند.[۱۸]
بوم ادبیات آمریکای لاتین
پس از جنگ جهانی دوم، آمریکای لاتین از رونق اقتصادی فزاینده‌ای بهره‌مند شد و اعتمادبه‌نفس تازه‌ای نیز به بوم ادبی انجامید. از ۱۹۶۰ تا ۱۹۶۷ برخی از مهم‌ترین آثار بنیادین بوم منتشر شدند و به‌زودی فراتر از آمریکای لاتین شناخته و ستوده شدند. بسیاری از این رمان‌ها و مجموعه‌داستان‌ها تا اندازه‌ای شورشی در برابر هنجارهای عمومی فرهنگ آمریکای لاتین بودند. نویسندگان مرزهای سنتی را درمی‌نوردیدند، با زبان آزمایش می‌کردند و اغلب سبک‌های گوناگون نوشتن را درمی‌آمیختند.[۱۰]
نویسندگان بوم از ساختارهای روایی سنتی فراتر رفتند و روایت غیرخطی و آزمایشی را پذیرفتند. چهرهٔ خورخه لوئیس بورخس، هرچند خود نویسندهٔ بوم نبود، تأثیری شگرف بر نسل بوم داشت. نویسندگان آمریکای لاتین از نویسندگان آمریکای شمالی و اروپایی چون ویلیام فاکنر، جیمز جویس و ویرجینیا وولف و نیز از شاعر و نمایشنامه‌نویس اسپانیایی فدریکو گارسیا لورکا الهام می‌گرفتند.[۱۵]
بوم، ادبیات آمریکای لاتین را به صحنهٔ جهانی پرتاب کرد. رمان‌های جسورانه و تجربی مانند لی‌لی بازی (۱۹۶۳) اثر خولیو کورتاسار که به اسپانیایی منتشر و به‌سرعت به انگلیسی ترجمه شدند، شاخص این دوره بودند. از ۱۹۶۶ تا ۱۹۶۸، امیر رودریگس مونِگال ماهنامهٔ تأثیرگذار موندو نوئوو را منتشر کرد که گزیده‌هایی از رمان‌های منتشرنشدهٔ نویسندگان تازه مانند گیلرمو کابررا اینفانته و سِوِرو ساردوی و نیز دو فصل از صد سال تنهایی گابریل گارسیا مارکز را در ۱۹۶۶ دربرداشت.[۱۰]
در ۱۹۶۷ این کتاب یکی از رمان‌های تعریف‌کنندهٔ بوم شد و ادبیات آمریکای لاتین را با واقع‌گرایی جادویی پیوند زد؛ هرچند نویسندگان مهم دیگری چون ماریو بارگاس یوسا و کارلوس فوئنتس به‌آسانی در این چارچوب نمی‌گنجیدند. در همان سال، میگل آنخل آستوریاس جایزهٔ نوبل ادبیات را دریافت کرد.[۱۰] شاید اوج بوم را بتوان در رمان عظیم من، فرمانروا (۱۹۷۴) اثر آگوستو روا باستوس دانست. دیگر رمان‌نویسان مهم این دوره خوسه دونوسو از شیلی، آگوستو مونترسو از گواتمالا و گیلرمو کابررا اینفانته از کوبا بودند.[۱۵]
پسابوم و ادبیات معاصر
ادبیات پسابوم گاه با گرایش به طنز و کنایه مشخص می‌شود؛ چنان‌که در آثار روایی آلفردو برایس دیده می‌شود؛ و گاه با بهره‌گیری از ژانرهای عامه‌پسند مانند آثار مانوئل پوییگ.[۱۹] برخی نویسندگان کامیابی بوم را باری بر دوش خود می‌دانستند و کاریکاتوری را که ادبیات آمریکای لاتین را به واقع‌گرایی جادویی فرومی‌کاست، آشکارا رد می‌کردند. از همین‌رو آلبرتو فوگت شیلیایی مفهوم مک‌اندو را در برابر «ماکوندوگرایی» پیش نهاد.[۱۹]
نویسندهٔ اسپانیایی‌زبانی که بیشترین پیامد را در ایالات متحده برجای گذاشت روبرتو بولانیو بود.[۲۰] در مجموع، ادبیات معاصر منطقه پویا و گوناگون است؛ از پرفروش‌هایی چون پائولو کوئلیو و ایزابل آلنده تا آثار آوانگارد و مورد ستایش منتقدان نویسندگانی چون دیاملا التیت، جیانینا براسکی، لوئیزا والنزوئلا، مارکوس آگینیس، ریکاردو پیلیا، روبرتو بولانیو، آلیسیا یانس، خایمه بایلی، آلونسو کوئتو، ادموندو پاس سولدان، جیوکوندا بلی، خورخه فرانکو، دنیل الرکان، ویکتور مونتویا و کارمن بویوسا.[۱۹]
از دیگر چهره‌های مهم، سزار آیرا آرژانتینی و فرناندو بایخو کلمبیایی را باید نام برد که اثرش «باکرهٔ آدمکشان» خشونت در مدیین تحت سیطرهٔ قاچاق مواد مخدر را تصویر می‌کند.[۱۹]
زنان در ادبیات آمریکای لاتین
حضور زنان در ادبیات آمریکای لاتین پیشینه‌ای دراز دارد. خوانا اینس د لا کروز در دوران استعمار شعرها و جستارهای فلسفی ماندگاری آفرید. در سدهٔ نوزدهم، افزایش آموزش زنان، نویسندگانی چون خرترودیس گومس د آبیانِدا، کلوریندا ماتو د تورنر و خوانا مانوئلا گوریتی را پروراند. بسیاری از آثار زنان این دوره جامعه‌های پدرسالار آمریکای لاتین را به چالش کشیدند و ریاکاری طبقهٔ حاکم و نهادهای فاسد دولتی را به نقد کشاندند.[۱۲][۱۱]
در سدهٔ بیستم، دلمیرا آگوستینی در مدرنیسمو، آلخاندرا پیسارنیک در شعر و ایزابل آلنده، لوئیزا والنزوئلا و لائورا اسکیبل در داستان‌نویسی از جملهٔ زنان برجسته‌ای بودند که ادبیات منطقه را غنا بخشیدند.[۱۵]
ادبیات بومی‌گرایی (ایندیخنیسمو)
ایندیخنیسمو جریانی ادبی بود که به بازنمایی فرهنگ بومیان و بی‌عدالتی‌های وارد بر آنان اختصاص داشت. ریشه‌های آن به آثار کلوریندا ماتو د تورنر بازمی‌گشت و سپس در آغاز سدهٔ بیستم با آثار خوسه ماریا آرگداس و روساریو کاستیانوس به اوج رسید.[۱۱] خوزه کارلوس ماریاتگوئی نیز نمایندهٔ برجستهٔ این جریان بود که می‌کوشید پیوندی میان مارکسیسم و ذهنیت آمریکای لاتین برقرار سازد.[۱۳]
واقع‌گرایی جادویی
واقع‌گرایی جادویی سبکی ادبی است که ادبیات آمریکای لاتین را در سدهٔ بیستم بیش از هر سبک دیگری در جهان شناساند. ریشه‌های این سبک را می‌توان در آثار آرتورو اوسلار پیتری در دههٔ ۱۹۳۰ و سپس آلخو کارپانتیه با مفهوم «شگفت‌انگیز واقعی» ردیابی کرد.[۱۹] گابریل گارسیا مارکز با رمان صد سال تنهایی برندهٔ جایزهٔ رومولو گایه‌گوس (۱۹۶۷) شد و واقع‌گرایی جادویی را به شناخته‌ترین سبک آمریکای لاتین تبدیل کرد. با این حال، نویسندگانی مانند ماریو بارگاس یوسا و کارلوس فوئنتس آثارشان فراتر از این چارچوب بود.[۱۰]
پس از فروکش کردن بوم، واقع‌گرایی جادویی با واکنش‌های انتقادی نیز روبه‌رو شد و مفهوم «ماکوندیسمو» به‌عنوان نقد افراط در کاربرد این سبک مطرح گردید.[۱۹]
میراث و جایگاه جهانی
ادبیات آمریکای لاتین با در هم آمیختن سنت‌های بومی، استعماری و مدرن، یکی از غنی‌ترین و پویاترین سنت‌های ادبی جهان را شکل داده‌است. این ادبیات چندین برندهٔ جایزهٔ نوبل به جهان عرضه کرده‌است؛ از جمله میگل آنخل آستوریاس (۱۹۶۷)، پابلو نرودا (۱۹۷۱)، گابریل گارسیا مارکز (۱۹۸۲)، اکتاویو پاز (۱۹۹۰) و ماریو بارگاس یوسا (۲۰۱۰).[۱۵] تأثیر این ادبیات بر ادبیات جهان، به‌ویژه از راه واقع‌گرایی جادویی و بوم، ژرف و ماندگار بوده‌است.[۱۹]
منابع
- 1 2 3 «First Printing Press in the Americas was Established in Mexico».
- ↑ Rubén Bareiro Saguier: La Literatura latinoamericana: crisol de culturas (unesdoc.unesco.org), S. 27
- 1 2 Vgl. Heinz Krumpel: Aufklärung und Romantik in Lateinamerika. Frankfurt 2004.
- ↑ «Sor Juana Ines de la Cruz». ۷ دسامبر ۲۰۲۰.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Sommer, Doris, ۱۹۴۷- (۱۹۹۱). Foundational fictions: the national romances of Latin America. Berkeley: University of California Press. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۰-۹۱۳۸۶-۸. OCLC 45730526.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:نام‌های عددی:فهرست نویسندگان (رده) نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (رده) - ↑ The Slaughteryard. London: HarperCollins Publishers. ۲۰۱۰.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Dorfman، Ariel (۶ آوریل ۲۰۲۰). «Confronting the Pandemic in a Time of Revolt: Voices From Chile». The Nation. شاپا ۰۰۲۷-۸۳۷۸. دریافت‌شده در ۲۶ اوت ۲۰۲۰.
{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Phillips، Walter T. (۱۹۴۳). «Chilean Customs in Blest Gana's Novels». Hispania. ۲۶ (۴): ۳۹۷–۴۰۶. doi:10.2307/333596. شاپا ۰۰۱۸-۲۱۳۳. جی‌استور 333596.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «The Gaucho Martin Fierro | work by Hernández». Encyclopædia Britannica. دریافت‌شده در ۲۶ اوت ۲۰۲۰.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 5 6 Lagasse، Paul. «Spanish American Literature». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۷ آوریل ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 5 Arango-Ramos، Fanny D. «Resistance Literature in Spanish America». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۷ آوریل ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 Denegri، Francesca. «Women's Writing in the 19th Century». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۷ آوریل ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 5 6 7 Granés 2022, S. 23.
- ↑ Molloy، Sylvia (سپتامبر ۱۹۸۳). «Dos lecturas del cisne: Rubén Darío y Delmira Agustini». Revista de la Universidad de México (۱۰۴۶۴).
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 5 6 7 8 The FSG book of twentieth-century Latin American poetry: an anthology. Stavans, Ilan. (ویراست ۱st). New York: Farrar, Straus, Giroux. ۲۰۱۱. شابک ۹۷۸-۰-۳۷۴-۱۰۰۲۴-۷. OCLC 650212679.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:دیگران (رده) - ↑ Loustau، Laura (۲۰۲۰). "Art and Magic in Assault on Time" "Poets, philosophers, lovers: On the writings of Giannina Braschi. Aldama, Frederick Luis. O'Dwyer, Tess. Pittsburgh, Pa.: U Pittsburgh. شابک ۹۷۸-۰-۸۲۲۹-۴۶۱۸-۲. OCLC 1143649021.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Vicente Huidobro | Chilean writer». Encyclopædia Britannica. دریافت‌شده در ۳ سپتامبر ۲۰۲۰.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Quispe، Esteban. «Translations of Two Poems by César Moro». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۳ سپتامبر ۲۰۲۰.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 5 6 7 Arellano، Jeronimo (۲۰۱۵). Magical realism and the history of the emotions in Latin America. Lewisburg. شابک ۹۷۸-۱-۶۱۱۴۸-۶۶۹-۸. OCLC 900594759.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:مکان بدون ناشر (رده) - ↑ Roberto Bolaño: diez años sin el autor que conquistó a los jóvenes escritores
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Latin American literature». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۶ آوریل ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Lateinamerikanische Literatur». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای آلمانی ، بازبینی‌شده در ۶ آوریل ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- ادبیات آمریکای لاتین در دانشنامهٔ بریتانیکا
- ادبیات آمریکای لاتین
- فرهنگ در آمریکای جنوبی
- ادبیات آمریکای مرکزی
- ادبیات آمریکای شمالی
- ادبیات آمریکای جنوبی