الونی ابا
{{{name}}}
אַלּוֹנֵי אַבָּא | |
|---|---|
| نویسه‌گردانی(های) عبری | |
| • رسمی | Allone Abba |
  {{{name}}} | |
| مختصات: ۳۲°۴۳′۴۶″ شمالی ۳۵°۱۰′۱۸″ شرقی / ۳۲٫۷۲۹۴۴°شمالی ۳۵٫۱۷۱۶۷°شرقی | |
| Grid position | ۱۶۶/۲۳۷ PAL |
| شورا | شورای منطقه‌ای دره یزرعیل |
| منطقه | جلیل سفلا |
| شهرک | هاعوود هاتصیونی |
| بنیان‌گذاری | ۱۹۴۸ |
| بنیان‌گذار | مهاجران یهودی اتریشی و رومانیایی |
| جمعیت (۲۰۱۷)[۱] | ۹۷۰ |
| وبگاه | aloneyaba.org.il |
الونی ابا (אַלּוֹנֵי אַבָּא، به معنای «بلوط‌های ابا») یک موشاو شیتوفی در شمال اسرائیل است. این شهرک در جلیل سفلا در نزدیکی بیت لحم جلیل و الونیم و در تپه‌های شرق کریات تیوون واقع شده و در حوزه قضایی شورای منطقه‌ای دره یزرعیل قرار دارد.
شهرک کنونی در سال ۱۹۴۸ بر جای روستای تاریخی عربی ام‌العمد و مستعمره پروتستان آلمانی والدهایم (Waldheim، به معنای «خانه جنگل») بنیان‌گذاری شد. نام الونی ابا به یادبود ابا بردیچف، داوطلب یهودی در صفوف ارتش بریتانیا که در سال ۱۹۴۳ با چتر به چکسلواکی فرستاده شد و در سال ۱۹۴۵ اعدام گردید، انتخاب شده‌است.
پیشینه
بررسی‌های باستان‌شناختی نشان می‌دهد که این مکان در دوره‌های هلنیستی و رومی منطقه‌ای صنعتی-کشاورزی بوده‌است. از جمله بقایای یافت‌شده می‌توان به کارگاه روغن‌کشی و انگورفشار دوره رومی و نیز گذرگاهی سنگ‌فرش از همان دوران اشاره کرد.[۲]
دوره عثمانی
ام‌العمد
ام‌العمد در دفتر عثمانی سال ۱۵۵۵–۱۵۵۶ به‌عنوان زمین «مزرعه» (یعنی زمین زیرکشت) در ناحیه طبریه از لوای صفد ذکر شده‌است. این زمین به‌عنوان زعامت طبقه‌بندی شده بود.[۳] در سال ۱۷۹۹ این روستا با نام زبد بر نقشه پیر ژاکوتن ظاهر شد و در دهه ۱۸۸۰ با نام ام‌العمد (ام العمد) در نقشه‌برداری صندوق اکتشاف فلسطین ثبت گردید.[۴]
در سال ۱۸۵۹ کنسول بریتانیا، راجرز، جمعیت ام‌العمد را ۱۰۰ نفر و زمین زراعی آن را ده فدان گزارش کرد.[۵] در سال ۱۸۷۵ ویکتور گِرَن ام‌العمد را روستایی بر فلاتی کوچک و احاطه‌شده از باغ‌ها یافت. با وجود نام ام‌العمد که به معنای «جای ستون‌ها» بود، گِرَن هیچ ستونی نیافت.[۶]
در سال ۱۸۸۱ نقشه‌برداری فلسطین غربی متعلق به صندوق اکتشاف فلسطین این روستا را در بلوط‌زاری بر بالای تپه توصیف کرد که در سمت شرقی آن آرامگاهی باستانی کنده‌شده در سنگ وجود داشت.[۵] فهرستی از جمعیت در حدود سال ۱۸۸۷ نشان می‌دهد که ام‌العمد نزدیک به ۵۵ ساکن داشت که همگی مسلمان بودند.[۷]
والدهایم
در سال ۱۹۰۷ مستعمره والدهایم[۸] توسط پروتستان‌های آلمانی وابسته به کلیسای دولتی پروس کهن بر زمین‌هایی که از روستای ام‌العمد خریداری شده بود، بنیان‌گذاری شد. بیشتر مستعمره‌نشینان از مستعمره آلمانی حیفا آمده بودند که توسط تمپلرها تأسیس شده بود. در سال ۱۸۷۴ انجمن معبد دچار انشعاب شد و فرستادگان کلیسای انجیلی پروس در میان انشعاب‌گران با موفقیت به تبلیغ پرداختند.[۹] در حالی‌که در آلمان تمپلرها فرقه‌ای شمرده می‌شدند، پروتستان‌های تازه‌گروِیده پشتیبانی مالی و اندیشگانی بزرگی از نهادهای کلیسایی لوتری دریافت می‌کردند. این امر فضای بی‌اعتمادی و رشک میان مستعمره‌نشینان آلمانی در حیفا پدیدآورد.[۱۰] بر اثر افزایش جمعیت و شهرنشینی فزاینده حیفا، آنان در جست‌وجوی زمین برای بنیان‌گذاری مستعمره‌های تک‌مذهبی برآمدند؛ بدین‌سان پروتستان‌ها والدهایم را و تمپلرها بیت لحم جلیل را بنیان نهادند.
بهای خرید ۱۷۰٬۰۰۰ فرانک بود که از سوی بانک حیفایی «صندوق وام جامعه انجیلی آلمانی حیفا» تأمین و به‌طور کامل از سوی «انجمن اشتوتگارت برای پیشبرد مهاجرنشینی‌های آلمانی در فلسطین» بازپرداخت شد. مساحت مستعمره ۷٬۲۰۰ دونوم (۷٬۲۰۰٬۰۰۰ مترمربع) بود.[۱۱]
گشایش رسمی شهرک در ۶ اکتبر ۱۹۰۷ به مناسبت جشن برداشت محصول برگزار شد. در آن زمان، ساکنان نوین والدهایم هنوز در کلبه‌های گلی خریداری‌شده از صاحبان پیشین زندگی می‌کردند. مهندس حیفایی ارنست آگوست فویگت[۱۲] نقشه خیابان‌ها و ۱۶ قطعه زمین پیرامون محوطه مرکزی اختصاص‌یافته به کلیسا را ارائه کرد. در سال ۱۹۰۹ «انجمن اورشلیم» (Jerusalemsverein) مستقر در برلین بودجه‌ای برای توسعه شبکه آبرسانی فراهم آورد. تا سال ۱۹۱۴ ساکنان ۵٬۰۰۰ مترمربع تاکستان و بیش از ۵۰۰ درخت زیتون کاشته بودند.[۱۳] در دسامبر ۱۹۱۳ کشاورزان والدهایم و بیت لحم جلیل که گاو شیری نگه می‌داشتند، تعاونی لبنیات مشترکی برای پاستوریزه‌کردن شیر و تحویل آن به حیفا تأسیس کردند.
دوره قیمومت بریتانیا
ام‌العمد و والدهایم ۱۹۱۸–۱۹۳۱
بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات بریتانیایی انجام دادند، ام‌العمد ۱۲۸ نفر جمعیت داشت: ۶۳ مسیحی و ۶۵ مسلمان.[۱۴] از میان مسیحیان، ۶۲ نفر پروتستان و یک‌نفر ملکی (کاتولیک یونانی) بود.[۱۵] در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۲۳۱ نفر رسید: ۱۶۳ مسلمان و ۶۸ مسیحی در مجموع ۷۶ خانه مسکونی.[۱۶]
آلمانی‌های والدهایم ۱۹۳۲–۱۹۴۵
بیشتر ساکنان والدهایم تابعیت آلمانی داشتند. در طول دهه ۱۹۳۰ برخی از والدهایمی‌ها به حزب نازی پیوستند که نشان‌دهنده کاهش پایبندی به آرمان‌های انجیلی بود. تا اوت ۱۹۳۹ حدود ۱۷ درصد از کل آلمانی‌های غیریهودی در فلسطین عضو حزب نازی بودند.[۱۷]
پس از به‌قدرت‌رسیدن نازی‌ها در آلمان، دولت رایش سیاست خارجی را بر پایه ایدئولوژی نازی بازتنظیم کرد. مدارس بین‌المللی آلمانی‌زبان که با بودجه دولتی تأمین مالی می‌شدند موظف به بازنگری برنامه‌های آموزشی و به‌کارگیری آموزگاران هم‌سو با حزب نازی شدند. آموزگاران والدهایم نیز از سوی رایش تأمین مالی می‌شدند و بدین‌ترتیب آموزگاران نازی جایگزین شدند.[۱۸] شاخه فلسطینی جوانان هیتلری نیز با یارانه‌های دولت آلمان برپا شد. تا سال ۱۹۳۵ نازی‌ها موفق به هم‌سوسازی نهادهای شهری مهاجرنشینی‌های آلمانی‌های غیریهودی در فلسطین شده بودند. در ۲۰ اوت ۱۹۳۹ دولت آلمان فرمان فراخوان مردان آلمانی غیریهودی به ورماخت را صادر کرد و ۳۵۰ نفر از این فراخوان پیروی کردند.[۱۹]
پس از آغاز جنگ جهانی دوم، همه آلمانی‌ها در فلسطین به‌عنوان تبعه دشمن طبقه‌بندی شدند. مقامات بریتانیایی تصمیم به بازداشت بیشتر تبعه‌های دشمن گرفتند. والدهایم، بیت لحم جلیل، سارونا و ویلهلما به اردوگاه بازداشت تبدیل شدند. در تابستان ۱۹۴۱ شمار ۶۶۵ تمپلر بازداشتی از همه مهاجرنشینی‌ها، عمدتاً خانواده‌های جوان، برای بازداشت به استرالیا منتقل شدند. در سال‌های ۱۹۴۱، ۱۹۴۲ و ۱۹۴۴ نیز ۴۰۰ بازداشتی انجیلی و تمپلر دیگر، بیشتر همسران و فرزندان مردان فراخوانده‌شده، از راه ترکیه به آلمان بازگردانده شدند تا به خانواده‌هایشان بپیوندند.[۲۰]
ام‌العمد و والدهایم در ۱۹۴۵
بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت والدهایم / ام‌العمد ۲۶۰ نفر و مساحت کل زمین‌ها ۹٬۲۲۷ دونوم بود.[۲۱] از این جمعیت ۱۵۰ نفر مسلمان و ۱۱۰ نفر مسیحی بودند.[۲۲] از زمین‌ها ۱۷۰ دونوم به باغ و زمین آبیاری‌شدنی، ۴٬۷۷۶ دونوم به غلات و ۱۰۲ دونوم به مناطق ساخته‌شده اختصاص داشت.[۲۳][۲۴]
سال‌های پایانی والدهایم ۱۹۴۵–۱۹۴۸
پس از جنگ، پالماخ عملیات تحریک‌آمیزی ترتیب داد و گروه‌های ضربتی چندین آلمانی را به قتل رساندند، از جمله دو عضو جامعه والدهایم (میچرلیش و مولر) در نوامبر ۱۹۴۶.[۲۵] هدف این عملیات آن بود که به آلمانی‌ها تفهیم شود در فلسطین ناخوشایندند.[۲۶] در سال ۱۹۴۶ موشه شارت از سوی آژانس یهود خواستار انحلال مستعمره‌های آلمانی فلسطین و واگذاری اموال آنها به آژانس به‌عنوان بخشی از غرامت‌های آلمان به مردم یهود شد.[۲۷]
به گفته مائیر عامیت که فرماندهی عملیات را بر عهده داشت، تصمیم تصرف روستاها که دوستدار اعراب تلقی می‌شدند در مارس ۱۹۴۸ گرفته شد.[۲۸] در ساعت ۴:۰۰ بامداد ۱۷ آوریل ۱۹۴۸ واحدی متشکل از سه دسته از نیروهای تیپ گولانی از گردان‌های درور و نفت لوی، برگرفته از اعضای مهاجرنشینی‌های نحلل، الونیم، کفار یهوشوع، سده یعقوب و شعار هاعمقیم و با پشتیبانی کامیون‌های زره‌پوش مسلح به مسلسل، از میان جنگل به والدهایم نفوذ کردند. برخی از سربازان بازماندگان هولوکاست بودند و بسیاری تازه از نبرد میشمار هایمک بازگشته بودند.[۲۹] آلمانی‌ها مقاومتی نکردند. در جریان این حمله کارل و رگینا آیمان کشته شدند.[۳۰] زن سالخورده‌ای به نام کاتارینا داینینگر (۶۵ ساله) نیز که در آن هنگام در گاوداری مشغول دوشیدن شیر بود با شلیک گلوله به سر به‌شدت زخمی شد.[۳۱][۳۲]
بازداشتیان پس از گردآوری در ساختمانی محبوس شدند و سپس ۲۰ دقیقه فرصت یافتند تا باقیمانده دارایی‌هایشان را جمع‌آوری کنند؛ اما اشیای ارزشمند، لباس‌های خوب، گاوآهن‌ها و تراکتورها پیش‌تر غارت شده بود.[۳۳] آلمانی‌ها سپس به بریتانیایی‌ها تحویل داده شدند که آنان را به حیفا منتقل کردند.
این رویداد و پایان یافتن دوره قیمومت بریتانیایی‌ها را واداشت تا جابجایی را شتاب بخشند. همه بازداشتیان شامل ۵۱ آلمانی و ۴ سوئیسی به همراه بازداشتیان دیگر مهاجرنشینی‌ها به قبرس و اردوگاهی از چادرهای ساده در نزدیکی فاماگوستا منتقل شدند. تا ۱۴ مه ۱۹۴۸ هنگام استقلال اسرائیل تنها نزدیک به ۵۰ آلمانی، بیشتر سالخورده و بیمار، در کشور نوبنیاد باقی مانده بودند که داوطلبانه کشور را ترک کردند یا بعدها اخراج شدند.[۳۴]
الونی ابا
در ۱۲ مه ۱۹۴۸ گروهی از پیشگامان جوان صهیونیست از چکسلواکی، اتریش و رومانی که اعضای هانوعر هاتصیونی بودند، پس از چهار سال آموزش کشاورزی در هرتزلیا، کیبوتص «بامعاواک» (به معنای «در نبرد») را در مستعمره متروک بنیان نهادند. سه سال بعد کیبوتص به موشاو شیتوفی تبدیل شد و نامش به «الونی ابا» به یادبود ابا بردیچف تغییر یافت. بردیچف در سال ۱۹۴۳ با چتر به چکسلواکی فرستاده شده بود تا به نیروهای مخفی بریتانیا یاری رساند، اما دستگیر و در سال ۱۹۴۵ اعدام شد.[۳۵][۳۶]
جاذبه‌ها =
هانس مارتین کونو مودروو (۱۸۷۷–۱۹۴۵)، کشیش «جامعه انجیلی حیفا» (۱۹۰۸–۱۹۱۸)،[۳۷] در والدهایم نیز مراسم دینی برگزار می‌کرد؛ در آغاز در اتاق نشیمن خانه نوساخت شهردار وقت والدهایم، گوتلوب واینمان. والدهایمی‌ها بودجه‌ای برای کلیسای خود گردآوردند و در اوایل ۱۹۱۴ سنگ بنیاد کلیسا گذاشته شد. معمار حیفایی اتو لوتس ساخت‌وساز را سرپرستی کرد. در سال ۱۹۲۱ کلیسای انجیلی الونی ابا که امروز نیز پابرجاست، گشایش یافت.[۳۸] شراب‌سازی آلون که در میان بیشه‌ای از درختان بلوط قرار دارد، در محل تعاونی لبنیات پیشین (بنیان‌گذاری ۱۹۱۳) واقع شده‌است.[۳۹]
ذخیره‌گاه طبیعی الونی ابا
در سال ۱۹۹۴ ذخیره‌گاه طبیعی ۹۵۰ دونومی در شمال شهرک اعلام شد.[۴۰] این ذخیره‌گاه زیستگاه درختان بلوط والونیا (Quercus macrolepis) و بلوط فلسطینی (Quercus calliprinos) است. دیگر گیاهان جنگل دربرمی‌گیرد: بنه (Pistacia terebinthus)، اِستیراکس (Styrax officinalis)، خرنوب (Ceratonia siliqua)، رامنوس فلسطینی (Rhamnus palaestinus) و ارغوان (Cercis siliquastrum). بیشتر ذخیره‌گاه برای چرای آزمایشی گاوهای موشاو باز است.[۴۱]
ساکنان سرشناس
- شلومو آرتصی، خواننده و موسیقی‌دان
- مئیر شالو، نویسنده
منابع
- ↑ "Localities File" (XLS). Israel Central Bureau of Statistics. 2017. Retrieved 22 April 2019.
- ↑ Alexandre, Yardenna (۲۰۰۸). «Alonēy Abba». Hadashot Arkheologiyot – Excavations and Surveys in Israel (۱۲۰).
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Rohde (۱۹۷۹). ص. ۱۰۱.
{{cite book}}: پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Jacotin Map» (PDF). IEJ. ۱۹۶۰. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۲ دسامبر ۲۰۱۹.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Conder، C.R. (۱۸۸۱). The Survey of Western Palestine. Palestine Exploration Fund. ص. ۲۷۳.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Guérin، Victor (۱۸۸۰). Description géographique, historique et archéologique de la Palestine. ص. ۳۹۴.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Schumacher (۱۸۸۸). Quarterly Statement. Palestine Exploration Fund. ص. ۱۷۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Tempelgesellschaft in Deutschland e.V.». tempelgesellschaft.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۲۰.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Eisler (۱۹۹۸). ص. ۸۴.
{{cite book}}: پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Eisler (۱۹۹۸). ص. ۹۹.
{{cite book}}: پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Eisler (۱۹۹۸). ص. ۹۷.
{{cite book}}: پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Alonei Abba». Israel and You. ۲۰۱۵-۰۸-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۲۰.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Eisler (۱۹۹۸). ص. ۹۸.
{{cite book}}: پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Barron، J.B. (۱۹۲۳). Palestine: Report and General Abstracts of the Census of ۱۹۲۲. Government of Palestine. ص. ۳۳.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Barron، J.B. (۱۹۲۳). Palestine: Report and General Abstracts of the Census of ۱۹۲۲. Government of Palestine. ص. ۴۹.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Mills (۱۹۳۲). Census of Palestine ۱۹۳۱. ص. ۹۷.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Sauer (۱۹۹۶). ص. ۱۷.
{{cite book}}: پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Balke، Ralf (۲۰۰۱). Hakenkreuz im Heiligen Land: Die NSDAP-Landesgruppe Palästina. Sutton. ص. ۸۱. شابک ۳-۸۹۷۰۲-۳۰۴-۰.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Goldman، Danny (۲۰۰۹). Waldheim, April ۱۹۴۸: the Warrior's Silence, and the Courage of Frankness. Trafford Publishing. ص. ۱۶۳, ۱۶۹-۱۷۰.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Sauer (۱۹۹۶). ص. ۱۸.
{{cite book}}: پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Village Statistics, April, 1945». Government of Palestine, Department of Statistics. ۱۹۴۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Village Statistics April 1945» (PDF). The Palestine Government. ۱۹۴۵. بایگانی‌شده از روی نسخهٔ اصلی در ۹ ژوئن ۲۰۱۲.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:ربات:وضعیت نامعلوم پیوند اصلی (رده) - ↑ «Village Statistics, April, 1945 – Table II». Government of Palestine. ۱۹۴۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Village Statistics, April, 1945 – Table III». Government of Palestine. ۱۹۴۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Wawrzyn، Heidemarie (۲۰۱۳). Nazis in the Holy Land ۱۹۳۳-۱۹۴۸. De Gruyter. ص. ۱۲۷. شابک ۹۷۸-۳-۱۱۰-۳۰۶۵۲-۱.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Goldman، Danny (۲۰۰۹). Trafford Publishing. ص. ۱۷۲-۱۷۳.
{{cite book}}: پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Goldman، Danny (۲۰۰۹). Trafford Publishing. ص. ۱۷۱.
{{cite book}}: پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Goldman، Danny (۲۰۰۹). Trafford Publishing. ص. ۱۵۶.
{{cite book}}: پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Goldman، Danny (۲۰۰۹). Waldheim, April ۱۹۴۸: the Warrior's Silence, and the Courage of Frankness. Trafford Publishing. ص. ۱۴۶, ۱۵۷, ۱۶۱, ۱۶۳, ۱۶۴.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Goldman، Danny (۲۰۰۹). Trafford Publishing. ص. ۱۵۷, ۱۵۹.
{{cite book}}: پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Sauer (۱۹۹۶). ص. ۱۹.
{{cite book}}: پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Goldman، Danny (۲۰۰۹). Trafford Publishing. ص. ۱۴۷.
{{cite book}}: پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Goldman، Danny (۲۰۰۹). Trafford Publishing. ص. ۱۵۱, ۱۵۳, ۱۵۵, ۱۵۸.
{{cite book}}: پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Sauer (۱۹۹۶). ص. ۲۰.
{{cite book}}: پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Hareuveni، Imanuel (۲۰۱۰). Eretz Israel Lexicon. Matach. ص. ۳۸.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Zionist Parachutists». Zionism-israel.com. دریافت‌شده در ۲۰۱۴-۰۳-۱۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Prüfer، Curt (۲۰۱۷). Germany's Covert War in the Middle East: Espionage, Propaganda and Diplomacy in World War I. Bloomsbury Publishing. ص. ۲۴۰. شابک ۹۷۸۱۷۸۶۷۳۳۱۸۴.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «JPost». Fr.jpost.com. دریافت‌شده در ۲۰۱۴-۰۳-۱۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Galilee takes visitors back in time». Ynetnews. ۱۹۹۵-۰۶-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۱۴-۰۳-۱۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «List of National Parks and Nature Reserves» (PDF). Israel Nature and Parks Authority. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۷ اكتبر ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۰-۰۹-۲۷.
{{cite web}}: تاریخ وارد شده در|archive-date= - ↑ «Alonei Abba Nature Reserve». Israel Nature and Parks Authority. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۱۰-۰۹-۲۷.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Alonei Abba». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Alonei Abba». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای فرانسوی، بازبینی‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «أم العمد (حیفا)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Алоней-Абба». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای روسی، بازبینی‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- مناطق مسکونی بنیانگذاریشده در ۱۹۴۸ (میلادی)
- بنیانگذاریهای ۱۹۴۸ (میلادی) در اسرائیل
- بنیانگذاریهای ۱۹۰۷ (میلادی) در امپراتوری عثمانی
- مناطق مسکونی در استان شمال (اسرائیل)
- مناطق حفاظتشده استان شمال (اسرائیل)
- ذخیرهگاههای طبیعی در اسرائیل