زرنیخ

زرنیخ
اطلاعات کلی
رده‌بندیسولفور
فرمول شیمیایی
(بخش تکراری)		As2S3
دستگاه بلوریتک‌شیب
ویژگی‌ها
رنگزرد طلایی، زرد نارنجی، قهوه‌ای
رَخکامل - مطابق باسطح /۰۰۰۱/
سختی موس۱٫۵ تا ۲
جلاچرب
رنگ خاکهزرد روشن
شفافیتشفاف
وزن مخصوص۳٫۴۹
ویژگی‌های ظاهریبلوری، تجمعات ورقه‌ای، پودر، قلوه‌ای
کنارزاییرالگار، سینابر، استیبین
توضیح بیشترS=۳۹٫۰۹٪ ,As=۶۰٫۹۱٪ همراه با انکلوزیون Hg و Ge
کانی همانندگوگرد، گرینوکیت
دلیل‌نام‌گذاریاز نام لاتین aurum به معنی رنگ‌کننده گرفته شده‌است.
خاستگاههیدروترمال، چشمه‌های آبگرم، ثانوی
کاربرد
به عنوان مواد رنگ‌کننده و سنگ تزئینی از آن استفاده می‌شود

زرنیخ یا اورپیمنت (Orpiment) با فرمول شیمیایی As2S3، سولفید آرسنیک، با ساختار بلوری تک‌شیب، این کانی در ۳۰۰ تا ۳۲۵ درجه سانتی‌گراد ذوب می‌شود. این کانی جزو کانی‌های سمی طبقه‌بندی می‌شود. با آب و هیدروکلریک اسید تمیز می‌شود و در هوا اکسیده می‌گردد. از کانی‌های مشابه آن گوگرد و گرینوکیت را می‌توان نام برد که به وسیلهٔ رخ کامل، جلا، وضعیت رشته‌ای و ورقه‌ای و چگالی بالاتر از گوگرد قابل تفکیک است.

این کانی تقریباً کمیاب است و در روسیه، یوگسلاوی، آمریکا، پرو و در ایران در معادن زرشوران تکاب یافت می‌شود.[۱] در تکاب این کانی معمولا همراه با رئالگار همراه است. آثار شدادی یافت شده در معدن طلای زرشوران تکاب نشان میدهد که در زمان حکومت هخامنشیان زرنیخ این ناحیه بصورت گسترده استخراج میشده است. دلیل اینکه پژوهشگران یقین دارند کانی استخراج شده از معادن تکاب رئالگار و اورپیمنت بوده است نه طلا، این است که ابعاد ذرات طلای داخل سنگ های آن ناحیه در حد میکروسکوپی است و با چشم قابل مشاهده نیست و همچنین فناوری برای استخراج عیار پایین در آن دوره وجود نداشته است. ابعاد این بلور ها در ایران بیشتر از چند سانتی متر نمیرسد. اما گفته میشود بلورهای بزرگ آن در روسیه تا ۶۰ سانتی‌متر و ۳۰ کیلوگرم وزن پیدا شده است.

ایرانیان باستان گویا تفاوتی بین کانی رئالگار و اورپیمنت نمیگذاشتند و نام هر دو را که کنارزایی هم هستند زرنیخ مینامیدند. زیرا در تمامی معادن ایران این دو کانی همواره با هم میآیند و کاربرد نزدیکی در گذشته داشته‌اند امروزه به رئالگار، زرنیخ سرخ نیز گفته میشود.

کاربردها

در چین باستان به‌عنوان سم حشرات و ماده ای برای آتش‌بازی مورد استفاده قرار میگرفته است. [۲]همچنین در روم و چین باستان برای زهرآلود کردن نوک نیزه و تیر بکار میرفته است.[۳]تا قرن نوزدهم میلادی که سمی بودن آن شناخته نبود به‌عنوان رنگدانه در صنعت به‌کار می‌رفته است.[۴]در ایران و کشورهای خاورمیانه تا چند سال قبل مخلوط آن با آهک به‌عنوان واجبی برای بردن مو به کار میرفته است که به نظر می‌آید مسئولان بهداشتی اخیرا اقدام به اجبار برای تغییر ماده شیمیایی کرده‌اند. و حتی گزارش‌هایی در مورد استفاده از زرنیخ در آتش بازی و نورافشانی مراسمی مانند چهارشنبه سوری در مناطقی که از مهلک بودن گاز این کانی خبر نداشته اند حکایت میکنند. خودکشی زندانیان توسط خوردن این ماده نشان از دانستن سمی بودن آن است.

زرنیخ به‌ویژه اورپیمنت در برخی منابع تاریخیِ مربوط به پیروتکنیک به‌عنوان یکی از مواد مورد استفاده در آتش‌بازی‌های قدیمی ذکر شده است. برای نمونه، آلن سنت اچ. براک در کتاب Pyrotechnics: The History and Art of Firework Making (۱۹۲۲) در توضیح نوعی آتش‌بازی موسوم به Spur Fire به استفاده از اورپیمنت اشاره می‌کند.

ساختار بلور

منابع

  1. ↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ اکتبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۸ فوریه ۲۰۱۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  2. ↑ Miller, George (۱۸۲۶). Popular philosophy: or, The book of nature laid open upon Christian principles, by the ed. of The Cheap magazine.
  3. ↑ Mesny, William (۱۸۹۹). Mesny's Chinese Miscellany. China Gazette Office.
  4. ↑ Fitzhugh, E.W., Orpiment and Realgar, in Artists’ Pigments, A Handbook of Their History and Characteristics, Vol ۳: E.W. Fitzhugh (Ed.) Oxford University Press ۱۹۹۷, p. ۵۲.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.