اپیدامنوس
| دیراخیون (اپیدامنوس) | |
|---|---|
| دیراخیوم (لاتین)، دیراه، دورس | |
.JPG) آمفی‌تئاتر دورس | |
| نوع | استقرارگاه |
| مکان | دراج (آلبانی), شهرستان دورس، آلبانی |
| مختصات | ۴۱°۱۶′ شمالی ۱۹°۳۰′ شرقی / ۴۱٫۲۶۷°شمالی ۱۹٫۵۰۰°شرقی |
| ساخته‌شده | سدهٔ هفتم پیش از میلاد |
دیراخیون (به لاتین: Dyrrhachium؛ به یونانی باستان: Δυρράχιον)، که در آغاز با نام اپیدامنوس (به یونانی باستان: Ἐπίδαμνος؛ به آلبانیایی: Epidamn) بنیاد نهاده شد،[۱][۲][۳] شهری برجسته بر ساحل آدریاتیک بود که در قلمرو ایلیریایی تاولانتی قرار داشت و با شهر کنونی دراج (آلبانی) در آلبانی مطابقت دارد. این شهر که حدود سال ۶۲۷ پیش از میلاد[۴] به‌دست مهاجرانی از کورنت و کورفو (کورفوی کنونی)[۵] بنیاد گذاشته شد، به کانونی مهم در زمینه‌های سیاسی، بازرگانی و نظامی بدل گشت. اپیدامنوس هرچند به‌عنوان مستعمره‌ای یونانی تأسیس شده بود، در قلمرو تاولانتی قرار داشت و برای مدتی طولانی درگیر قدرت ایلیریایی باقی ماند، پیش از آنکه به یکی از پایگاه‌های کلیدی روم و سپس بیزانس بدل شود.
دورهٔ باستانی، کلاسیک و یونانی (سدهٔ هفتم تا سوم پیش از میلاد)
اپیدامنوس در موقعیتی راهبردی بر ساحل بنیاد نهاده شد که تجارت دریایی و تعامل با ایلیریایی‌ها را تسهیل می‌کرد و آن را به کانونی حیاتی برای دادوستد میان جهان گسترده‌تر یونانی و سرزمین‌های داخلی تاولانتی بدل ساخت. قبیلهٔ تاولانتی نقشی کلیدی در توسعهٔ شهر ایفا کرد و شواهد نشان می‌دهند که میان مهاجران یونانی و ایلیریایی‌های بومی تا حدی آمیزش فرهنگی رخ داده بود. تاولانتی‌ها کنترل سرزمینی و گاه سروری مستقیمی بر شهر اعمال می‌کردند، هرچند این دولت‌شهر نهادهای مدنی یونانی خود را حفظ کرد.
از نظر سیاسی، اپیدامنوس به‌شکل اولیگارشی اداره می‌شد و قدرت در دست اشراف متمرکز بود. تجارت با ایلیریایی‌های محلی از طریق کارگزار شهری، یا poletes، به‌شدت تحت نظارت بود. هنگامی که اولیگارش‌های تبعیدی به کورکورا روی آوردند و دموکرات‌ها از کورنت یاری خواستند، اپیدامنوس به نقطهٔ اشتعال کشمکش کورکورا-کورنت بدل شد؛ کشمکشی که به گفتهٔ توسیدید، جرقهٔ جنگ پلوپونز (۴۳۱–۴۰۴ پیش از میلاد) را زد.
کشمکش‌های داخلی به‌تدریج قدرت را به‌سوی نظامی دموکراتیک‌تر سوق داد، به‌گونه‌ای که ارسطو بعدها در سیاست (ارسطو) از اپیدامنوس به‌عنوان نمونه‌ای از یک اولیگارشی یاد کرد که تحت فشار، با انتصاب یک قاضی حاکم، دگرگون شد.
در سدهٔ چهارم پیش از میلاد، این دولت‌شهر بخشی از قلمروهای کاساندر و پیرهوس بود. ناحیهٔ پیرامون اپیدامنوس «اپیدامنیا» نامیده می‌شد.[۶] پیرهوس، یکی از سرسخت‌ترین دشمنان روم، از اپیدامنوس به‌عنوان پایگاهی راهبردی در لشکرکشی‌های خود بهره برد.
دورهٔ روم (سدهٔ سوم پیش از میلاد تا سدهٔ چهارم میلادی)
اپیدامنوس در سال ۲۲۹ پیش از میلاد، در جریان نخستین لشکرکشی رومیان علیه نیروهای ایلیریایی، یعنی نخستین جنگ‌های ایلیریا و روم، به‌دست رومیان تصرف شد؛ با این حال شهر توانست نیمه‌خودمختاری خود را حفظ کند و به مستعمرهٔ روم بدل شود. به‌سبب موقعیت راهبردی شهر در امتداد آدریاتیک، روم آن را به گذرگاهی مهم تبدیل کرد و نامش را به دیراخیوم تغییر داد تا از بار معنایی منفی «اپیدامنوس» (که به واژهٔ لاتین damnum به معنای «زیان» شباهت داشت) پرهیز کند. با این حال، نام دیراخیون از همان سدهٔ پنجم پیش از میلاد بر سکه‌های محلی به‌کار رفته بود، هرچند در دورهٔ روم، شکل Dyrrachium رواج بیشتری یافت. پوسانیاس (جغرافی‌دان) (۶.x.۸) می‌گوید: «شهر کنونی رومی همان شهر باستانی نیست، بلکه در فاصله‌ای کوتاه از آن قرار دارد. شهر کنونی به نام بنیان‌گذارش دیراخیوم خوانده می‌شود.»
دیراخیوم نقشی حیاتی به‌عنوان بندر اصلی مسافران رومی در گذر از دریای یونان از بریندیزی (بریندیزی کنونی) در ایتالیا ایفا می‌کرد. این شهر نقطهٔ آغاز ویا اگناتیا بود، شاهراه مهم نظامی و بازرگانی که ایلیریای روم را به مقدونیه و تراکیه پیوند می‌داد و به شهرهای کلیدی‌ای چون تسالونیکی (تم) و بیزانتیوم (بعدها قسطنطنیه) می‌رسید.
در سال ۴۸ پیش از میلاد، دیراخیوم به میدان نبرد جنگ داخلی میان یولیوس سزار و پومپیوس بدل شد. پومپیوس با موفقیت از شهر دفاع کرد، اما نتوانست از این برتری بهره‌برداری کند و سرانجام در نبرد فارسالوس شکستی قطعی خورد. در دوران شاهنشاهی روم، این شهر همچنان کانونی اداری مهم باقی ماند و در سال ۳۴۵ میلادی، زلزله‌ای ویرانگر به بازسازی آن بر پی‌های کهنش انجامید.
دورهٔ بیزانس و قرون وسطی
دیراخیوم در اواخر سدهٔ سوم میلادی به پایتخت مقدونیه (استان رومی) از استان‌های تازه‌تأسیس‌شدهٔ روم بدل شد و بدین‌ترتیب جایگاه دینی و اداری‌اش استحکام یافت. اسقف‌نشین این شهر به مرتبهٔ کرسی متروپولیتن ارتقا یافت و بر اسقف‌نشین‌های استان نظارت داشت. استحکامات شهر در سدهٔ ششم، در دوران امپراتور یوستینیانوس یکم، برای دفاع در برابر تهاجم اقوام بربر تقویت شد.
در سدهٔ نهم، امپراتور نیکه‌فوروس یکم این استان را به شکل تم دیراخیوم، یکی از تم‌های نظامی مهم بیزانس، بازسازمان‌دهی کرد. این شهر به‌عنوان یکی از پایگاه‌های کلیدی در برابر تاخت‌وتاز اسلاوها و نورمن‌ها عمل می‌کرد و در دفاع شاهنشاهی از ساحل آدریاتیک نقشی محوری داشت. نورمن‌ها، به فرماندهی رابرت گیسکار، در سال ۱۰۸۱ دیراخیوم را محاصره و تصرف کردند، هرچند بیزانسی‌ها بعدها آن را بازپس گرفتند.
در سراسر قرون وسطی، کنترل دیراخیوم مکرراً میان بیزانسی‌ها، ونیزی‌ها و دسپوتیت اپیروس دست‌به‌دست می‌شد. بیزانسی‌ها همچنان تا سدهٔ سیزدهم شهر را با نام کهن آن، اپیدامنوس، می‌خواندند؛ چنان‌که در سینوپسیس خرونیکه (اسکوتاریوتس) ثبت شده است.[۷]
میراث و اهمیت امروزی
دیراخیوم، که امروزه دورس نام دارد، همچنان یکی از شهرهای مهم آلبانی از نظر تاریخی به‌شمار می‌آید. بازمانده‌های باستانی آن، از جمله آثار جاده‌های رومی، یک آمفی‌تئاتر و استحکامات بیزانسی، گواهی بر گذشته‌ای غنی و پیچیده‌اند. موقعیت راهبردی این شهر بر ساحل آدریاتیک همچنان آن را به کانونی اقتصادی و فرهنگی مهم در این منطقه بدل می‌سازد.
جستارهای وابسته
- استعمار دوره باستان
- موزه باستان‌شناسی دورس
منابع
- ↑ Evagrius Scholasticus, Ecclesiastical History, 3.29.1
- ↑ Procopius, History of the Wars, 3.11.1
- ↑ Suda, delta, 1585
- ↑ Mogens Herman Hansen, An Inventory of Archaic and Classical Poleis (2005), p. 330.
- ↑ P. J. Rhodes, A History of the Classical Greek World 478–323 BC, 2nd ed. (2010), p. 88.
- ↑ James Augustus St. John, The History of the Manners and Customs of Ancient Greece, 1842, Volume 3, page 275 (reprint 2003, شابک ۱−۴۰۲۱−۵۴۴۱−۰)
- ↑ Synopsis Chronike, published by K. Sathas, Paris, 1894, p. 344 (pdf 594), line 31, and pdf pages 617, 684
پیوند به بیرون
- استعمار دوره باستان در ایلیریا
- دراج (آلبانی)
- دهه ۶۲۰ (پیش از میلاد)
- محوطههای باستانشناختی یونان باستان در آلبانی
- محوطههای رومی در آلبانی
- مناطق مسکونی بنیانگذاریشده در سده ۷ (پیش از میلاد)