ایزو ۲۵۹
ایزو ۲۵۹ مجموعه‌ای از استانداردهای بین‌المللی برای رومی‌سازی نویسه‌های الفبای عبری به نویسه‌های لاتین است. نخستین ویرایش این استاندارد در سال ۱۹۸۴ از سوی سازمان بین‌المللی استانداردسازی منتشر شد. ویرایش‌های بعدی آن شامل ایزو ۲–۲۵۹ (ساده‌سازی‌شده، ۱۹۹۴) و ایزو ۳–۲۵۹ (تبدیل واجی، ۱۹۹۹) هستند.
ایزو ۲۵۹ نخستین ویرایش استاندارد را پوشش می‌دهد که نویسه‌گردانی کامل خط عبری از جمله نشانه‌های زیروزبری (نیکود) به‌کاررفته در عبری توراتی را دربرمی‌گیرد. ایزو ۲–۲۵۹ نسخهٔ ساده‌شده‌ای است که برای عبری نوین طراحی شده و بسیاری از نشانه‌های واکه‌ای را نادیده می‌گیرد. ایزو ۳–۲۵۹ نظام رومی‌سازی عوزی اورنان است که بر پایهٔ ساختار واجی واژه‌های عبری استوار است و تا مرحلهٔ پیش‌نویس نهایی ایزو رسید ولی به‌عنوان استاندارد بین‌المللی منتشرشده تصویب نشد.
ایزو ۲۵۹
ایزو ۲۵۹ که در سال ۱۹۸۴ تدوین شد، نظامی برای نویسه‌گردانی خط عبری شامل نشانه‌های زیروزبری (نیکود) است که در عبری توراتی به کار می‌روند.[۱]
در این نظام، داگش (نقطه درون حرف) همواره با نقطهٔ بالا نویسه‌گردانی می‌شود: ḃ، ġ، ż و مانند آن‌ها. نشانهٔ گرش (׳) پس از برخی حرف‌ها برای نوشتن آواهای غیرعبری به کار می‌رود: ג׳ [d͡ʒ]، ז׳ [ʒ]، צ׳ [t͡ʃ] و جز آن‌ها.[۱]
ایزو ۲–۲۵۹
ایزو ۲–۲۵۹ که در سال ۱۹۹۴ منتشر شد، نسخهٔ ساده‌شده‌ای از ایزو ۲۵۹ است که نشانه‌های زیروزبری واکه‌ها را ساده‌تر کرده و برای عبری نوین طراحی شده‌است.[۱][۲]
در این ویرایش، داگش نویسه‌گردانی نمی‌شود مگر در موارد مشخص‌شده. نشانهٔ گرش (׳) همچنان پس از برخی حرف‌ها برای نمایش آواهای غیرعبری به کار می‌رود.[۲]
| عبری | א | ב | בּ | ג | ד | ה | הּ | ו | ז | ח | ט | י | כ ך | כּ ךּ | ל | מ ם | נ ן | ס | ע | פ ף | פּ ףּ | צ ץ | ק | ר | ש | שׂ | שׁ | ת | ׳ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| لاتین | ʾ | b | ḃ | g | d | h | ḣ | w | z | ḥ | ṭ | y | k | k̇ | l | m | n | s | ʿ | p | ṗ | ṣ | q | r | s̀ | ś | š | t | ' |
ایزو ۳–۲۵۹
ایزو ۳–۲۵۹ نظام رومی‌سازی عوزی اورنان است که تا مرحلهٔ پیش‌نویس نهایی (FDIS) سازمان ایزو رسید[۳] اما به‌عنوان استاندارد بین‌المللی منتشرشده (IS) تصویب نشد.[۴] این نظام به‌گونه‌ای طراحی شده که ساختار مشترک واژهٔ عبری را در گویش‌ها و شیوه‌های تلفظ گوناگون عبری نشان دهد، به شکلی که بتوان نویسه‌های اصلی عبری را از روی آن بازسازی کرد.[۵]
این نظام نه نویسه‌گردانی حرف‌به‌حرف است و نه آوانگاری یک شیوهٔ تلفظ خاص، بلکه تبدیلی واجی است از این دیدگاه که همهٔ گویش‌ها و تلفظ‌های عبری در دوره‌های گوناگون را می‌توان تحقق‌های متفاوتی از یک ساختار واحد دانست و با قواعد خوانش از پیش تعیین‌شده هر شیوهٔ تلفظ را مستقیماً از آن به دست آورد.[۵]
همخوان‌ها
در ایزو ۳–۲۵۹ هر نویسهٔ همخوانی در خط عبری به نویسهٔ لاتین یکتایی تبدیل می‌شود.[۵]
| عبری | א | ב בּ | ג גּ | ד דּ | ה | ו | ז | ח | ט | י | כ ך כּ | ל | מ ם | נ ן | ס | ע | פ ף פּ | צ ץ | ק | ר | ש | ת | ג׳ | ז׳ | צ׳ | שׂ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| لاتین | ʾ | b | g | d | h | w | z | ḥ | ṭ | y | k | l | m | n | s | ʿ | p | c/ç | q | r | š | t | ǧ | ž | č | ś |
واکه‌ها
ایزو ۳–۲۵۹ پنج نویسهٔ واکه‌ای دارد که با پنج واج واکه‌ای عبری نوین همخوانی دارند: a, e، i, o، u. افزون بر این، نشانهٔ ششمی (ei) برای واکهٔ /ej/ به کار می‌رود که در املای رایج عبری با «یود» (י) نوشته می‌شود.[۵]
داگش و واکه‌های غیرواجی
داگش سنگین (تشدید در عبری توراتی) با دوبار نوشتن همخوان نویسه‌گردانی می‌شود. واکه‌های غیرواجی نادیده گرفته می‌شوند، از جمله:[۵]
- شوا (טְ): نویسه‌گردانی نمی‌شود، اما میان دو همخوان یکسان با زیرخط (_) نشان داده می‌شود تا از همخوان مشدّد متمایز شود. برای نمونه: יְלָדִים [jeladim] «پسرها» = yladim و הַלְלוּיָהּ [halelujah] «هله‌لویا» = hal_luyah.[۵]
- واکهٔ سگولاتی: واکهٔ بدون تکیه روی یکی‌ماندهٔ آخر همخوان‌ها. نمونه: גֹּלֶם [ɡolem] «گولم» = golm.[۵]
- پتح پنهان: آوای [a] بدون تکیه پیش از برخی همخوان‌های حلقی پایانی. نمونه: רוּחַ [ʁuax] «نسیم، روح» = ruḥ، هرچند ایزو ۳–۲۵۹ در بخش ساده‌شده نیز نوشتن ruaḥ را برای کاربردهای غیرزبان‌شناختی مجاز می‌داند.[۵]
نویسهٔ صاد (צ)
گرچه پیشنهاد رسمی ایزو ۳–۲۵۹ تنها حرف لاتین c را برای حرف عبری صاد (צ/ץ) پیش‌بینی کرده، اورنان گزینهٔ ç را نیز ارائه داد و در جستاری در سال ۲۰۰۸ اعلام کرد که ترجیح شخصی او کاربرد ç است.[۶] او در جستار پیشین خود در سال ۲۰۰۳ به‌ویژه کاربرد ç را برای رومی‌سازی نام‌های جغرافیایی عبری — برای نمونه بر تابلوهای راهنمای جاده‌ای اسرائیل — پیشنهاد کرده بود.[۷]
جستارهای وابسته
منابع
- 1 2 3 «Protokół 74. posiedzenia KSNG» (PDF). KSNG. ۷ نوامبر ۲۰۱۲. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۱۷ نوامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۰ نوامبر ۲۰۱۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Regole italiane di catalogazione (REICAT). ICCU. ۲۰۰۹. شابک ۹۷۸۸۸۷۱۰۷۱۲۷۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Kuzar، Ron (۲۰۰۱). Hebrew and Zionism: A Discourse Analytic Cultural Study. Mouton de Gruyter. شابک ۳-۱۱-۰۱۶۹۹۳-۲.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Search for ISO 259». ISO. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۰-۲۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 5 6 7 8 «Information and Documentation—ISO-259-3: Conversion of Hebrew Characters into Latin Characters, Part 3: Phonemic Conversion» (PDF). The Taub Faculty of Computer Science—Technion. ۱۹۹۹. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۹ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۰-۲۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Uzzi Ornan (۲۰۰۸). «Hebrew Word Structure: Its Rendering in Pointing and in Latin Conversion». Hebrew Studies. ۴۹ (۱): ۲۳۲.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Uzzi Ornan (۲۰۰۳). «Latin Conversion of Hebrew: Grammatical, Full and Deficient». Hebrew Studies. ۴۴ (۱): ۱۹۴, ۲۰۲.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «ISO 259». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۷ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «ISO 259». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای فرانسوی، بازبینی‌شده در ۲۷ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «ISO 259». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای چینی ، بازبینی‌شده در ۲۷ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «ISO 259». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای برتون ، بازبینی‌شده در ۲۷ مارس ۲۰۲۶.
- استانداردهای ایزو
- الفبای عبری