تئوفانو

تئوفانو
فهرست امپراتریس‌های مقدس روم
تصدی۷ مه ۹۷۳ – ۷ دسامبر ۹۸۳
فهرست ملکه‌های آلمان
تصدی۱۴ آوریل ۹۷۲ – ۷ دسامبر ۹۸۳
تاج‌گذاری۱۴ آوریل ۹۷۲
زادهح. 955
قسطنطنیه
درگذشته۱۵ ژوئن ۹۹۱
نیم‌اگن
همسر(ان)اتوی دوم
(m. 972; died 983)
فرزند(ان)ادلاید اول
سوفیا یکم
ماتیلده، کنتس پالاتین لورن
اتوی سوم
پدرکنستانتین اسکلروس
مادرسوفیا فوکاینا

تئوفانو اسکلراینا (تلفظ در آلمانی: [te.o.fa.ˈnuː]؛ همچنین Theophania, Theophana, Theophane یا Theophano; یونانی: Θεοφανώ، ت. «Theofanó»؛[۱] ح. 955 – ۱۵ ژوئن ۹۹۱) به‌واسطهٔ ازدواج با اتوی دوم، امپراتریس مقدس روم بود و از سال ۹۸۳ تا هنگام مرگش در سال ۹۹۱، در دوران خردسالی پسرش اتوی سوم، نیابت سلطنت امپراتوری را بر عهده داشت.

او خواهرزادهٔ امپراتور بیزانسی ژان یکم تزیمیسکس بود. تئوفانو به‌عنوان فرمانروایی قدرتمند و کارآمد شناخته می‌شد و جایگاه او در تاریخ امپراتوری از بسیاری جهات استثنایی بود. عناوین رسمی او شامل consors imperii بود که پیش‌تر نامادری‌اش آدلاید ایتالیا نیز آن را دریافت کرده بود و همچنین comperatrix augusta که با الگوبرداری از جایگاه امپراتریس در امپراتوری بیزانس برای تضمین جانشینی و نیابت سلطنت به کار گرفته شده بود.[۲]

اوایل زندگی

سند ازدواج امپراتریس تئوفانو، بایگانی ایالتی ولفنبوتل.

بر اساس سند ازدواج صادرشده در ۱۴ آوریل ۹۷۲، تئوفانو به‌عنوان neptis (لاتین: خواهرزاده یا نوه) امپراتور ژان یکم تزیمیسکس (۹۲۵–۹۷۶، فرمانروایی ۹۶۹–۹۷۶) معرفی شده است که از تبار ارمنی و یونانی‌های بیزانسی بود. او از دودمانی برجسته و اشرافی برخاسته بود؛ کتاب Vita Mahthildis (زندگی ماتیلدا) از او با عنوان augusti de palatio (از خاندان امپراتوری دربار) یاد می‌کند و Annales Magdeburgenses (سالنامه‌های ماگدبورگ) او را Grecam illustrem imperatoriae stirpi proximam, ingenio facundam (بانویی یونانی، برجسته، نزدیک به دودمان امپراتوری و برخوردار از هوش و فصاحت) توصیف کرده است.[۳]

پژوهش‌های جدید عموماً بر این نظرند که او به احتمال بسیار، دختر کنستانتین اسکلروس (حدود ۹۲۰–۹۸۹)، برادرزن ژان یکم تزیمیسکس (از نخستین ازدواج او)، بوده است. کنستانتین برادر بارداس اسکلروس، نتیجهٔ برادر باسیل یکم و همسر سوفیا فوکاس، دختر کورپالاتس (لقب عالی‌رتبهٔ درباری بیزانس) لئون فوکاس جوان، برادر امپراتور نیکفوروس دوم فوکاس (حدود ۹۱۲–۹۶۹)، بود.[۴][۵][۶][۷]

ازدواج

تئوفانو در ارغوان زاده‌شده (Born in the Purple؛ عنوانی که به شاهزادگان و شاهزادگان‌زادگان متولدشده در دوران سلطنت امپراتوران بیزانس داده می‌شد) نبود؛ موضوعی که دودمان اتونی ترجیح می‌داد چنین باشد. اسقف و وقایع‌نگار ساکسونی، تیت‌مار مرسبورگ، می‌نویسد که اتونی‌ها در واقع آنا پورفیروژنیتا، دختر امپراتور فقید رومانوس دوم را ترجیح می‌دادند. دایی تئوفانو، ژان یکم تزیمیسکس، در سال ۹۶۹ پیشینی خود نیکفوروس دوم فوکاس را برکنار کرده بود. تئوفانو به‌همراه هیئتی از روحانیان و اشراف آلمانی و ایتالیایی برای برگزاری مراسم ازدواج خود به رم آورده شد. هنگامی که دربار اتونی دریافت که تئوفانو، برخلاف تصور پیشین، از اعضای دودمان مقدونی نیست، برخی به امپراتور اتوی یکم توصیه کردند که او را بازگرداند. مشاوران امپراتور بر این باور بودند که نسبت تئوفانو با ژان یکم تزیمیسکس، که قدرت را غصب کرده بود، اعتبار این ازدواج را به‌عنوان تأییدی بر جایگاه اتوی یکم به‌عنوان امپراتور مقدس روم از میان خواهد برد.[۸] با این حال، او را متقاعد کردند که اجازه دهد تئوفانو بماند، زیرا ژان یکم تزیمیسکس با تئودورا، دختر کنستانتین هفتم، از اعضای دودمان مقدونی و خواهر امپراتور رومانوس دوم، ازدواج کرده بود.[۹] بنابراین، ژان هرچند از نظر نسبی مقدونی نبود، اما از راه ازدواج به این دودمان تعلق داشت. به نظر می‌رسد اتوی یکم این استدلال را پذیرفت، زیرا تئوفانو و ولیعهد او، اتوی دوم، در ۱۴ آوریل ۹۷۲ با یکدیگر ازدواج کردند.

اشاره پاپ به امپراتور نیکفوروس دوم با عنوان «امپراتور یونانیان»[۱۰] در نامه‌ای که هنگام حضور سفیر اتوی یکم، اسقف لیوتپراند کرمونی، در دربار بیزانس نوشته شده بود، نخستین دور مذاکرات ازدواج را با شکست روبه‌رو کرد.[۱۱] با به قدرت رسیدن ژان یکم تزیمیسکس، که جز با عنوان امپراتور روم از او یاد نشده بود، مذاکرات مربوط به این پیمان از سر گرفته شد. با این حال، تنها پس از آنکه سومین هیئت، به ریاست اسقف اعظم گرو، اسقف اعظم کلن، به قسطنطنیه رسید، این مذاکرات با موفقیت به پایان رسید. پس از نهایی شدن مذاکرات ازدواج، تئوفانو و اتوی دوم در آوریل ۹۷۲ به دست پاپ ژان سیزدهم ازدواج کردند و تئوفانو نیز در همان روز در رم به‌عنوان امپراتریس مقدس روم تاج‌گذاری کرد. به گفته کارل لایزر در کتاب Communications and Power in Medieval Europe: Carolingian and Ottonian، انتخاب اتوی یکم را نباید صرفاً در چارچوب سیاست عالی جست‌وجو کرد، زیرا تصمیم نهایی او بیش از هر چیز بر پایه تضمین تداوم دودمان اتونی از طریق تولد امپراتور بعدی این خاندان گرفته شده بود.[۸]

به گفته لورا وانگرین، پدرشوهر او، اتوی بزرگ، نقش مهمی در تثبیت جایگاه تئوفانو به‌عنوان فرمانروای آینده ایفا کرد. با این حال، با وجود حمایت او، تئوفانو به‌دلیل خاستگاه خارجی و شیوه آموزش خود با مخالفت‌ها و حسادت‌های فراوانی روبه‌رو شد. پس از مرگ اتوی بزرگ در سال ۹۷۳، او مهم‌ترین حامی خود را در دربار از دست داد.[۱۲][۱۳]

پورفیروژنیتور (زاده در ارغوان)

بطرک نیکلاس میستیکوس، کنستانتین هفتم پورفیروژنتوس را غسل تعمید می‌دهد

پورفیروژنیتور (زاده در ارغوان) نظامی در جانشینی سیاسی است که حقوق پسرانی را که پس از پادشاه یا امپراتور شدن پدرشان به دنیا آمده‌اند، بر خواهران و برادران بزرگ‌ترشان که پیش از رسیدن پدرشان به تخت سلطنت متولد شده‌اند، ترجیح می‌دهد.

نمونه‌هایی از این شیوه شامل امپراتوری بیزانس و پادشاهی نوپه است.[۱۴]: 33  در انگلستان و نورماندی اواخر قرن یازدهم، نظریه پورفیروژنیتور (زاده در ارغوان) توسط هنری یکم انگلستان برای توجیه این موضوع به کار گرفته شد که چرا او و نه برادر بزرگ‌ترش رابرت کورت‌هوز، باید پس از مرگ برادرشان ویلیام دوم انگلستان تاج و تخت را به ارث ببرد.[۱۵]: 105 

مفهوم porphyrogénnētos (که به معنای لغوی «زاده‌شده در ارغوان» است) از قرن ششم در ارتباط با اندیشه‌های رو به رشد دربارهٔ مشروعیت موروثی شناخته شده بود، اما نخستین کاربرد قطعی این واژه تا سال ۸۴۶ یافت نمی‌شود.[۱۶] این اصطلاح در قرن دهم رایج شد، به‌ویژه در ارتباط با امپراتور کنستانتین هفتم پورفیروژنتوس (حک. (کوته‌نوشتِ «حکومت») 913–959) و استفاده از آن تا دوره پالایولوگی ادامه یافت.[۱۶] کنستانتین هفتم در اثر خود De Ceremoniis aulae byzantinae مراسمی را که هنگام تولد یک پسر porphyrogénnētos (زاده در ارغوان) برگزار می‌شد، توصیف کرده است.[۱۶]

ریشه‌شناسی

کاخ بوکولئون در وضعیت کنونی خود

خود بیزانسی‌ها این اصطلاح را یا به این دلیل نسبت می‌دادند که کودک از پدر و مادری زاده شده بود که جامه ارغوان امپراتوری بر تن داشتند، یا به این دلیل که کودک در اتاقی ویژه از جنس پورفیری در کاخ بزرگ قسطنطنیه به دنیا آمده بود.[۱۶] همان‌گونه که شاهدخت قرن دوازدهمی porphyrogennētē، آنا کومننه، توصیف کرده است، این اتاق که «از مدت‌ها پیش برای زایمان یک امپراتریس جدا شده بود»، در جایی قرار داشت «که گاوهای سنگی و شیرها ایستاده‌اند» (یعنی کاخ بوکولئون) و از کف تا سقف به شکل مربعی کامل بود و سقف آن به شکل هرم پایان می‌یافت. دیوارها، کف و سقف آن کاملاً با پورفیری امپراتوری پوشیده شده بود که «به‌طور کلی در سراسر آن به رنگ ارغوانی بود، اما با لکه‌های سفید مانند شن‌هایی که بر روی آن پاشیده شده باشند».[۱۷] با این حال، هر دو توضیح از همان قرن دهم رایج بودند.[۱۶]

ارغوان امپراتوری یک رنگینه گران‌قیمت بود که از حلزون‌های دریایی به دست می‌آمد و برای رنگ‌آمیزی پارچه استفاده می‌شد. تولید آن بسیار پرهزینه بود، بنابراین این رنگ به‌عنوان نماد جایگاه اجتماعی توسط رومیان باستان استفاده می‌شد؛ برای نمونه، به شکل نوار ارغوانی روی تُگاهای مقامات رومی و تُگای کاملاً ارغوانی toga picta که در پیروزی رومی پوشیده می‌شد. در دوره بیزانس، این رنگ با امپراتوران پیوند یافت و قوانین تجملی استفاده از آن را برای هر کسی جز خاندان امپراتوری محدود کردند؛ بنابراین، ارغوان به‌عنوان رنگی امپراتوری دیده می‌شد.

نمای شمالی کاخ پورفیروژنتوس پس از مرمت مدرن

کاخ پورفیروژنتوس کاخی بیزانسی متعلق به اواخر قرن سیزدهم در بخش شمال‌غربی شهر قدیمی قسطنطنیه است که به نام کنستانتین پالایولوگوس، پسر کوچک‌تر امپراتور میخائیل هشتم، نام‌گذاری شده است.

دیپلماسی

در دیپلماسی امپراتوری، گاهی عروسی که porphyrogénnēta (زاده در ارغوان) بود برای مهر تأیید زدن بر یک توافق فرستاده می‌شد، یا ممکن بود یک شاهدخت خارجی برای ازدواج با یک porphyrogénnētos (زاده در ارغوان) به قسطنطنیه برود. برای نمونه، لیوتپراند کرمونی در سال ۹۶۸ از طرف اتوی یکم در یک مأموریت دیپلماتیک به قسطنطنیه رفت تا برای شاهزاده‌ای که بعدها به اتوی دوم تبدیل شد، عروسی زاده‌شده در ارغوان پیدا کند، اما این مأموریت شکست خورد.[۱۸] پس از آن، عروسی دیگر که زاده‌شده در ارغوان نبود، یعنی تئوفانو، در سال ۹۷۱ انتخاب و به دربار آورده شد.[۱۹]

محدودیت‌ها

در کاربرد امروزی، اصطلاح «زاده در ارغوان» اغلب به‌عنوان محدودیتی دیده می‌شود که باید از آن گریخت، نه یک مزیت یا موهبت.[۲۰] به‌ندرت، این اصطلاح به فردی اشاره می‌کند که با استعدادی عظیم زاده شده است؛ استعدادی که مسیر حرفه‌ای او را شکل می‌دهد و او را به راه‌هایی سوق می‌دهد که ممکن است در غیر این صورت تمایلی به دنبال کردن آن‌ها نداشته باشد. در یک یادبود برای آهنگساز بریتانیایی هوبرت پری، از استعداد طبیعی عظیم او (که از آن به‌عنوان «زاده در ارغوان» یاد شده است) انتقاد شده است، زیرا این استعداد او را مجبور کرد وظایف آموزشی و اداری را بر عهده بگیرد که مانع از آهنگسازی او به شیوه‌ای شد که شاید فردی که مجبور بود استعداد خود را توسعه دهد، می‌توانست به آن دست یابد.[۲۱]

در این معنا، برجستگی والدین، نقش کودک را در زندگی از پیش تعیین می‌کند. برای نمونه، یک کودک سلطنتی به دلیل جایگاه سلطنتی والدینش، از فرصت داشتن یک زندگی عادی محروم می‌شود.[۲۲] نمونه‌ای از این کاربرد را می‌توان در بحث زیر مشاهده کرد که در آن قیصر آلمان ویلهلم دوم با پدربزرگش، ویلهلم یکم، و پدرش، فریدریش سوم مقایسه شده است:

این موضوع را با پدربزرگ او، امپراتور سالخورده، مقایسه کنید؛ کسی که اگر زاده در ارغوان نبود، تنها می‌توانست یک سرباز باشد و باید افزود که نه سربازی که می‌توانست فرماندهی‌های بسیار عالی را بر عهده بگیرد. بار دیگر او را با پدرش مقایسه کنید؛ امپراتور فریدریش، اگر زاده در ارغوان نبود، با اینکه بدون تردید توانایی نظامی بیشتری نسبت به امپراتور سالخورده نشان می‌داد، احتمالاً در هیچ جایگاه خصوصی دیگری جز جایگاه یک آموزگار بزرگ اخلاقی، خوشحال یا موفق نمی‌بود.[۲۲]

تعریف کلاسیک این اصطلاح، استفاده از این عنوان را به‌طور مشخص به فرزندان مشروعی محدود می‌کرد که پس از رسیدن پدرشان به تخت پادشاهی، از فرمانروایان سلطنتی زاده شده بودند.[۲۳] این تعریف شامل کودکانی که پیش از به سلطنت رسیدن والدینشان متولد شده بودند نمی‌شد یا در تعریفی بسیار سخت‌گیرانه‌تر، شامل کودکانی که پیش از مراسم تاج‌گذاری آن‌ها به دنیا آمده بودند نیز نمی‌شد.[۲۴]

امپراتریس

اتوی دوم در ۸ مه ۹۷۳ جانشین پدرش شد. تئوفانو در تمامی سفرهای همسرش او را همراهی می‌کرد و نام او در حدود یک‌چهارم از اسناد رسمی امپراتور ذکر شده است؛ موضوعی که نشان‌دهنده جایگاه ممتاز، نفوذ و علاقه او به امور امپراتوری است. مشخص است که او اغلب با مادرشوهرش، آدلاید ایتالیا، اختلاف داشت. زوج جوان و آدلاید در چندین موضوع با یکدیگر درگیر شدند، از جمله ارتباط زودهنگام آدلاید با هنری ستیزه‌جو.[۱۳][۲۵] به گفته راهب اودیلوی کلونی، آدلاید هنگامی که «آن زن یونانی» درگذشت، بسیار خوشحال شد.[۲۶]

با این حال، زوج امپراتوری توانستند اعتماد متحدان خود را در رایشستاگ سال ۹۷۳ در ورمس به دست آورند و پس از آن با یکدیگر به سراسر کشور سفر کردند، به دنبال ایجاد اتحادهای جدید بودند و پیوندهای قدیمی را تقویت می‌کردند. تئوفانوی جوان مهارت‌های دیپلماتیک خود را نشان داد و خود را به‌عنوان شریکی فعال در مذاکرات سیاسی معرفی کرد.[۱۳]

وقایع‌نگار بندیکتی، آلپرت متسی، تئوفانو را زنی ناخوشایند و پرحرف توصیف می‌کند.[۲۶] همچنین از تئوفانو به دلیل وارد کردن لباس‌های تجملی جدید و جواهرات به فرانسه و آلمان انتقاد شده است.[۲۷] الهی‌دان پیتر دامیان حتی ادعا می‌کند که تئوفانو با جان فیلاگاتوس، راهب یونانی که برای مدت کوتاهی با عنوان ضدپاپ ژان شانزدهم حکومت کرد، رابطه عاشقانه داشته است.[۲۸]

اتوی دوم در ۷ دسامبر ۹۸۳ در سن ۲۸ سالگی به‌طور ناگهانی درگذشت که احتمالاً علت آن مالاریا بود.[۲۹] پسر سه‌ساله او، اتوی سوم، پیش‌تر در جریان مجلسی که در پنطیکاست همان سال در ورونا برگزار شده بود، به‌عنوان پادشاه رومیان منصوب شده بود. در کریسمس، تئوفانو او را به دست اسقف اعظم ماینتس، ویلیگیس، در کلیسای جامع آخن تاج‌گذاری کرد و خود به‌عنوان نایب‌السلطنه امپراتوری به نمایندگی از او حکومت کرد. پس از مرگ امپراتور اتوی دوم، اسقف فولکمار اوترخت پسرعموی خود، دوک بایرن، هنری ستیزه‌جو را از بازداشت آزاد کرد.[۲۹] دوک هنری با اسقف اعظم وارین کلن متحد شد و در بهار ۹۸۴، هنگامی که تئوفانو هنوز در ایتالیا و در کاخ سلطنتی پاویا بود، برادرزاده خود اتوی سوم را تصرف کرد.[۳۰] با این وجود، او مجبور شد کودک را به مادرش تسلیم کند؛ مادری که از حمایت اسقف اعظم ویلیگیس ماینتس و اسقف هیلدبالد از ورمس برخوردار بود.

سیاست

تئوفانو، نقاشی دیواری، نیمیخن

در شمال، او با پادشاه اریک پیروز پیمانی منعقد کرد که اتحاد علیه قبایل اسلاو را تقویت می‌کرد و همچنین پیوندهای تجاری و فرهنگی را تحکیم می‌بخشید. در شرق، او فرستادگانی را نزد ولادیمیر بزرگ کی‌یف اعزام کرد که با شاهدخت بیزانسی آنا، خواهر امپراتور باسیل دوم ازدواج کرده بود. اکونومو اشاره می‌کند که: «تئوفانو در ذهن خود یک «خانواده پادشاهان» را در نظر داشت که با سنت بیزانسی موازی بود: امپراتور «پدر» دیگر پادشاهان بود که آن‌ها در نوعی سلسله‌مراتب خانوادگی، «پسران» و «دوستان» (amici) او بودند. او همچنین الگوی بیزانسی روابط میان امپراتور و پاتریارک را در روابط خود با پاپ پذیرفت (Ostrogorsky 1956b). «خانواده» امپراتوری غربی شامل دوک لهستان، میشکو یکم، بوهم و مجارستان بود.»[۳۱] الگوی حکومت امپراتوری او که تحت تأثیر اندیشه‌های بیزانسی و روم باستان بود، توسط اتوی دوم و به‌ویژه اتوی سوم پذیرفته شد و آن‌ها آن را بیشتر توسعه دادند (اگرچه مرگ ناگهانی اتوی سوم در سنین بسیار جوانی مانع از آن شد که این الگو به پایه‌ای تثبیت‌شده برای آینده تبدیل شود).[۳۲]

به گفته تاریخ‌نگار گرد آلتوف، توانایی‌های تئوفانو در دیپلماسی ممکن است بیش از اندازه بزرگ‌نمایی شده باشد. منشورهای سلطنتی نشان می‌دهند که بزرگان در مرکز اداره امپراتوری قرار داشتند. آلتوف این موضوع را غیرمعمول می‌داند، زیرا پادشاهان یا امپراتوران در قرون وسطی به‌ندرت چنین بخش بزرگی از قدرت را با اشراف تقسیم می‌کردند.[۳۳]

تئوفانو تشریفات بیزانسی را وارد کرد؛ «که بر پوشش، تاج‌ها و جواهرات، عادات غذایی و ظروف و حتی مبلمان تأثیر گذاشت». گروه دانشمندانی که همراه او بودند، شیوه‌های حقوقی بیزانسی را به امپراتوری آوردند. آیین بزرگداشت سنت نیکلاس در امپراتوری نیز منشأ خود را از او می‌گیرد.[۳۴]

تابوت‌دان امپراتریس تئوفانو، سنت پانتالئون، کلن.

از آنجا که او و همسرش و پسرش تجارت در امپراتوری را گسترش دادند، ماگدبورگ و بازرگانان آن امتیازات مختلفی دریافت کردند. شواهد تاریخی، فعالیت‌های تجاری گسترده‌ای را در مناطقی از لونبورگ تا هاله نشان می‌دهند. آثاری از بازرگانان بیزانسی، اسلاو و همچنین عرب وجود دارد.[۳۵]

مانند بسیاری از فرمانروایان بیزانسی، تئوفانو دیپلماسی را ترجیح می‌داد، اما هنگامی که لازم بود وارد جنگ نیز می‌شد و خطر شخصی را می‌پذیرفت. او دست‌کم یک لشکرکشی نظامی موفق را شخصاً انجام داد؛ در سال ۹۸۷، هنگامی که با ارتشی امپراتوری برای کمک به شاهزاده-اسقف نوکر لیژ در برابر اودوی یکم، کنت بلوآ حرکت کرد.[۳۶]

به دلیل بیماری که از سال ۹۸۸ آغاز شد، تئوفانو سرانجام در نیمیخن درگذشت و در کلیسای سنت پانتالئون در نزدیکی بیوه‌نشین خود در کلن در سال ۹۹۱ به خاک سپرده شد.[۳۷] تاریخ‌نگار تیتمار او را چنین ستایش کرد: «اگرچه [تئوفانو] از جنس ضعیف بود، دارای خویشتن‌داری، قابل اعتماد بودن و آداب نیکو بود. به این شیوه، او با هوشیاری مردانه قدرت سلطنتی را برای پسرش حفظ کرد، با همه کسانی که درستکار بودند دوستانه رفتار می‌کرد، اما در برابر شورشیان با برتری هراس‌انگیز ایستادگی می‌کرد.»[۳۸]

از آنجا که اتوی سوم هنوز کودک بود، مادربزرگ او ادلاید ایتالیا تا زمانی که اتوی سوم به اندازه کافی بزرگ شد تا خود به‌تنهایی حکومت کند، نیابت سلطنت را بر عهده گرفت.

نیابت سلطنت

تندیس مدرن در کلیسای سنت دیونیسیوس، اشوِگه.

تحکیم قدرت

تئوفانو از مه ۹۸۵ تا زمان مرگش در ۹۹۱، به‌رغم مخالفت‌های اولیه در دربار اوتونی، به‌عنوان نایب‌السلطنه امپراتوری مقدس روم حکومت کرد. در واقع، بسیاری از ملکه‌ها در سدهٔ دهم، به دلیل مرگ زودهنگام فرمانروایان مرد، خود را در جایگاه قدرت یافتند و دوره‌ای از تنوع بیشتر را ایجاد کردند. قدرت او به‌عنوان ملکه، امپراتریس و نایب‌السلطنه بر پایهٔ سنت ساکسونی (که برای زنان در خانواده نقشی برابر تعیین می‌کرد)، نفوذ بیزانسی (که الگویی از همتای زن امپراتور ارائه می‌داد) و میراث مادرشوهرش آدلاید استوار بود.[۳۹][۴۰][۴۱]

تئوفانو و مادرشوهرش، آدلاید، در دوران نیابت سلطنت امپراتریس، به‌طور مکرر با یکدیگر اختلاف داشتند؛ حتی نقل شده است که آدلاید ایتالیایی او را «آن امپراتریس یونانی» می‌نامید.[۴۲] با این حال، به گفتهٔ سیمون مک‌لین، تاریخ‌نگار و نویسنده، رقابت تئوفانو با مادرشوهرش بیش از اندازه بزرگ‌نمایی شده است. «یونانی‌بودن» تئوفانو مسئله‌ای کلی نبود. افزون بر این، در غرب شیفتگی گسترده‌ای نسبت به فرهنگ پیرامون دربار بیزانس وجود داشت که بیشتر انتقادها نسبت به ریشهٔ یونانی او را کم‌رنگ می‌کرد.[۴۲]

تئوفانو صرفاً به‌عنوان تصویری از امپراتوری اوتونی باقی نماند، بلکه به‌عنوان نیرویی تأثیرگذار در درون امپراتوری مقدس روم شناخته شد. او در دوران فرمانروایی همسرش اتوی دوم، در مجموع هفتاد و شش بار در ادارهٔ امپراتوری مداخله کرد؛ که شاید پیش‌درآمدی بر دوران نیابت سلطنت او بود.[۸] نخستین اقدام او به‌عنوان نایب‌السلطنه، تضمین جایگاه پسرش اتوی سوم به‌عنوان وارث امپراتوری مقدس روم بود. تئوفانو همچنین با واگذاری جایگاه‌های بلند در صومعه‌های مهم سراسر غرب تحت حکومت اوتونی به دخترانش، آنان را در موقعیت‌های قدرت قرار داد و قدرت را برای همهٔ فرزندانش تثبیت کرد.[۸]

او از سفیران استقبال می‌کرد و خود را «imperator» یا «imperatrix» می‌نامید، همان‌گونه که هم‌دورهٔ نزدیک او، ایرنه آتن، چنین می‌کرد؛ او اسناد خود را با عنوان «basileus» و نه «basilissa» امضا می‌کرد. تاریخ آغاز فرمانروایی او ۹۷۲ بود، یعنی سال ازدواجش با اتوی دومِ درگذشته.[۴۳] دوران نیابت سلطنت تئوفانو دوره‌ای از آرامش قابل توجه بود، زیرا سال‌های ۹۸۵ تا ۹۹۱ بدون بحران‌های بزرگ سپری شد.

سیاست

تئوفانو، نقاشی دیواری، نایمخن

در شمال، او با پادشاه اریک پیروز پیمانی بست که اتحاد علیه قبایل اسلاو را تقویت می‌کرد و همچنین روابط تجاری و فرهنگی را تحکیم می‌بخشید. در شرق، او فرستادگانی نزد ولادیمیر کبیر از کی‌یف فرستاد؛ کسی که با شاهدخت بیزانسی آنا، خواهر امپراتور باسیل دوم، ازدواج کرده بود. اکونومو اشاره می‌کند که: «تئوفانو یک «خانواده‌ای از پادشاهان» را در ذهن داشت که موازی با سنت بیزانسی بود: امپراتور «پدر» دیگر پادشاهان بود، پادشاهانی که در نوعی سلسله‌مراتب خانوادگی، «پسران» و «دوستان» (amici) او بودند. او همچنین الگوی بیزانسی روابط میان امپراتور و پاتریارک را در روابط خود با پاپ پذیرفت (Ostrogorsky 1956b). «خانواده» امپراتوری غربی شامل دوک لهستان، میشکو یکم، بوهم و مجارستان بود».[۳۱]

الگوی فرمانروایی امپراتوری او که تحت تأثیر اندیشه‌های بیزانسی و روم باستان بود، توسط اتوی دوم و به‌ویژه اتوی سوم پذیرفته شد؛ آنان این الگو را بیشتر توسعه دادند (اگرچه مرگ ناگهانی اتوی سوم در سن بسیار جوانی مانع از آن شد که این الگو به پایه‌ای تثبیت‌شده برای آینده تبدیل شود).[۴۴]

به گفتهٔ تاریخ‌نگار گرد آلتهوف، توانایی تئوفانو در دیپلماسی ممکن است بیش از اندازه بزرگ‌نمایی شده باشد. منشورهای سلطنتی شواهدی ارائه می‌کنند که بزرگان در مرکز ادارهٔ امپراتوری قرار داشتند. آلتهوف این موضوع را غیرمعمول می‌داند، زیرا پادشاهان یا امپراتوران در قرون وسطی به‌ندرت چنین بخش بزرگی از قدرت را با اشراف تقسیم می‌کردند.[۴۵]

تئوفانو تشریفات بیزانسی را وارد کرد؛ «که بر پوشش، تاج‌ها و جواهرات، عادات غذایی و ظروف، و حتی اثاثیه تأثیر گذاشت». گروه دانشمندان همراه او، شیوه‌های حقوق‌دانان بیزانسی را به امپراتوری آوردند. آیین پرستش سنت نیکلاس در امپراتوری نیز منشأ خود را از او می‌گیرد.[۴۶]

تابوت‌دان امپراتریس تئوفانو، سنت پانتالئون، کلن.

از آنجا که او، همسرش و پسرش تجارت را در امپراتوری گسترش دادند، ماگدبورگ و بازرگانان آن از امتیازات مختلفی برخوردار شدند. شواهد تاریخی فعالیت‌های تجاری گسترده‌ای را در مناطقی از لونبورگ تا هاله نشان می‌دهند. نشانه‌هایی از بازرگانان بیزانسی، اسلاو و همچنین عرب وجود دارد.[۳۵]

مانند بسیاری از پادشاهان بیزانسی، تئوفانو دیپلماسی را ترجیح می‌داد، اما هنگامی که لازم بود وارد جنگ می‌شد و خطر شخصی را می‌پذیرفت. او دست‌کم یک لشکرکشی نظامی موفق را شخصاً انجام داد؛ در سال ۹۸۷، هنگامی که با ارتشی امپراتوری برای کمک به شاهزاده-اسقف نوتکر لیژ در برابر اودو یکم، کنت بلوآ حرکت کرد.[۳۶]

به دلیل بیماری که از سال ۹۸۸ آغاز شد، تئوفانو سرانجام در نایمخن درگذشت و در سال ۹۹۱ در کلیسای سنت پانتالئون در نزدیکی ویدوم خود در کلن به خاک سپرده شد.[۴۷] تاریخ‌نگار تیتمار در ستایش او چنین نوشت: «اگرچه [تئوفانو] از جنس ضعیف بود، دارای میانه‌روی، اعتمادپذیری و آداب نیکو بود. بدین‌گونه او با هوشیاری مردانه قدرت سلطنتی را برای پسرش حفظ کرد؛ با همهٔ کسانی که درستکار بودند دوستانه رفتار می‌کرد، اما در برابر شورشیان با برتری هراس‌انگیزی ایستادگی می‌کرد».[۳۸]

از آنجا که اتوی سوم هنوز کودک بود، مادربزرگ او آدلاید ایتالیا نیابت سلطنت را بر عهده گرفت تا زمانی که اتوی سوم به سنی رسید که بتواند به‌تنهایی فرمانروایی کند.

تابوت‌دان امپراتریس تئوفانو، سنت پانتالئون، کلن.

تئوفانو آیین‌های تشریفاتی بیزانسی را معرفی کرد؛ «که بر پوشش، تاج‌ها و جواهرات، عادات غذایی و ظروف، حتی اثاثیه تأثیر گذاشت». گروه دانشمندانی که همراه او بودند، روش‌های حقوقی بیزانسی را به امپراتوری آوردند. آیین پرستش سنت نیکلاس در امپراتوری نیز منشأ خود را از او می‌گیرد.[۴۸]

تاریخ‌نگاری و بازنمایی‌ها در هنرها

تئوفانو همواره توجه و اختلاف‌نظر قابل توجهی را از سوی تاریخ‌نگاران و وقایع‌نگاران به خود جلب کرده است. در حالی که تیتمار مرزبرگ و برونو کوئرفورتی او را ستوده‌اند، برخی دیگر از پژوهشگران، به‌ویژه اودیل کلونی، نویسندهٔ زندگی‌نامهٔ قدیسان مادرشوهر و رقیب او آدلاید، از او انتقاد کرده‌اند. اودیل حتی او را مسئول لشکرکشی ناموفق ایتالیایی اتوی دوم دانست.[۴۹][۵۰]

تاریخ‌نگاران معاصر او نیز به همین شکل دیدگاه‌های متفاوتی دارند، اگرچه Knut Görich روند کلی را متمایل به دیدگاه مثبت می‌داند. برخی او را منفعل، واکنشی و محافظه‌کار می‌دانند، در حالی که برخی دیگر او را بسیار آینده‌نگر و پرانرژی توصیف می‌کنند. پژوهشگرانی مانند یستیس معتقدند شواهد کنونی برای نتیجه‌گیری قطعی دربارهٔ اینکه آیا تئوفانو و دیگر فرمانروایان زن برجستهٔ اوتونی به‌عنوان افراد، استعداد فوق‌العاده‌ای داشته‌اند یا نه، کافی نیست؛ اما روشن است که جامعهٔ اوتونی (که اساساً زنان و مردان را، به‌جز در توانایی‌های جسمانی، برابر می‌دانست) به زنان فرصت موفقیت می‌داد.[۵۱][۵۲][۵۳]

نقش شخصی او یا نبود نقش او در ارتباط یا ادغام میان رنسانس مقدونی و رنسانس اوتونی نیز بحث‌های فراوانی را برانگیخته است.[۵۴][۵۵]

بزرگداشت

نام تئوفانو بر روی راه اتونی‌ها، ماگدبورگ

جایزه امپراتریس تئوفانو که توسط بنیاد امپراتریس تئوفانو مستقر در تسالونیکی اهدا می‌شود، «به افراد یا سازمان‌هایی که سهم برجسته‌ای در ایجاد پیوند میان گوناگونی‌های تاریخی اروپا دارند، پاداش می‌دهد.»[۵۶]

به مناسبت هزارمین سالگرد درگذشت او، رویدادهای متعددی در آلمان و هلند برگزار شد.[۵۷]

فرزندان

۱. ادلاید اول (رئیس صومعه کوئدلینبورگ)، زادهٔ ۹۷۳/۹۷۴، درگذشتهٔ ۱۰۴۵.

۲. سوفیا اول (رئیس صومعه گاندرزهایم)، زادهٔ اکتبر ۹۷۵،[۵۸] درگذشتهٔ ۱۰۳۹.

۳. ماتیلدا کنتس پالاتین لوتارینگیا، زادهٔ تابستان ۹۷۸، درگذشتهٔ ۱۰۲۵؛ که با ازو، کنت پالاتین لوتارینگیا ازدواج کرد.

۴. اتوی سوم، امپراتور مقدس روم، زادهٔ اواخر ژوئن/اوایل ژوئیهٔ ۹۸۰.

۵. دختری که همزاد اتو بود و پیش از ۸ اکتبر ۹۸۰ درگذشت.

منابع

  1. ↑ Θεοφανώ (Theofanó) is a Greek diminutive of Θεοφάνεια (Theofáneia) "Theophany". G. S. Henrich, "Theophanu oder Theophano? Zur Geschichte eines 'gespaltenen' griechischen Frauennamensuffixes' in: Euw and Schreiner (eds.), Kaiserin Theophanu II (1991), 88–99.
  2. ↑ Uhlirz, Mathilde (1957-01-01). "Zu dem Mitkaisertum der Ottonen: Theophanu coimperatrix". Byzantinische Zeitschrift (in German). 50 (2): 383–389. doi:10.1515/byzs.1957.50.2.383. ISSN 1864-449X.
  3. ↑ Hlawitschka, p. 146
  4. ↑ Hlawitschka, pp. 145–153.
  5. ↑ Schwab (2009), p. 14
  6. ↑ Davids (2002), pp. 79–80
  7. ↑ Settipani, pp. 244–245.
  8. 1 2 3 4 Leyser, Karl (1994). Communication and Power in Medieval Europe: The Carolingian and Ottonian Centuries. London: The Hambledon Press. pp. 156–163. ISBN 1-85285-013-2.
  9. ↑ Norwich, John Julius (1993). Byzantium: The Apogee. London: Penguin. p. 220.
  10. ↑ Paul Collins. The Birth of the West: Rome, Germany, France, and the creation of Europe in the tenth century. p. 264, citing Liutprand of Cremona in The Works of Liutprand of Cremona, translation by F.A. Wright, London: George Routledge, 1930.
  11. ↑ Collins, p. 264
  12. ↑ Wangerin, Laura (December 2014). "Empress Theophanu, Sanctity, and Memory in Early Medieval Saxony". Central European History. 47 (4): 716–736. doi:10.1017/S0008938914001927. S2CID 144928369.
  13. 1 2 3 "Theophanu: Von einer byzantinischen Prinzessin zur römisch-deutschen Kaiserin". Mein Weg ins Museum (in German). 26 March 2021. Archived from the original on 15 August 2022. Retrieved 15 August 2022.
  14. ↑ Goody, Jack (1979). "Introduction". In Goody, Jack (ed.). Succession to High Office. Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 1–56. ISBN 978-0-521-29732-5.
  15. ↑ Hollister, C. Warren (2003). Henry I. New Haven, US and London, UK: Yale University Press. ISBN 978-0-300-09829-7.
  16. 1 2 3 4 5 McCormick, M. (1991). "Porphyrogennetos". In Kazhdan, Alexander (ed.). The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford and New York: Oxford University Press. p. 1701. ISBN 0-19-504652-8.
  17. ↑ Comnena, Anna (2003), The Alexiad, London: Penguin, pp. 196, 219, ISBN 0-14-044958-2.
  18. ↑ "Liudprand of Cremona - a diplomat?" by Constanze M.F. Schummer in Shepard J. & Franklin, Simon. (Eds.) (1992) Byzantine Diplomacy: Papers from the Twenty-fourth Spring Symposium of Byzantine Studies, Cambridge, March 1990. Aldershot: Variorum, p. 197.
  19. ↑ "LIUTPRAND OF CREMONA" in The Oxford Dictionary of Byzantium, Oxford University Press, New York & Oxford, 1991, p. 1241. شابک ‎۰۱۹۵۰۴۶۵۲۸
  20. ↑ "Dom Pedro and Brazil" (PDF). The New York Times. 1891. Retrieved 2008-10-19.
  21. ↑ Legge, Robin H. "Charles Hubert Hastings Parry". The Musical Times. 1918. Archived from the original on 2008-10-09. Retrieved 2008-10-19.
  22. 1 2 Anonymous, "The Empress Frederick, A Memoir". James Nesbit and Company, London. 1913. Archived from the original on 2002-11-16. Retrieved 2008-10-19.
  23. ↑ "Born in the Purple". in E. Cobham Brewer, Dictionary of Phrase and Fable. 1898. Retrieved 2008-10-19.
  24. ↑ "The Unfading Light Of Charity Grand Duchess Olga As A Philanthropist And Painter". Historical Magazine: Gatchina Through The Centuries. 2004. Retrieved 2008-10-19.
  25. ↑ University, Center for Teaching and Learning at Columbia. "Theophanu, empress". Epistolae (in English). Retrieved 15 August 2022.
  26. 1 2 Davids (2002), p. 53.
  27. ↑ Davids (2002), p. 54.
  28. ↑ Davids (2002), p. 56.
  29. 1 2 Davids (2002), pp. 18, 36.
  30. ↑ "Pavia Royal town". Monasteri Imperiali Pavia. Retrieved 29 July 2022.
  31. 1 2 Economou 2021, p. 9.
  32. ↑ Weinfurter, S. (31 December 1999). "Kaiserin Adelheid und das ottonische Kaisertum". Frühmittelalterliche Studien Band 33. De Gruyter. pp. 1–19. doi:10.1515/9783112422021-002. ISBN 978-3-11-242202-1. Retrieved 10 July 2022.
  33. ↑ Althoff, Gerd (2003). Otto III. University Park, Pennsylvania: Pennsylvania State University Press. pp. 40–42. ISBN 0-271-02232-9.
  34. ↑ Economou, Emmanouel/Marios/Lazaros (2021). Kaiserin Theophano's: The political, economic and cultural deeds of a Byzantine princess who became empress of the Holy Roman Empire of the German Nation (PDF). University of Thessaly.
  35. 1 2 Economou 2021, p. 10.
  36. 1 2 Economou 2021, pp. 10, 11.
  37. ↑ Althoff, p. 50.
  38. 1 2 Davids (2002), p. 46.
  39. ↑ Görich, Knut (2021). "Imperial Ladies of the Ottonian Dynasty (reviewed by Knut Görich) – recensio.net". www.recensio.net (in English): 89, 91–93. Archived from the original on 15 July 2022. Retrieved 9 July 2022.
  40. ↑ Norris, Harper J. (2020). Empress Theophanu: The Politics of Power at the Intersection of Byzantium and the Ottonian Empire. University of Central Florida. pp. 27, 29. Retrieved 31 July 2022.
  41. ↑ Mckitterick, Rosamond (1993). "Ottonian intellectual culture in the tenth century and the role of Theophanu". Early Medieval Europe (in English). 2 (1): 53–74. doi:10.1111/j.1468-0254.1993.tb00010.x.
  42. 1 2 Maclean, Simon (2017). Ottonian Queenship. Oxford, United Kingdom: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-880010-1.
  43. ↑ Davids (2002), pp. 26, 38, 83.
  44. ↑ Weinfurter, S. (31 December 1999). "Kaiserin Adelheid und das ottonische Kaisertum". Frühmittelalterliche Studien Band 33. De Gruyter. pp. 1–19. doi:10.1515/9783112422021-002. ISBN 978-3-11-242202-1. Retrieved 10 July 2022.
  45. ↑ Althoff, Gerd (2003). Otto III. University Park, Pennsylvania: Pennsylvania State University Press. pp. 40–42. ISBN 0-271-02232-9.
  46. ↑ Economou, Emmanouel/Marios/Lazaros (2021). Kaiserin Theophano's: The political, economic and cultural deeds of a Byzantine princess who became empress of the Holy Roman Empire of the German Nation (PDF). University of Thessaly.
  47. ↑ Althoff, p. 50.
  48. ↑ Economou, Emmanouel/Marios/Lazaros (2021). Kaiserin Theophano's: The political, economic and cultural deeds of a Byzantine princess who became empress of the Holy Roman Empire of the German Nation (PDF). University of Thessaly.
  49. ↑ Walter, Katherine Clark (2018). The Profession of Widowhood: Widows, Pastoral Care, and Medieval Models of Holiness (in English). CUA Press. p. 119. ISBN 978-0-8132-3019-1. Retrieved 22 August 2022.
  50. ↑ Conference, State University of New York at Binghamton Center for Medieval and Early Renaissance Studies (1996). Saints: Studies in Hagiography (in English). Medieval & Renaissance Texts & Studies. p. 70. ISBN 978-0-86698-179-8. Retrieved 22 August 2022.
  51. ↑ Görich 2021.
  52. ↑ "Theophanu: Von einer byzantinischen Prinzessin zur römisch-deutschen Kaiserin". Mein Weg ins Museum (in German). 26 March 2021. Archived from the original on 15 August 2022. Retrieved 22 August 2022.
  53. ↑ Jestice, Phyllis G. (2018). Imperial Ladies of the Ottonian Dynasty: Women and Rule in Tenth-Century Germany (in English). Springer. ISBN 978-3-319-77306-3. Retrieved 22 August 2022.
  54. ↑ Cohen, Adam (2003). Abbess Uta of Regensburg: Patterns of Patronage Around 1000. Retrieved 22 August 2022.
  55. ↑ Graham, Mark W. (1996). "Review of The Empress Theophano: Byzantium and the West at the Turn of the First Millennium". Medieval Prosopography. 17 (1): 275–280. ISSN 0198-9405. JSTOR 44946221. Retrieved 21 August 2022.
  56. ↑ "Theophano Foundation – Prize 2021". theophano.eu. Retrieved 23 July 2022.
  57. ↑ Davids, Adelbert (2002). The Empress Theophano: Byzantium and the West at the Turn of the First Millennium (in English). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-52467-4. Retrieved 23 July 2022.
  58. ↑ Seibert, Hubertus (1998). Otto II (in German). Historische Kommission, Bavarian Academy of Sciences and Humanities (BAdW). pp. 660–662.

پانویس

  • Davids, Adelbert. The Empress Theophano: Byzantium and the West at the turn of the first millennium (امپراتریس تئوفانو: بیزانس و غرب در آغاز هزارهٔ نخست), 2002. شابک ‎۰-۵۲۱-۵۲۴۶۷-۹
  • Hlawitschka, Eduard, Die Ahnen der hochmitteralterlichen deutschen Konige, Kaiser und ihrer Gemahlinnen, Ein kommentiertes Tafelwerk, Band I: 911–1137, Teil 2 (نیاکان پادشاهان، امپراتوران آلمانی قرون وسطی و همسران آنان: یک اثر جدولی توضیحی، جلد اول: ۹۱۱–۱۱۳۷، بخش دوم), Hanover 2006. شابک ‎۹۷۸−۳−۷۷۵۲−۱۱۳۲−۱
  • Hans K. Schulze, Die Heiratsurkunde der Kaiserin Theophanu (سند ازدواج امپراتریس تئوفانو), Hanover 2007 شابک ‎۹۷۸−۳−۷۷۵۲−۶۱۲۴−۱
  • Schwab, Sandra (2009). Theophanu: eine oströmische Prinzessin als weströmische Kaiserin (تئوفانو: یک شاهزادهٔ روم شرقی به‌عنوان امپراتریس روم غربی) (in German). GRIN Verlag. ISBN 978-3-640-27041-5.
  • Settipani, Christian, Continuité des élites à Byzance durant les siècles obscurs. Les princes caucasiens et l'Empire du VIe au IXe siècle (تداوم نخبگان در بیزانس در دوران تاریک: شاهزادگان قفقازی و امپراتوری از سدهٔ ششم تا نهم), Boccard, Paris 2006. شابک ‎۹۷۸−۲−۷۰۱۸−۰۲۲۶−۸
  • Sotiriades, Moses, "Theophanu, die Prinzessin aus Ost-Rom" (تئوفانو، شاهزادهٔ روم شرقی) in: von Steinitz, Peter (Editor), Theophanu, Regierende Kaiserin des Westreichs (تئوفانو، امپراتریس فرمانروای امپراتوری غرب), Freundeskreis St. Pantaleon 2000. شابک ‎۳۹۸۰۵۱۹۷۱۶
  • Paul Collins. The Birth of the West: Rome, Germany, France, and the creation of Europe in the tenth century (تولد غرب: روم، آلمان، فرانسه و شکل‌گیری اروپا در سدهٔ دهم). Public Affairs, 2013. شابک ‎۹۷۸−۱−۶۱۰۳۹−۰۱۳−۲
  • Althoff, Gerd. Otto III (اتوی سوم), trans. Phyllis G. Jestice, 2003. شابک ‎۹۷۸−۰−۲۷۱−۰۲۴۰۱−۱
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.