ترال پرتویی

سلتیک اکسپلورر، یک کشتی پژوهشی در حال ترال پرتویی

ترال پرتویی یا ترال کف روشی از ترال‌کشی است که در آن یک تور در امتداد بستر دریا کشیده می‌شود. جامعه علمی ترال پرتویی را به دو گونه بخش می‌کند: ترال بنتیک (کشیدن تور در کف اقیانوس) و ترال کف‌زی (کشیدن تور اندکی بالاتر از ناحیه دریابن). ترال پرتویی را می‌توان با ترال میان‌آبی (ترال لجه‌ای) مقایسه کرد که در آن تور در بخش‌های بالاتر ستون آب کشیده می‌شود. ترال میان‌آبی ماهیان لجه‌زی مانند آنچوی و ماکرل را شکار می‌کند، درحالی‌که ترال پرتویی هم ماهیان کف‌زی و هم گونه‌های نیمه‌لجه‌ای مانند کاد، ماهی مرکب، میگو و صخره‌ماهی را هدف قرار می‌دهد.

ترال پرتویی با کشتی ترالر انجام می‌شود که می‌تواند از یک قایق کوچک روباز با تنها ۳۰ اسب بخار تا یک ترالر کارخانه‌ای بزرگ با ۱۰٬۰۰۰ اسب بخار متغیر باشد. این روش را یک ترالر به‌تنهایی یا دو ترالر به‌صورت هم‌زمان (ترال جفتی) انجام می‌دهند. شکار جهانی ترال پرتویی بیش از ۳۰ میلیون تن در سال برآورد شده که از هر روش ماهیگیری دیگری بیشتر است. نگرانی‌ها دربارهٔ پیامدهای زیست‌محیطی ترال پرتویی به تغییراتی در طراحی تجهیزات، از جمله افزودن دستگاه خارج‌کننده لاک‌پشت برای کاهش شکار جانبی و محدودیت مکانی در مناطق حفاظت‌شده دریایی انجامیده‌است.

پیشینه

Ship, Viveiro
بیویرو

نخستین اشاره شناخته‌شده به حفاظت از شیلات به شکایتی از شکلی از ترال در سده چهاردهم میلادی، در دوره پادشاهی ادوارد سوم بازمی‌گردد.[۱] در سال ۱۳۷۶ دادخواستی به پارلمان خوب ارائه شد که خواستار ممنوعیت ابزاری به نام «واندیرچوم» (wondyrchoum) بود. این ابزار، نوعی ترال تیرکی ابتدایی با تیرک چوبی بود و شامل توری به درازای ۶ متر و پهنای ۳ متر می‌شد که چشمه‌های آن چنان ریز بود که هیچ ماهی‌ای نمی‌توانست از آن بگریزد.[۱][۲]

تا پایان سده هجدهم، کشتی‌های بادبانی تنها توانایی کشیدن ترال‌های کوچک را داشتند. اما در سال‌های پایانی آن سده، نوعی کشتی پدید آمد که می‌توانست ترال بزرگ‌تری را در آب‌های ژرف‌تر بکشد. پیدایش ترالر بادبانی به ماهیگیران بریکسام در دِوُن نسبت داده می‌شود.[۱] تا پایان سده نوزدهم، بیش از ۳۰۰۰ ترالر بادبانی در آب‌های بریتانیا کار می‌کردند و این روش به کشورهای اروپایی همسایه نیز گسترش یافته بود. با وجود در دسترس بودن بخار، ترال بادبانی همچنان از نظر اقتصادی سودمند بود و ساخت ترالرهای بادبانی تا اواسط دهه ۱۹۲۰ ادامه یافت. برخی از آن‌ها تا آغاز جنگ جهانی دوم در آب‌های بریتانیا و در اسکاندیناوی و جزایر فارو تا دهه ۱۹۵۰ فعال بودند.[۲]

کمیسیون‌های انگلیسی در سده نوزدهم نتیجه گرفتند که نباید محدودیتی بر ترال اعمال شود. آن‌ها بر این باور بودند که ترال پرتویی، همچون شخم زدن زمین، در واقع بازده را افزایش می‌دهد. به‌عنوان گواه، اشاره می‌کردند که ترالر دوم که پس از ترالر نخست می‌آمد، اغلب ماهی بیشتری شکار می‌کرد. دلیل این پدیده آن بود که ویرانی ناشی از ترال نخست، جانداران مرده و در حال مرگ بسیاری بر جای می‌گذاشت که به‌طور موقت گونه‌های دیگر را برای تغذیه جذب می‌کرد.[۱]

ترال پرتویی تنها در آب‌های اروپا پیشینه‌ای دراز ندارد. در ژاپن نیز در سال ۱۷۰۴ در دوره اِدو به‌عنوان روشی رایج ماهیگیری شناخته شد؛ رویکردی اندکی متفاوت به نام «اوتاسه آمی» که در آن تور ترال کف از کشتی‌ای که از پهلو بادبانی می‌رفت به کار گرفته می‌شد.[۳]

ترال پرتویی به‌طور گسترده در فروپاشی جمعیت گونه‌های گوناگون ماهی دخیل دانسته شده‌است، از جمله راف نارنجی، چارگوش‌ماهی قهوه‌ای، کوسه و بسیاری دیگر.[۴]

تجهیزات صید

الگو:Externalimage نیازهای طراحی یک ترال پرتویی نسبتاً ساده است: سازوکاری برای باز نگه‌داشتن دهانه تور در بُعدهای افقی و عمودی، «بدنه» توری که ماهی‌ها را به درون هدایت می‌کند و یک «کیسه انتهایی» (cod-end) با اندازه چشمه مناسب که ماهی‌ها در آن گردآوری می‌شوند. اندازه و طرح تور بر پایه گونه هدف، توان موتور و طراحی کشتی و مقررات محلی تعیین می‌شود.[۲]

ترال تیرکی

ساده‌ترین روش ترال پرتویی است که در آن دهانه تور با یک تیرک فلزی صلب باز نگه داشته می‌شود. این تیرک به دو «کفش» فلزی متصل است که روی بستر دریا می‌لغزند و آن را برهم می‌زنند. این روش بیشتر در کشتی‌های کوچک‌تر و برای صید کفشک‌ماهی یا میگوی دریایی در نزدیکی ساحل به کار می‌رود.[۲] بر پایه منابع آلمانی، بوم‌کوره (Baumkurre) نوع ویژه‌ای از ترال تیرکی است که برای صید میگوی دریای شمال و کفشک‌ماهیان در دریای وادن به کار می‌رود و پیشینه آن به بیش از ۲۰۰ سال می‌رسد.[۵]

ترال آتربردی

ترال آتربردی

ترال آتربردی نام خود را از تخته‌های بزرگ مستطیلی (آتربورد) می‌گیرد که برای باز نگه‌داشتن دهانه تور به کار می‌روند. این تخته‌ها از چوب یا فولاد ساخته می‌شوند و به‌گونه‌ای قرار می‌گیرند که نیروهای هیدرودینامیکی هنگام کشیده شدن تور روی بستر دریا آن‌ها را به بیرون می‌رانند. تخته‌ها همچنین مانند گاوآهن عمل می‌کنند و تا ۱۵ سانتی‌متر در بستر دریا فرومی‌روند و ابری از مواد معلق ایجاد می‌کنند که ماهی‌ها را به سوی دهانه تور می‌رانند.[۶]

تور در بُعد عمودی با شناورها یا بادبادک‌هایی که به «طناب بالایی» بسته شده‌اند و وزنه‌های «غلتکی» متصل به «طناب پایینی» باز نگه داشته می‌شود. این غلتک‌ها بسته به ناهمواری بستر دریا متفاوت‌اند؛ از دیسک‌های لاستیکی کوچک برای زمین‌های ماسه‌ای صاف تا گوی‌های فلزی بزرگ با قطر تا ۰٫۵ متر برای زمین‌های بسیار ناهموار.[۶]

بدنه ترال

ترال آتربردی میان‌آبی (لجه‌ای). ۱: سیم ترال، ۲: آتربوردها، ۳: زنجیرهای بلند، ۴: شکارگر، ۵: وزنه‌ها، ۶: طناب بالایی با شناورها، ۷: پیش‌تور، ۸: تونل و شکم، ۹: کیسه انتهایی

بدنه ترال قیفی‌شکل است؛ در «دهانه» پهن و به سوی کیسه انتهایی باریک می‌شود و معمولاً بال‌هایی از تور در دو سوی دهانه دارد. درازای آن به اندازه‌ای است که جریان کافی آب فراهم شود و ماهی پس از گرفتار شدن نتواند بگریزد. در بدنه می‌توان دستگاه‌های گریز ماهی و لاک‌پشت نصب کرد؛ از سازه‌های ساده مانند «پنل‌های چشمه مربعی» تا ابزارهای پیچیده‌تر مانند توری‌های شکار جانبی.[۶]

کیسه انتهایی

کیسه انتهایی بخش پایانی تور است که ماهی‌ها سرانجام در آن گرد می‌آیند. اندازه چشمه در کیسه انتهایی تعیین‌کننده اندازه ماهی صیدشده است. از همین رو، تنظیم اندازه چشمه یک روش رایج مدیریت مرگ‌ومیر ماهیان نابالغ در تورهای ترال به‌شمار می‌رود.[۶]

آسیب‌های زیست‌محیطی

تجهیزات ترال پرتویی با برهم زدن ساختار ستون رسوب، واژگون کردن سنگ‌ها، معلق کردن دوباره رسوبات و ایجاد شیارهای ژرف در بسترهای گلی، پیامدهای شدید و فوری بر زیست‌بوم و زیرلایه فیزیکی بستر دریا وارد می‌کند.[۷] گذر پیاپی تجهیزات ترال بر همان مناطق، پیامدهای انباشتی درازمدتی پدیدمی‌آورد که چسبندگی و بافت رسوبات را دگرگون می‌کند. امروزه می‌توان گفت که ترال صنعتی به دلیل تکرار، جابه‌جایی و گستره جغرافیایی وسیع، به نیروی اصلی دگرگونی بستر دریا تبدیل شده و نه‌تنها یکپارچگی فیزیکی آن را در مقیاس کوچک بلکه ریخت‌شناسی کل حاشیه‌های قاره‌ای را نیز تحت تأثیر قرار داده‌است.[۸]

ترال پرتویی بیش از یک سده در زمینه‌های پرصید مانند دریای شمال و پشته‌های بزرگ نیوفاندلند انجام شده‌است. درحالی‌که ماهیگیری بی‌رویه مدت‌هاست به‌عنوان عامل دگرگونی‌های بزرگ بوم‌شناختی در جامعه ماهیان شناخته شده، نگرانی بیشتری دربارهٔ آسیبی که ترال بنتیک بر اجتماعات بستر دریا وارد می‌کند مطرح شده‌است.[۹] گونه‌ای که نگرانی ویژه‌ای را برانگیخته، مرجان آب‌های ژرف لوفلیا (Lophelia pertusa) است که زیستگاه اجتماع گوناگونی از جانداران اعماق دریاست اما به‌آسانی از تجهیزات ماهیگیری آسیب می‌بیند.[۹] در ۱۷ نوامبر ۲۰۰۴، مجمع عمومی سازمان ملل متحد از کشورها خواست ممنوعیت‌های موقت ترال پرتویی در آب‌های آزاد را بررسی کنند.[۱۰]

یک تحلیل جهانی از پیامدهای ترال پرتویی نشان داد که میزان آسیب به زیست‌بوم بستر دریا به‌شدت به نوع تجهیزات وابسته است؛ ترال آتربردی کمترین پیامد را داشته و در هر بار عبور ۶ درصد زیست‌بوم را از بین می‌برد، درحالی‌که لایروبی هیدرولیکی بیشترین پیامد را دارد و ۴۱ درصد زیست‌بوم را حذف می‌کند.[۶] پژوهش‌های دیگر نشان دادند که رسوبات دره‌های دریایی ترال‌شده ۵۲ درصد ماده آلی کمتر از بستر دست‌نخورده داشتند و ۸۰ درصد کرم‌های دریایی کمتر و تنها نیمی از تنوع گونه‌ای در بستر ترال‌شده وجود داشت.[۱۱]

تصویر ماهواره‌ای از رد گل ترالرها در سواحل لوئیزیانا

معلق‌سازی دوباره و زمین‌شیمی زیستی

ترال پرتویی رسوبات بستر دریا را برهم می‌زند. ابرهای مواد جامد معلق می‌توانند با جریان آب تا ده‌ها کیلومتر از محل ترال دور شوند و نرخ رسوب‌گذاری را در محیط‌های ژرف افزایش دهند.[۱۲] جرم رسوبات معلق‌شده ناشی از ترال پرتویی در فلات‌های قاره‌ای جهان ۲۲ گیگاتن در سال برآورد شده که تقریباً برابر با جرم رسوباتی است که رودخانه‌های جهان به فلات‌های قاره‌ای می‌رسانند.[۱۳] این ابرها کدری ایجاد می‌کنند که سطح نور را در کف کاهش داده و می‌تواند بر زادآوری کتانجک اثر بگذارد.[۱۴] معلق‌سازی پیاپی همچنین می‌تواند به سخت شدن بستر دریا بینجامد؛ زیرا رسوبات ریزتر به‌طور نسبی مؤثرتر توسط جریان‌ها حمل می‌شوند و در نتیجه زیستگاه دگرگون می‌شود.[۱۵]

آلاینده‌ها و مواد مغذی

رسوبات اقیانوس چاهک بسیاری از آلاینده‌های آلی دیرپا هستند؛ آلاینده‌های چربی‌دوست مانند دی‌دی‌تی، پلی‌کلر بی‌فنیل و هیدروکربن آروماتیک چندحلقه‌ای.[۱۶] ترال پرتویی این آلاینده‌ها را به بوم‌شناسی پلانکتون وارد می‌کند و از آنجا می‌توانند از طریق زنجیره غذایی بالا رفته و به خوراک انسان برسند.[۱۷]

فسفر اغلب در غلظت‌های بالا در رسوبات نرم کم‌ژرفا یافت می‌شود.[۱۸] معلق کردن دوباره این مواد مغذی می‌تواند تقاضای اکسیژن را در ستون آب افزایش دهد و به پهنه‌های مرده کم‌اکسیژن بینجامد.[۱۹] حتی در مناطقی که رسوبات بستر کهن هستند، ترال پرتویی با بازگرداندن رسوبات به ستون آب می‌تواند شکوفایی مضر جلبکی پدیدآورد.[۲۰] مواد جامد معلق ناشی از ترال پرتویی بیش از هر منبع انسان‌ساخت دیگری به اقیانوس‌ها وارد می‌شود.[۲۰]

انتشار دی‌اکسید کربن

پژوهشی در سال ۲۰۲۱ برآورد کرد که ترال پرتویی با برهم زدن کربن موجود در بستر دریا، سالانه بین ۶۰۰ تا ۱۵۰۰ میلیون تن دی‌اکسید کربن آزاد می‌کند؛ میزانی که تقریباً برابر با انتشار کربن آلمان یا صنعت هوانوردی است.[۲۱][۲۲][۲۳] با این حال، این مقادیر بسیار نامطمئن هستند و به‌عنوان برآوردهای بیش‌ازحد مورد انتقاد قرار گرفته‌اند.[۲۴][۲۵]

انتقادها و تلاش‌های بین‌المللی

سازمان‌های زیست‌محیطی از جمله صندوق جهانی طبیعت (WWF) و گرین‌پیس ترال پرتویی را به‌شدت نکوهش کرده‌اند. گرین‌پیس اعلام کرده که شیلات بهره‌گیرنده از بوم‌کوره (ترال تیرکی)، بستر دریا را شخم می‌زنند و همه جانداران جانوری و گیاهی ساکن آن را نابود می‌کنند. افزون بر این، گرین‌پیس شکار جانبی بسیار بالای این روش را مورد انتقاد قرار داده‌است: برای یک تن میگو تا ۱۵ تن شکار جانبی و برای یک کیلوگرم کفشک‌ماهی نزدیک به ۱۰ کیلوگرم شکار جانبی ایجاد می‌شود.[۹]

تلاش‌های بین‌المللی برای محدود کردن ترال پرتویی تاکنون ناکارآمد بوده‌اند.[۲۱] تغییراتی در طراحی تجهیزات، از جمله افزودن دستگاه خارج‌کننده لاک‌پشت برای کاهش شکار جانبی و ایجاد محدودیت مکانی در مناطق حفاظت‌شده دریایی صورت گرفته‌است.[۲۶]

چرخه کربن و نیاز به پژوهش بیشتر

ترال پرتویی می‌تواند مواد آلی قابل بازیافت زیستی را هم معلق و هم مدفون کند و بدین ترتیب جریان مواد مغذی و کربن را از راه زنجیره غذایی دگرگون سازد و چشم‌اندازهای ریخت‌شناسی زمین را تغییر دهد.[۸] چندین بررسی کلان‌مقیاس دربارهٔ ترال پرتویی یادآور شده‌اند که نیاز بزرگی به پژوهش‌های بیشتر در زمینه پیامدهای بسیج دوباره مواد مغذی و سمّی و نیز چرخه کربن وجود دارد.[۸]

جستارهای وابسته

منابع

  1. 1 2 3 4 Jones, Peter (May 2018). "The long 'lost' history of bottom trawling in England, c.1350–1650". International Journal of Maritime History (in English). 30 (2): 201–217. doi:10.1177/0843871418766765. ISSN 0843-8714. S2CID 134879666.
  2. 1 2 3 4 Collins, J.W. (1887). "The Beam Trawl Fishery of Great Britain with Notes on Beam-Trawling in Other European Countries" (PDF). Bulletin of the United States Fish Commission. p. 292. Retrieved 17 March 2017. 100 MegaByte PDF
  3. ↑ Nakamoura E, Ourakami T (1900) Histoire de l'industrie de la pêche maritime etfluviale ouJapon. Bureau des produits maritimes etfleuviauxdu ministère d'agriculture et commerce, Tokyo
  4. ↑ Roberts, Callum (2007). The Unnatural History of the Sea, Island Press, p. 238
  5. ↑ Note: This template is not longer available. Use {{webarchive}} - see the docs for new arguments.
  6. 1 2 3 4 5 Hiddink, Jan Geert; Jennings, Simon; Sciberras, Marija; Szostek, Claire L.; Hughes, Kathryn M.; Ellis, Nick; Rijnsdorp, Adriaan D.; McConnaughey, Robert A.; Mazor, Tessa (2017-07-14). "Global analysis of depletion and recovery of seabed biota after bottom trawling disturbance". مقالات آکادمی ملی علوم ایالات متحده آمریکا (in English). 114 (31): 8301–8306. Bibcode:2017PNAS..114.8301H. doi:10.1073/pnas.1618858114. ISSN 0027-8424. PMC 5547586. PMID 28716926.
  7. ↑ Urbina, Ian (July 28, 2015). "A Renegade Trawler, Hunted for 10,000 Miles by Vigilantes". The New York Times. Retrieved November 20, 2020.
  8. 1 2 3 Oberle et al. (2018), "Submarine Geomorphology: Bottom Trawling and other Fishing Activities", Book: Submarine Geomorphology Chapter 25, Springer, doi: 10.1007/978-3-319-57852
  9. 1 2 3 "Beam trawling on the North Sea". Greenpeace. Archived from the original on 2008-12-10. Retrieved 2009-01-12.
  10. ↑ United Nations General Assembly  Session 59  Verbatim Report  56.  A/59/PV.56  page 4.  Ms. Kimball  International Union for the Conservation of Nature and Natural Resources  17 November 2004.
  11. ↑ "In Brief: Deep-sea Trawling Has "Devastating" Impact, Study Finds". انجمن نشنال جئوگرافیک. 2014-05-19. Archived from the original on September 20, 2020.
  12. ↑ Paradis, Sarah; Puig, Pere; Masqué, Pere; Juan-Díaz, Xènia; Martín, Jacobo; Palanques, Albert (2017). "Bottom-trawling along submarine canyons impacts deep sedimentary regimes". Scientific Reports. 7 (1) 43332. Bibcode:2017NatSR...743332P. doi:10.1038/srep43332. PMC 5324136. PMID 28233856.
  13. ↑ Oberle, Ferdinand K.J.; Storlazzi, Curt D.; Hanebuth, Till J.J. (2016). "What a drag: Quantifying the global impact of chronic bottom trawling on continental shelf sediment". Journal of Marine Systems (in English). 159: 109–119. Bibcode:2016JMS...159..109O. doi:10.1016/j.jmarsys.2015.12.007.
  14. ↑ Watanabe, Hayato; Ito, Miku; Matsumoto, Akira; Arakawa, Hisayuki (2016-01-04). "Effects of sediment influx on the settlement and survival of canopy-forming macrophytes". Scientific Reports (in English). 6 (1) 18677. Bibcode:2016NatSR...618677W. doi:10.1038/srep18677. ISSN 2045-2322. PMC 4698636. PMID 26726051.
  15. ↑ Oberle, Ferdinand K.J.; Swarzenski, Peter W.; Reddy, Christopher M.; Nelson, Robert K.; Baasch, Benjamin; Hanebuth, Till J.J. (July 2016). "Deciphering the lithological consequences of bottom trawling to sedimentary habitats on the shelf". Journal of Marine Systems (in English). 159: 120–131. Bibcode:2016JMS...159..120O. doi:10.1016/j.jmarsys.2015.12.008.
  16. ↑ Avellan, Astrid; Duarte, Armando; Rocha-Santos, Teresa (February 2022). "Organic contaminants in marine sediments and seawater: A review for drawing environmental diagnostics and searching for informative predictors". Science of the Total Environment (in English). 808 152012. Bibcode:2022ScTEn.80852012A. doi:10.1016/j.scitotenv.2021.152012. PMID 34856284.
  17. ↑ Bradshaw, C.; Tjensvoll, I.; Sköld, M.; Allan, I.J.; Molvaer, J.; Magnusson, J.; Naes, K.; Nilsson, H.C. (2012). "Bottom trawling resuspends sediment and releases bioavailable contaminants in a polluted fjord". Environmental Pollution. 170: 232–241. Bibcode:2012EPoll.170..232B. doi:10.1016/j.envpol.2012.06.019. PMID 22842052.
  18. ↑ Ruttenberg, K.C. (2003). "The Global Phosphorus Cycle". Treatise on Geochemistry. Elsevier. pp. 585–643. doi:10.1016/B0-08-043751-6/08153-6. ISBN 978-0-08-043751-4.
  19. ↑ US Department of Commerce, National Oceanic and Atmospheric Administration. "What is a dead zone?". oceanservice.noaa.gov (in American English). Retrieved 16 October 2020.
  20. 1 2 Palanques, A.; Guillén, J.; Puig, P. (July 2001). "Impact of bottom trawling on water turbidity and muddy sediment of an unfished continental shelf". Limnology and Oceanography. 46 (5): 1100–1110. Bibcode:2001LimOc..46.1100P. doi:10.4319/lo.2001.46.5.1100. hdl:10261/244111.
  21. 1 2 Sala, Enric; Mayorga, Juan; Bradley, Darcy; Cabral, Reniel B.; Atwood, Trisha B.; Auber, Arnaud; Cheung, William; Costello, Christopher; Ferretti, Francesco; Friedlander, Alan M.; Gaines, Steven D. (2021-03-17). "Protecting the global ocean for biodiversity, food and climate". Nature (in English). 592 (7854): 397–402. Bibcode:2021Natur.592..397S. doi:10.1038/s41586-021-03371-z. ISSN 1476-4687. PMID 33731930. S2CID 232301777.
  22. ↑ Einhorn, Catrin (2021-03-17). "Trawling for Fish May Unleash as Much Carbon as Air Travel, Study Says". The New York Times (in American English). ISSN 0362-4331. Retrieved 2021-03-18.
  23. ↑ "Bottom trawling releases as much carbon as air travel, landmark study finds". The Guardian (in English). 2021-03-17. Retrieved 2021-03-20.
  24. ↑ Hiddink, Jan Geert; van de Velde, Sebastiaan J.; McConnaughey, Robert A.; De Borger, Emil; Tiano, Justin; Kaiser, Michel J.; Sweetman, Andrew K.; Sciberras, Marija (2023). "Quantifying the carbon benefits of ending bottom trawling". Nature (in English). 617 (7960): E1–E2. Bibcode:2023Natur.617E...1H. doi:10.1038/s41586-023-06014-7. ISSN 1476-4687. PMID 37165247.
  25. ↑ Hilborn, Ray; Kaiser, Michel J. (2022). "A path forward for analysing the impacts of marine protected areas". Nature (in English). 607 (7917): E1–E2. Bibcode:2022Natur.607E...1H. doi:10.1038/s41586-022-04775-1. ISSN 1476-4687. PMID 35794262.
  26. ↑ "Fishing and Farming Methods from the Seafood Watch Program at the Monterey Bay Aquarium". www.seafoodwatch.org (in English). Retrieved 2018-08-23.

پیوند به بیرون

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.