جنگ داخلی سوم انگلستان
جنگ انگلیسی–اسکاتلندی (۱۶۵۰ تا ۱۶۵۲) (به انگلیسی: Anglo-Scottish war)، که با نام «جنگ داخلی سوم» نیز شناخته می‌شود، واپسین درگیری در مجموعه‌ی «جنگ‌های سه پادشاهی» و رشته‌ای از نبردهای مسلحانه و کشمکش‌های سیاسی میان ائتلاف‌های متغیرِ گروه‌های مذهبی و سیاسی در انگلستان، اسکاتلند و ایرلند بود.
تهاجم ۱۶۵۰ انگلستان به اسکاتلند، حمله‌ای پیش‌دستانه از سوی «ارتش مدل نوین» (New Model Army) دولت جمهوری‌خواه انگلستان بود که با هدف جلوگیری از خطر حمله‌ی چارلز دوم به انگلستان در رأسِ سپاهی اسکاتلندی، صورت گرفت. جنگ‌های داخلی اول و دوم انگلستان، که طی آن سلطنت‌طلبانِ وفادار به چارلز یکم برای تسلط بر کشور با پارلمان‌گرایان جنگیدند، میان سال‌های ۱۶۴۲ تا ۱۶۴۸ رخ داد. هنگامی که سلطنت‌طلبان برای بار دوم شکست خوردند، دولت انگلستان که از دو‌رویی و نیرنگ چارلز یکم در جریان مذاکرات خشمگین بود، دادگاه عالی‌ای تشکیل داد که او را به خیانت محکوم کرد و در ۳۰ ژانویهٔ ۱۶۴۹ اعدام نمود. در آن زمان، انگلستان و اسکاتلند دو پادشاهی مستقل بودند که تنها از طریق اتحاد شخصی (Personal Union) به یکدیگر پیوند داشتند − چارلز یکم به‌صورت جداگانه پادشاه هر دو کشور بود. اسکاتلندی‌ها در جنگ داخلی اول انگلستان از پارلمان‌گرایان انگلیسی حمایت کردند، اما در جنگ داخلی دوم، به یاری چارلز یکم سپاهی به خاک انگلستان فرستادند. پارلمان اسکاتلند که پیش از اعدام چارلز مورد مشورت قرار نگرفته بود، پسر او، چارلز دوم، را پادشاه بریتانیا اعلام کرد.
در سال ۱۶۵۰، اسکاتلند با شتاب ارتشی تدارک می‌دید. رهبران دولت جمهوری‌خواه انگلستان احساس خطر کردند و در ۲۲ ژوئیه، ارتش مدل نوین به فرماندهی الیور کرامول به اسکاتلند یورش برد. نیروهای اسکاتلند به فرماندهی دیوید لزلی (David Leslie) به ادینبرو عقب نشستند و از نبرد سر باز زدند. پس از یک ماه جابه‌جایی و مانور، کرامول در شب سوم سپتامبر ارتش خود را از دانبار (Dunbar) بیرون آورد و با حمله‌ای غافلگیرانه، اسکاتلندی‌ها را سخت شکست داد. بازماندگان، ادینبرو را رها کردند و به گذرگاه راهبردی استرلینگ (Stirling) عقب‌نشینی کردند. انگلیسی‌ها جنوب اسکاتلند را در اختیار گرفتند، اما نتوانستند از استرلینگ فراتر روند. در ۱۷ ژوئیهٔ ۱۶۵۱، انگلیسی‌ها با قایق‌های ویژه از خلیج فورث (Firth of Forth) گذشتند و در نبرد اینورکیتینگ (Inverkeithing) در ۲۰ ژوئیه، اسکاتلندی‌ها را شکست دادند. بدین‌سان ارتش اسکاتلند در استرلینگ از منابع تدارکاتی و نیروهای کمکی خود بریده شد.
چارلز دوم، که بر این باور بود تنها گزینه‌ی دیگرش تسلیم شدن است، در ماه اوت به انگلستان یورش برد. کرامول او را دنبال کرد، اما تنها شمار اندکی از انگلیسی‌ها به آرمان سلطنت‌طلبان پیوستند و در عوض، انگلستان ارتشی بزرگ گرد آورد. کرامول در سوم سپتامبر در ووستر (Worcester) اسکاتلندی‌ها را که به‌شدت از نظر شمار نیرو کمتر بودند، در نبردی قاطعانه شکست داد و این واقعه پایان جنگ‌های سه پادشاهی را رقم زد. چارلز دوم از معدود کسانی بود که گریخت. این پیروزی نشان داد که مردم انگلستان حاضرند برای دفاع از جمهوری بجنگند و در عمل نیز توان انجام آن را دارند، و همین امر جایگاه دولت جدید را تقویت کرد.
دولت شکست‌خورده‌ی اسکاتلند منحل شد و پادشاهی اسکاتلند در «جمهوری انگلستان» (Commonwealth) ادغام گردید. پس از درگیری‌های درونی فراوان، کرامول با عنوان «لرد محافظ» (Lord Protector) زمام امور را در دست گرفت. پس از مرگ او در ۱۶۵۸، نزاع‌های سیاسی ادامه یافت و سرانجام چارلز دوم در ۲۳ آوریل ۱۶۶۱، دوازده سال پس از تاج‌گذاری‌اش از سوی اسکاتلندی‌ها، در انگلستان نیز تاج‌گذاری کرد. این رویداد پایان دوره‌ی جمهوری و بازگشت دودمان استوارت (Stuart Restoration) را رقم زد.[۱]
منبع
- ↑ "Anglo-Scottish war (1650–1652)". Wikipedia (به انگلیسی). 2025-09-29.