جین گودال

دیم
جین گودال
DBE
گودال در ۲۰۱۰
نام هنگام تولدوالری جین موریس-گودال
زادهٔ۳ آوریل ۱۹۳۴
لندن، انگلستان
درگذشت۱ اکتبر ۲۰۲۵ (۹۱ سال)
لس آنجلس، کالیفرنیا، ایالات متحده آمریکا
ملیتانگلیسی
تحصیلاتنیون‌هام کالج، کمبریج (BA)
کالج داروین، کمبریج (MA (Oxon)|MA, PhD)
شناخته‌شده
برای		مطالعه دربارهٔ شامپانزه‌ها و حفاظت از آن‌ها
همسر(ها)هوگو ون لاویک (طلاق)، درک برایسون (فوت)
فرزندان۱
جوایز
پیشینه علمی
شاخه(ها)رفتارشناسی جانوران، مردم‌شناسی
پایان‌نامهBehaviour of free-living chimpanzees (۱۹۶۶)
استاد راهنمارابرت هایند[۱]
امضاء

دیم والری جین موریس گودال DBE (‎/ˈɡʊdɔːl/‎; انگلیسی: Dame Jane Morris Goodall؛ ۳ آوریل ۱۹۳۴ – ۱ اکتبر ۲۰۲۵)[۳] و پیشتر با عنوان بارونِس جِین وَن لاویک-گودال شناخته می‌شد، یک نخستی‌شناس و انسان‌شناس انگلیسی بود.[۴] او برجسته‌ترین متخصص جهان در زمینهٔ رفتارشناسی نخستی‌سانان به‌شمار می‌رفت و بیش از ۶۰ سال به مطالعهٔ تعاملات اجتماعی و خانوادگی شامپانزه‌های وحشی در پارک ملی گمبه استریم در تانزانیا پرداخت.[۵][۶] از سال ۱۹۶۰، تحت سرپرستی دیرین‌شناس لوئیس لیکی، کار گودال به چالش کشیدن دیدگاه‌های علمی رایج را آغاز کرد و نشان داد که شامپانزه‌ها ابزار می‌سازند و از آن‌ها استفاده می‌کنند، به صورت گروهی شکار می‌کنند و احساسات و ساختارهای اجتماعی پیچیده‌ای را نشان می‌دهند که پیش‌تر تنها مختص انسان‌ها تصور می‌شد.[۷]

در سال ۱۹۶۵، گودال مدرک دکترای رفتارشناسی را از دانشگاه کمبریج دریافت کرد. در دههٔ ۱۹۶۰، گودال چندین گزارش از تحقیقات خود در تانزانیا، از جمله یک سری مقاله در مجلهٔ نشنال جئوگرافیک، منتشر کرد. اولین کتاب پژوهشی او با عنوان «در سایهٔ انسان» (In the Shadow of Man) در سال ۱۹۷۱ منتشر شد و بعدها به ۴۸ زبان ترجمه گردید. او در سال ۱۹۷۷ مؤسسهٔ جِین گودال را برای ترویج حفاظت از حیات وحش تأسیس کرد، و پس از آن در سال ۱۹۹۱ برنامهٔ جوانان «ریشه‌ها و شاخه‌ها» (Roots & Shoots) را راه‌اندازی کرد که به یک شبکهٔ جهانی تبدیل شد. گودال همچنین پناهگاه‌ها و پروژه‌های احیای جنگل را در آفریقا تأسیس کرد و برای رفتار اخلاقی با حیوانات در تحقیقات، دامداری، و اسارت کمپین به راه انداخت. گودال در سال ۲۰۰۲ به عنوان سفیر صلح سازمان ملل متحد منصوب شد و به سازمان‌هایی مانند «نجات شامپانزه‌ها» (Save the Chimps) و «انجمن حفاظت از شبکه‌های زیرزمینی» (SPUN) مشاوره می‌داد.

گودال در طول دوران حرفه‌ای خود، ۳۲ کتاب، که ۱۵ مورد از آن‌ها برای کودکان بود، نوشت و موضوع بیش از ۴۰ فیلم بود. او به عنوان یک سخنران، فعال باقی ماند و به‌طور گسترده‌ای سفر می‌کرد تا حفاظت از محیط زیست و اقدامات اقلیمی را ترویج دهد. گودال عضو افتخاری شورای جهانی آینده بود. از جمله افتخارات دیگر، او گیرندهٔ نشان هابارد از انجمن نشنال جئوگرافیک، جایزهٔ کیوتو، جایزهٔ تِمپلتون بود و در سال ۲۰۲۵ نشان افتخار آزادی ریاست جمهوری ایالات متحده را توسط جو بایدن دریافت کرد. در سال ۲۰۰۳، گودال توسط ملکه الیزابت دوم به عنوان فرمانده بانوی (Dame Commander) نشان امپراتوری بریتانیا معرفی شد. در سال ۲۰۲۲، شرکت مَتِل یک عروسک جِین گودال را به عنوان بخشی از سری باربی زنان الهام‌بخش منتشر کرد. گودال از سال ۲۰۲۲ تا زمان مرگش، عضو هیئت مدیرهٔ پروژۀ حقوق غیرانسان‌ها (Nonhuman Rights Project) بود.[۸][۹]

اوایل زندگی

والری جِین موریس-گودال در آوریل ۱۹۳۴ در همپستید، لندن متولد شد.[۱۰][۱۱] پدرش مورتیمر هربرت موریس-گودال (۱۹۰۷–۲۰۰۱)، یک تاجر، و مادرش مارگارت مایفانوی جوزف (۱۹۰۶–۲۰۰۰)،[۱۲] یک رمان‌نویس اهل میلفورد هیون، پمبروک‌شر،[۱۳] بود که با نام مستعار «ون موریس-گودال» می‌نوشت.[۱۰]

پس از نقل مکان خانواده به بورنموث، گودال در مدرسۀ آپلندز، یک مدرسهٔ مستقل در نزدیکی پول، تحصیل کرد.[۱۰]

وقتی کودک بود، پدرش به جای عروسک تدی خرسه، یک شامپانزهٔ عروسکی به نام جوبیلی به او هدیه داد. گودال گفته است که علاقه‌اش به این عروسک، عشق اولیه‌اش به حیوانات را در او بیدار کرد و اظهار داشت: «دوستان مادرم از این اسباب‌بازی وحشت‌زده بودند و فکر می‌کردند من را می‌ترساند و کابوس می‌بینم.» جوبیلی هنوز روی میز دراور گودال در لندن قرار دارد.[۱۴]

آفریقا

جین گودال به همراه داوطلبان سازمان «ریشه‌ها و جوانه‌ها»، مجارستان

گودال همیشه مجذوب حیوانات و آفریقا بود و همین علاقه او را در سال ۱۹۵۷ به مزرعهٔ یکی از دوستانش در وایت هایلندز در مستعمره و تحت‌الحمایهٔ کنیا کشاند.[۱۵] از آنجا، شغلی به عنوان منشی پیدا کرد و به توصیهٔ دوستش با لوئیس لیکی،[۱۶] باستان‌شناس و دیرینه‌شناس کنیایی، تماس گرفت تا صرفاً برای بحث دربارهٔ حیوانات با او قرار ملاقات بگذارد. لیکی که معتقد بود مطالعهٔ نخستی‌های بزرگ موجود می‌تواند نشانه‌هایی از رفتار انسانیان اولیه ارائه دهد،[۱۷] به دنبال یک محقق شامپانزه بود، هرچند این ایده را پیش خود نگه داشت. در عوض، به گودال پیشنهاد داد که به عنوان منشی برای او کار کند. پس از کسب تأیید از همکار و همسرش، ماری لیکی، دیرین‌مردم‌شناس بریتانیایی، لویی گودال را به تنگ الدوایی در تانگانیکا (که بعدها بخشی از تانزانیا شد) فرستاد و در آنجا برنامه‌هایش را تشریح کرد.[۱۸]

در سال ۱۹۵۸، لیکی، گودال را به لندن فرستاد تا رفتار نخستی‌ها را نزد عثمان هیل و آناتومی نخستی‌ها را نزد جان نپیِر بیاموزد.[۱۹] لیکی بودجه‌ای فراهم کرد و در ۱۴ جولای ۱۹۶۰، گودال به پارک ملی گمبه استریم رفت و اولین نفر از گروهی شد که بعدها سه‌گانه (The Trimates) نام گرفتند.[۲۰] مادرش او را همراهی می‌کرد، زیرا حضور او برای جلب رضایت دیوید آنستی، سرپرست ارشد، که نگران امنیت او بود، لازم بود.[۱۵] گودال از مادرش به خاطر تشویق او به دنبال کردن حرفه‌ای در نخستی‌شناسی، که در آن زمان حوزه‌ای تحت سلطهٔ مردان بود، قدردانی می‌کند. گودال گفته است که وقتی او تحقیقاتش را در اواخر دههٔ ۱۹۵۰ آغاز کرد،[۲۱] زنان در این رشته پذیرفته نمی‌شدند. تا سال ۲۰۱۹، به لطف کار پیشگامانهٔ گودال و تشویق زنان جوان برای پیوستن به این حوزه، نخستی‌شناسی تقریباً به‌طور مساوی از مردان و زنان تشکیل شده است.[۲۲]

لیکی ضمن تأمین بودجۀ لازم، در سال ۱۹۶۲، گودال را، که فاقد مدرک دانشگاهی بود، به دانشگاه کمبریج فرستاد.[۱۸] گودال هشتمین فردی بود که بدون داشتن مدرک لیسانس اجازه یافت برای مقطع دکتری در کمبریج تحصیل کند.[۱۰][۲۳][۲۴] او در کالج نیونهام کمبریج تحصیل کرد و تا سال ۱۹۶۴ مدرک کارشناسی خود را در علوم طبیعی دریافت نمود. بعداً در همان سال، برای ادامه تحصیل در مقطع دکترای فلسفه در رشتهٔ رفتارشناسی جانوران در کالج داروین کمبریج که تازه تأسیس شده بود، ثبت نام کرد.[۱۵][۲۵][۲۶][۲۷][۲۸]پایان‌نامهٔ او با عنوان «رفتار شامپانزه‌های آزاد» در سال ۱۹۶۶ تحت نظارت رابرت هیند به پایان رسید[۲۶] و جزئیات پنج سال اول مطالعهٔ او در پناهگاه گمبه را شرح می‌داد.[۱۰][۲۷]

در ۱۹ ژوئن ۲۰۰۶، دانشگاه آزاد تانزانیا مدرک دکترای علوم افتخاری را به او اعطا کرد.[۲۹]

کار و فعالیت

تحقیقات در پارک ملی گمبه استریم

گودال از سال ۱۹۶۰ به مطالعهٔ زندگی اجتماعی و خانوادگی شامپانزه‌ها، با شروع از اجتماع شامپانزه‌های کاساکِلا در پارک ملی گمبه استریم، تانزانیا، پرداخت.[۳۰][۳۱] او دریافت که «تنها انسان‌ها نیستند که شخصیت دارند، بلکه شامپانزه‌ها نیز قادر به تفکر منطقی و [ابراز] احساساتی مانند شادی و غم هستند.»[۳۱] او همچنین رفتارهایی مانند در آغوش گرفتن، بوسیدن، زدن به پشت، و حتی قلقلک دادن را مشاهده کرد که ما آن‌ها را اعمال «انسانی» می‌دانیم.[۳۱] گودال تأکید داشت که این حرکات شاهدی بر «پیوندهای نزدیک، حمایتگرانه، و محبت‌آمیزی است که بین اعضای خانواده و دیگر افراد در یک اجتماع ایجاد می‌شود و می‌تواند در طول عمری بیش از ۵۰ سال ادامه یابد.»[۳۱]

تحقیقات گودال در گمبه استریم دو باور دیرینهٔ آن زمان را به چالش کشید: اینکه فقط انسان‌ها می‌توانند ابزار بسازند و استفاده کنند، و اینکه شامپانزه‌ها گیاه‌خوار هستند.[۳۱] او در حین مشاهدهٔ یک شامپانزه که از تپهٔ موریانه‌ها تغذیه می‌کرد، دید که آن شامپانزه مکرراً ساقه‌های علف را در سوراخ لانه‌های موریانه‌ها فرومی‌کند، سپس در حالی که موریانه‌ها به آن ساقه چسبیده‌اند، آن‌ها را بیرون می‌کشد؛ در واقع او مشغول «صید» موریانه بود.[۳۲] شامپانزه‌ها همچنین شاخه‌هایی از درختان را می‌شکستند و برگ‌های آن‌ها را جدا می‌کردند تا به شکل مؤثرتری قابل استفاده باشند، که نوعی تغییر شکل شیء و آغازهای ابتدایی ابزارسازی است.[۳۲] انسان‌ها مدت‌ها بود که خود را به عنوان «انسانِ ابزارساز» از قلمرو سایر حیوانات متمایز می‌کردند. در واکنش به یافته‌های انقلابی گودال، لویی لیکی نوشت: «اکنون باید انسان را دوباره تعریف کنیم، ابزار را دوباره تعریف کنیم، یا شامپانزه‌ها را به عنوان انسان بپذیریم!»[۳۲][۳۳][۳۴]

گودال گرایش به پرخاشگری و خشونت در میان دسته‌های شامپانزه‌ها را نیز مشاهده کرد. او دید که ماده‌های سلطه‌گر به‌طور عمدی بچه‌های ماده‌شامپانزه‌های دیگر در دسته را می‌کشند تا سلطهٔ خود را حفظ کنند،[۳۱] و این رفتارها گاهی اوقات تا حد همنوع‌خواری نیز پیش می‌رفت.[۳۲] او در مورد این کشف گفت:

در طول ده سال اول مطالعه، اعتقاد من بر این بود [...] که شامپانزه‌های گمبه، عمدتاً، بهتر از انسان‌ها هستند. [...] سپس ناگهان دریافتیم که شامپانزه‌ها می‌توانند وحشی باشند – که آن‌ها نیز مانند ما، جنبه‌ای تاریک‌تر در طبیعت خود دارند.[۳۲]

او جنگ شامپانزه‌های گمبه (۱۹۷۴–۱۹۷۸) را در خاطرات خود در سال ۱۹۹۰ با عنوان «از درون یک پنجره: سی سالِ من با شامپانزه‌های گمبه» شرح داد. یافته‌های او دانش معاصر در مورد رفتار شامپانزه‌ها را متحول کرد و شواهد بیشتری بر شباهت‌های اجتماعی بین انسان‌ها و شامپانزه‌ها ارائه داد.[۳۵]

گودال جنبهٔ تهاجمی طبیعت شامپانزه‌ها را در گمبه استریم کشف کرد. او دریافت که شامپانزه‌ها به‌طور سیستماتیک نخستی‌های کوچک‌تر مانند میمون‌های شست‌بریدهٔ سیاه‌وسفید را شکار کرده و می‌خورند.[۳۱] گودال دید که یک گروه شامپانزهٔ شکارچی، یک میمون شست‌بریدهٔ سیاه‌وسفید را در بالای درخت منزوی کرده و تمام راه‌های فرار او را مسدود کردند؛ سپس یکی از شامپانزه‌ها بالا رفت و میمون شست‌بریدهٔ سیاه‌وسفید را گرفت و کشت.[۳۴] سپس دیگران هر کدام بخشی از لاشه را برداشتند و در پاسخ به رفتارهای ملتمسانهٔ سایر اعضای دسته، بخشی را نیز با آن‌ها به اشتراک گذاشتند.[۳۴] شامپانزه‌های گمبه هر ساله تا یک‌سوم از جمعیت میمون‌های شست‌بریدهٔ سیاه‌وسفید را کشته و می‌خورند. این کشف به تنهایی یک یافتهٔ علمی بزرگ بود که تصورات قبلی در مورد رژیم غذایی و رفتار شامپانزه‌ها را به چالش کشید.[۳۶]

گودال با نام‌گذاری حیوانات در مطالعات نخستی‌ها به جای اختصاص یک شماره به هر یک، خود را از عرف جامعهٔ علمی جدا کرد. شماره‌گذاری در آن زمان یک عمل تقریباً جهانی بود و تصور می‌شد برای جلوگیری از وابستگی عاطفی به سوژه مورد مطالعه و در نتیجه از دست دادن عینیت، مهم است.[۳۷][۳۸] گودال در سال ۱۹۹۳ نوشت:

هنگامی که در اوایل دههٔ ۱۹۶۰، بی‌شرمانه از کلماتی مانند «کودکی»، «نوجوانی»، «انگیزه»، «هیجان»، و «خُلق‌وخو» استفاده کردم، مورد انتقاد فراوان قرار گرفتم. بدتر از آن، جرم من پیشنهاد این بود که شامپانزه‌ها «شخصیت» دارند. من ویژگی‌های انسانی را به حیوانات غیرانسانی نسبت می‌دادم و در نتیجه به بدترین گناه رفتارشناسی جانوران – یعنی انسان‌انگاری (anthropomorphism) – متهم شدم.[۳۹]

جدایی او از سایر محققان همچنین منجر به ایجاد یک پیوند نزدیک میان او و شامپانزه‌ها و تبدیل شدن او به تنها انسانی شد که تا به حال در جامعهٔ شامپانزه‌ها پذیرفته شده است.[۳۸]

برخی از شامپانزه‌هایی که گودال در طول سال‌های حضورش در گمبه نام‌گذاری کرد عبارتند از:[۴۰]

  • دیوید ریش خاکستری (David Greybeard)، یک نر با چانهٔ خاکستری که اولین‌بار با گودال صمیمی شد؛[۴۱]
  • گولیات (Goliath)، دوست دیوید ریش خاکستری، که در ابتدا به دلیل طبیعت جسورانه‌اش آلفا (نر غالب) نامیده شد؛
  • مایک (Mike)، که از طریق زیرکی و بداهه‌پردازی خود، گولیات را به عنوان نر غالب کنار زد؛
  • هامفری (Humphrey)، یک نر بزرگ، قوی و قلدر؛
  • جی‌جی (Gigi)، یک مادهٔ بزرگ و نازا که از «خاله» بودن برای هر بچه‌شامپانزه یا انسانی لذت می‌برد؛
  • آقای مک‌گرِگور (Mr. McGregor)، یک نر مسن ستیزه‌جو؛
  • فلو (Flo)، یک مادهٔ مادر و رده بالا با بینی پیازی و گوش‌های پاره، و فرزندانش؛ فیگان، فابن، فروید، فیفی، و فلینت؛[۴۲][۴۳]
  • فرودو (Frodo)، دومین فرزند بزرگ فیفی، یک نر پرخاشگر که به انسان‌ها، از جمله خود گودال، نیز حمله می‌کرد.[۴۴]

مؤسسهٔ جِین گودال

در سال ۱۹۷۷، گودال مؤسسهٔ جِین گودال را تأسیس کرد که از تحقیقات پارک ملی گمبه حمایت می‌کند. او یک رهبر جهانی در تلاش برای حفاظت از شامپانزه‌ها و زیستگاه‌هایشان بود. مؤسسهٔ جین گودال با نوزده دفتر در سراسر جهان، به‌طور گسترده‌ای برای برنامه‌های حفاظت و توسعهٔ مبتنی بر جامعه در آفریقا شناخته شده است. برنامهٔ جهانی جوانان این مؤسسه، با نام «ریشه‌ها و شاخه‌ها»، در سال ۱۹۹۱ زمانی آغاز شد که گروهی متشکل از ۱۶ نوجوان محلی در دارالسلام، تانزانیا، با گودال در ایوان پشتی خانه‌اش ملاقات کردند. آن‌ها مشتاق بودند در مورد مجموعه‌ای از مشکلاتی که از تجربه‌های دست اول خود می‌دانستند و عمیقاً آن‌ها را نگران کرده بود، بحث کنند. تا سال ۲۰۱۰، این سازمان بیش از ۱۰٬۰۰۰ گروه در بیش از ۱۰۰ کشور داشت.[۴۵]

در سال ۱۹۹۲، گودال مرکز توانبخشی شامپانزه‌های چیم‌پونگا را در جمهوری کنگو تأسیس کرد تا از شامپانزه‌هایی که به دلیل تجارت گوشت حیوانات وحشی یتیم شده بودند، مراقبت کند. این مرکز بیش از صد شامپانزه را در سه جزیرهٔ خود نگهداری می‌کند.[۴۶]

در سال ۱۹۹۴، گودال پروژهٔ آزمایشی احیای جنگل و آموزش حوضهٔ دریاچهٔ تانگانیکا (TACARE یا "Take Care") را تأسیس کرد تا از طریق احیای جنگل‌های تپه‌های اطراف گمبه و همزمان آموزش جوامع همسایه در مورد پایداری و آموزش کشاورزی، از زیستگاه شامپانزه‌ها در برابر جنگل‌زدایی محافظت کند. پروژهٔ TACARE همچنین با ارائهٔ دسترسی به آموزش بهداشت باروری و از طریق بورسیه‌های تحصیلی برای تأمین مالی شهریهٔ کالج، از دختران جوان حمایت می‌کند.[۴۷]

به دلیل انباشته شدن یادداشت‌های دست‌نویس، عکس‌ها و داده‌ها در خانهٔ گودال در دارالسلام، در اواسط دههٔ ۱۹۹۰، مرکز مطالعات نخستی‌های مؤسسهٔ جِین گودال در دانشگاه مینه‌سوتا برای نگهداری و سازماندهی این داده‌ها ایجاد شد. تا سال ۲۰۱۱، تمام آرشیوهای اصلی جِین گودال در آنجا قرار داشت و دیجیتالی و تجزیه‌وتحلیل شده، و سپس در یک پایگاه دادهٔ آنلاین قرار داده شده‌اند.[۴۸] در ۱۷ مارس ۲۰۱۱، کارل بِیتس، سخنگوی دانشگاه دوک، اعلام کرد که آرشیوها به دوک منتقل خواهند شد و آن ای. پوزی، رئیس انسان‌شناسی فرگشتی دوک، بر این مجموعه نظارت خواهد کرد. پوزی که آرشیوها را در مینه‌سوتا مدیریت می‌کرد و با گودال در تانزانیا کار کرده بود، به مدت یک سال در دوک مشغول به کار بود.[۴۹]

در سال ۲۰۱۸ و ۲۰۲۰، گودال با مدیرعامل و دوستش مایکل کاماراتا در دو خط تولید محصولات طبیعی از اشمیتز نچرالز و نپتون وِلنِس سولوشنز همکاری کرد. پنج درصد از هر فروش به نفع مؤسسه جِین گودال بود.[۵۰][۵۱][۵۲]

از سال ۲۰۰۴، گودال تقریباً تمام وقت خود را به حمایت از شامپانزه‌ها و محیط زیست اختصاص داد و تقریباً ۳۰۰ روز در سال سفر می‌کرد.[۵۳][۵۴] گودال همچنین عضو شورای مشورتی بزرگ‌ترین پناهگاه شامپانزه در خارج از آفریقا، یعنی نجات شامپانزه‌ها در شهر فورت پیرس در ایالت فلوریدای ایالات متحده بود.[۵۵]

گودال عضو هیئت مشاوران انجمن حفاظت از شبکه‌های زیرزمینی (SPUN) نیز بود.[۵۶]

کنشگری

گودال، برگزاری کنفرانس درک شامپانزه‌ها در سال ۱۹۸۶، که توسط آکادمی علوم شیکاگو میزبانی شد، را دلیل تغییر تمرکز خود از صرفاً مشاهدهٔ شامپانزه‌ها به یک دغدغهٔ گسترده‌تر و شدیدتر در مورد حفاظت از حیوانات و انسان‌ها می‌داند. او رئیس سابق مدافعان حیوانات (Advocates for Animals) بود، سازمانی مستقر در ادینبرو، اسکاتلند، که علیه استفاده از حیوانات در تحقیقات پزشکی، باغ وحش‌ها، کشاورزی و ورزش کمپین می‌کرد.

او گیاه‌خوار بود و این رژیم غذایی را به دلایل اخلاقی، زیست‌محیطی و سلامتی توصیه می‌کرد. در کتاب «دنیای درونی حیوانات مزرعه» (۲۰۰۹)، گودال نوشت که حیوانات مزرعه "بسیار آگاه‌تر و باهوش‌تر از آن چیزی هستند که ما تصور می‌کردیم و علیرغم اینکه به عنوان بردگان خانگی پرورش یافته‌اند، موجودات منفردی با حقوق خاص خود هستند. به این ترتیب، شایسته احترام ما هستند. و کمک ما. اگر ما سکوت کنیم، چه کسی از آنها دفاع خواهد کرد؟" گودال همچنین گفت: "هزاران نفری که می‌گویند حیوانات را 'دوست دارند'، یک یا دو بار در روز می‌نشینند تا از گوشت موجوداتی لذت ببرند که با کمترین احترام و مهربانی با آنها رفتار شده تا فقط گوشت بیشتری تولید شود." در سال ۲۰۲۱، گودال وِگَن شد و کتاب آشپزی با عنوان «گوشت کمتر بخور» را نوشت.

گودال یک فعال محیط زیست صریح بود و در مورد تأثیرات تغییرات اقلیمی بر گونه‌های در خطر انقراض مانند شامپانزه‌ها سخنرانی می‌کرد. گودال، در کنار بنیاد خود، با ناسا همکاری کرد تا از تصاویر ماهواره‌ای سری لندست برای رفع اثرات جنگل‌زدایی بر شامپانزه‌ها و جوامع محلی در غرب آفریقا استفاده کند و به روستاییان اطلاعاتی در مورد نحوه کاهش فعالیت و حفظ محیط زیست خود ارائه دهد. برای اطمینان از رفتار ایمن و اخلاقی با حیوانات در طول مطالعات رفتارشناسی، گودال به همراه پروفسور مارک بِکوف، سازمان رفتارشناسان برای رفتار اخلاقی با حیوانات را در سال ۲۰۰۰ تأسیس کرد.

در سال ۲۰۰۸، گودال سخنرانی با عنوان «دلیلی برای امید» را در مؤسسه صلح و عدالت جوآن بی. کروک دانشگاه سن دیگو ارائه داد و در همان سال از اتحادیه اروپا خواست تا به استفاده از تحقیقات پزشکی بر روی حیوانات پایان دهد و بودجه بیشتری برای روش‌های جایگزین تحقیقات پزشکی تضمین کند. او محوطه جدید نخستی‌ها در باغ وحش ادینبرو را یک «تسهیلات فوق‌العاده» توصیف کرد که در آن میمون‌ها «احتمالاً وضعیت بهتری نسبت به [آنهایی که] در حیات وحش در منطقه‌ای مانند بودونگو زندگی می‌کنند، دارند، جایی که از هر شش میمون یکی در تله سیمی گیر می‌افتد، و کشورهایی مانند کنگو، که در آن شامپانزه‌ها، میمون‌ها و گوریل‌ها برای غذا به صورت تجاری شکار می‌شوند.» این دیدگاه با موضع مدافعان حیوانات در مورد حیوانات اسیر در تضاد بود. در ژوئن همان سال، او از ریاست سازمان که از سال ۱۹۹۸ در اختیار داشت، استعفا داد و دلیل آن را مشغله زیاد خود عنوان کرد و توضیح داد: «من واقعاً وقتی برای آنها ندارم.» گودال حامی خیریه نگرانی جمعیت «مسائل جمعیت» بود و از سال ۲۰۱۷ سفیر دیزنی‌نیچر بود.

در سال ۲۰۱۰، گودال، از طریق JGI، ائتلافی را با تعدادی از سازمان‌ها مانند انجمن حفاظت از حیات وحش (WCS) و انجمن انسانی ایالات متحده (HSUS) تشکیل داد و برای درج تمام شامپانزه‌ها، از جمله آنهایی که در اسارت هستند، به عنوان گونه در خطر انقراض درخواست داد. در سال ۲۰۱۵، سرویس شیلات و حیات وحش ایالات متحده (USFWS) اعلام کرد که این قانون را می‌پذیرد و تمام شامپانزه‌ها به عنوان در خطر انقراض طبقه‌بندی خواهند شد. در سال ۲۰۱۱، او حامی گروه استرالیایی حمایت از حیوانات «بی‌صدا» شد. «من برای دهه‌ها نگران دامداری کارخانه‌ای بوده‌ام، بخشی به دلیل آسیب عظیمی که به محیط زیست وارد می‌شود، و همچنین به دلیل ظلم تکان‌دهنده‌ای که به میلیون‌ها موجود حساس اعمال می‌شود.»

در سال ۲۰۱۲، او نقش چالشگر را در چالش مشارکت در حفاظت با مدرسه دِی او (The DO School) پذیرفت. او با گروهی از کارآفرینان اجتماعی مشتاق همکاری کرد تا کارگاهی برای درگیر کردن جوانان در حفظ تنوع زیستی ایجاد کنند و با کمبود آگاهی جهانی در مورد این موضوع مقابله کنند. در سال ۲۰۱۴، گودال به مدیران ایر فرانس نامه نوشت و از ادامه حمل و نقل میمون‌ها به آزمایشگاه‌ها توسط این شرکت هواپیمایی انتقاد کرد. گودال این عمل را برای میمون‌های درگیر «ظالمانه» و «تروماتیک» خواند. در همان سال، گودال همچنین به مؤسسه ملی سلامت ایالات متحده (NIH) نامه نوشت تا از آزمایش‌های محرومیت مادرانه بر روی بچه‌میمون‌ها در آزمایشگاه‌های NIH انتقاد کند.

پیش از انتخابات عمومی بریتانیا در سال ۲۰۱۵، او نامزدی پارلمانی کارولین لوکاس از حزب سبز را تأیید کرد. او منتقد شکار روباه بود و در سال ۲۰۱۵ نامه‌ای را به نمایندگان مجلس امضا کرد که با طرح دیوید کامرون، نخست‌وزیر محافظه‌کار، برای اصلاح قانون شکار ۲۰۰۴ مخالفت می‌کرد.

در آگوست ۲۰۱۹، از گودال به دلیل مشارکت‌هایش در علم با یک مجسمه برنزی در میدتاون منهتن در کنار ۹ زن دیگر، به عنوان بخشی از پروژه «مجسمه‌ها برای برابری»، تقدیر شد. در سال ۲۰۲۰، او از بین‌بردن یا آسیب گسترده به طبیعت (اِکوساید) را به عنوان یک جنایت بین‌المللی مطرح کرد و اظهار داشت: «مفهوم اکوساید مدت‌هاست که باید مطرح می‌شد. این می‌تواند به یک تغییر مهم در نحوه درک – و پاسخ – مردم به بحران زیست‌محیطی کنونی منجر شود.» در همان سال، گودال متعهد شد ۵ میلیون درخت بکارد، که بخشی از ابتکار ۱ تریلیون درخت است که توسط مجمع جهانی اقتصاد تأسیس شد.

در سال ۲۰۲۱، گودال از کمیسیون اتحادیه اروپا خواست تا قفس‌گذاری حیوانات مزرعه را لغو کند.

در سال ۲۰۲۱، گودال به کمپین بازنویسی انقراض پیوست تا از طریق کمیک‌ها با بحران آب و هوا و تنوع زیستی مبارزه کند. او به عنوان یکی از مشارکت‌کنندگان در کتاب «مهم‌ترین کتاب کمیک روی زمین: داستان‌هایی برای نجات جهان» ذکر شده است که در ۲۸ اکتبر ۲۰۲۱ منتشر شد.

ایستگاه‌های غذارسانی

سیاری از روش‌های استاندارد هدفشان جلوگیری از دخالت مشاهده‌گران است، و به‌طور خاص برخی معتقدند که استفاده از ایستگاه‌های تغذیه برای جذب شامپانزه‌های گمبه، الگوهای عادی جستجوی غذا، تغذیه و روابط اجتماعی را تغییر داده است. این استدلال تمرکز کتابی است که توسط مارگارت پاوِر در سال ۱۹۹۱ منتشر شد. پیشنهاد شده است که سطوح بالاتر پرخاشگری و درگیری با گروه‌های دیگر شامپانزه در منطقه به دلیل تغذیه بود، که می‌توانست «جنگ‌هایی» را که گودال توصیف کرد، بین گروه‌های اجتماعی شامپانزه ایجاد کرده باشد، جنبه‌هایی که او در سال‌های قبل از شروع تغذیه مصنوعی در گمبه شاهد آن نبود؛ بنابراین، برخی مشاهدات گودال را به عنوان تحریف رفتار عادی شامپانزه می‌دانند.

خود گودال نیز اذعان کرد که تغذیه به پرخاشگری در داخل و بین گروه‌ها کمک کرده است، اما تأکید داشت که این تأثیر محدود به تغییر شدت و نه ماهیت درگیری شامپانزه‌ها بوده است، و همچنین اظهار داشت که تغذیه برای مؤثر بودن کلی مطالعه ضروری بود. کریگ استنفورد از مرکز تحقیقات جِین گودال در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی می‌گوید که محققانی که مطالعاتی را بدون تأمین مصنوعی غذا انجام می‌دهند، در مشاهده هرگونه رفتار اجتماعی شامپانزه‌ها، به ویژه آنهایی که مربوط به درگیری بین گروهی هستند، با مشکل مواجه می‌شوند.

برخی از مطالعات، مانند مطالعات کریکت سانز در مثلث گوالوگو (کنگو) و کریستوف بوش در پارک ملی تای (ساحل عاج)، پرخاشگری مشاهده شده در مطالعات گمبه را نشان نداده‌اند. با این حال، دیگر نخستی‌شناسان با این نظر که مطالعات دارای نقص هستند، مخالفند؛ به عنوان مثال، جیم مور انتقادی بر ادعاهای مارگارت پاوِر ارائه می‌دهد و برخی مطالعات بر روی گروه‌های دیگر شامپانزه پرخاشگری مشابه گمبه را حتی در غیاب تغذیه نیز نشان داده‌اند.

در مصاحبه‌ای با هالیوود ریپورتر در نوامبر ۲۰۱۷، از گودال در مورد ایستگاه‌های تغذیه و بحث‌هایی که دریافت کرده بود، سؤال شد. گودال اذعان کرد که در زمان حال با ایستگاه‌های تغذیه ادامه نخواهد داد زیرا «در آن زمان مطلقاً دانشی وجود نداشت که شامپانزه‌ها می‌توانند بیماری‌های عفونی انسانی را بگیرند.»

دیدگاه‌ها و آثار مکتوب

پاگنده (Bigfoot)

گودال به خاطر حمایت از این امکان که گونه‌های کشف نشده‌ای از نخستی‌ها، از جمله کریپتیدها (موجودات ناشناخته‌ای که وجودشان ثابت نشده) مانند ساسکواچ، یِرِن و انواع دیگر پاگنده، ممکن است هنوز وجود داشته باشند، شناخته شده بود. او در مصاحبه‌ها و مناظرات مختلف دربارهٔ این احتمال صحبت کرد. در سال ۲۰۱۲، وقتی هافینگتون پست از او در این مورد پرسید، گودال پاسخ داد: «من مجذوبم و واقعاً دوست دارم که آنها وجود داشته باشند،» و اضافه کرد: «البته، عجیب است که هرگز حتی یک پوست یا موی معتبر از پاگنده پیدا نشده است، اما من تمام گزارش‌ها را خوانده‌ام.»

دین و معنویت

گودال در خانواده‌ای کنگره‌گرا (Christian congregationalist) بزرگ شد. در جوانی، کلاس‌های شبانه تئوسوفی (فلسفه الهی) را گذراند. خانواده‌اش گاهی به کلیسا می‌رفتند، اما گودال در دوران نوجوانی، با انتصاب کشیش جدیدی به نام تروور دیویس، به‌طور منظم‌تری شروع به رفتن به کلیسا کرد. او نوشت: «او بسیار باهوش بود و موعظه‌هایش قدرتمند و تأمل‌برانگیز بودند… می‌توانستم ساعت‌ها به صدای او گوش دهم… دیوانه‌وار عاشقش شدم… ناگهان، دیگر هیچ‌کس مجبور نبود مرا تشویق به رفتن به کلیسا کند. در واقع، مراسم کلیسا هیچ وقت برای رضایت من کافی نبود.» گودال دربارهٔ کشف بعدی خود مبنی بر آتئیست (خداناباوری) و آگنوستیک (ندانم‌گرایی) بودن بسیاری از همکاران علمی‌اش، نوشت که «[خوشبختانه، وقتی به کمبریج رسیدم بیست و هفت ساله بودم و باورهای من از قبل شکل گرفته بودند، به طوری که تحت تأثیر این نظرات قرار نگرفتم.»

در کتابش در سال ۱۹۹۹ با عنوان «دلیلی برای امید: یک سفر معنوی»، گودال پیامدهای یک تجربه عرفانی که در کلیسای جامع نتردام در سال ۱۹۷۷ داشت را توصیف کرد: «از آنجایی که نمی‌توانم باور کنم که این نتیجه شانس بوده است، باید به ضدِ شانس اعتراف کنم. و بنابراین باید به یک نیروی هدایت‌گر در جهان ایمان داشته باشم – به عبارت دیگر، باید به خدا ایمان داشته باشم.» در سپتامبر ۲۰۱۰، هنگامی که از او پرسیده شد آیا به خدا اعتقاد دارد، گودال گفت: «من هیچ تصوری از اینکه خدا کیست یا چیست، ندارم. اما به یک نیروی معنوی بزرگ اعتقاد دارم. این را به ویژه زمانی که در طبیعت هستم احساس می‌کنم. این چیزی است که از من یا هر کس دیگری بزرگتر و قوی‌تر است. من آن را حس می‌کنم. و همین برای من کافی است.» در همان سال، وقتی از او پرسیده شد که آیا هنوز خود را مسیحی می‌داند، گودال به گاردین گفت: «فکر می‌کنم همین‌طور است؛ من به عنوان یک مسیحی بزرگ شدم.» او همچنین اظهار داشت که هیچ تناقضی بین تکامل و اعتقاد به خدا نمی‌بیند.

گودال در پیشگفتار خود بر کتاب «هوش کیهان» (۲۰۱۷) اثر اروین لازلو، فیلسوف علم که از تئوری آگاهی کوانتومی حمایت می‌کند، نوشت: «ما باید بپذیریم که یک هوشمندی فرایند [تکامل] را هدایت می‌کند، که جهان و حیات بر روی زمین توسط یک خالق ناشناخته و غیرقابل شناخت، یک موجود عالی، یک نیروی معنوی بزرگ، الهام گرفته و آگاهی داده شده است.»

بذرهای امید (Seeds of Hope)

در سال ۲۰۱۳، گودال کتاب «بذرهای امید» را با همکاری گیل هادسون نوشت که نقش حیاتی درختان و گیاهان در جهان ما را بررسی می‌کرد. در ۲۲ مارس همان سال، گروه کتاب هاچت اعلام کرد که انتشار کتاب جدید گودال و هادسون در ۲ آوریل طبق برنامه‌ریزی منتشر نخواهد شد، زیرا بخش‌هایی از آن سرقت ادبی (پلاجیاریسم) شده بود. یک منتقد برای واشینگتن پست بخش‌هایی بدون منبع را کشف کرد که از وب‌سایت‌هایی در مورد چای ارگانیک و تنباکو و یک «سایت آماتوری طالع‌بینی»، و همچنین از ویکی‌پدیا کپی شده بودند. گودال عذرخواهی کرد و اظهار داشت: «برای من مهم است که منابع مناسب ذکر شوند و من با جدیت با تیمم برای رسیدگی به تمام موارد نگرانی کار خواهم کرد. هدف من این است که اطمینان حاصل کنم که وقتی این کتاب منتشر می‌شود نه تنها از بالاترین استانداردها برخوردار است، بلکه تمرکز بر پیام‌های حیاتی است که منتقل می‌کند.»

این کتاب در ۱ آوریل ۲۰۱۴، پس از بازبینی و افزودن ۵۷ صفحه یادداشت‌های پایانی، منتشر شد. پس از انتشار، گودال اتهامات سرقت ادبی را به گردن «یادداشت‌برداری آشفته» خود انداخت و پس از اتهامات، کتاب را بازبینی کرد.

زندگی شخصی و درگذشت

دیم والری جین موریس گودال

گودال دو بار ازدواج کرد. در ۲۸ مارس ۱۹۶۴، با یک نجیب‌زاده هلندی، عکاس حیات وحش، بارون هوگو ون لاویک، در کلیسای قدیمی چلسیا، لندن، ازدواج کرد و در طول ازدواجشان به عنوان بارونِس جِین وَن لاویک-گودال شناخته می‌شد. این زوج صاحب یک پسر شدند؛ آنها در سال ۱۹۷۴ طلاق گرفتند. سال بعد، او با دِرِک برایسِن، یکی از اعضای پارلمان تانزانیا و مدیر پارک‌های ملی آن کشور، ازدواج کرد. برایسن در اکتبر ۱۹۸۰ بر اثر سرطان درگذشت. به دلیل موقعیت برایسِن در دولت تانزانیا به عنوان رئیس سیستم پارک‌های ملی کشور، او توانست از پروژه تحقیقاتی گودال محافظت کند و محدودیت گردشگری را در گمبه اعمال نماید.

گودال اظهار داشت که سگ‌ها حیوان مورد علاقه او هستند. او به پروسوپاگنوزیا (اختلال تشخیص چهره) مبتلا بود، که تشخیص چهره‌های آشنا را برایش دشوار می‌کرد. او در بورنموث زندگی می‌کرد.

درگذشت و ادای احترام

گودال در ۱ اکتبر ۲۰۲۵ در سن ۹۱ سالگی بر اثر دلایل طبیعی در لس آنجلس، کالیفرنیا، در حین یک تور سخنرانی در ایالات متحده درگذشت.

پس از درگذشت او، ادای احترام‌های بسیاری صورت گرفت. شاهزاده هری، دوک ساسکس و مگان، دوشس ساسکس، او را «یک انسان‌دوست روشن‌بین، دانشمند، دوست سیاره، و دوست ما» توصیف کردند. لئوناردو دی‌کاپریو، بازیگر، گفت: «امروز یک قهرمان واقعی برای سیاره، الهام‌بخش میلیون‌ها نفر و یک دوست عزیز را از دست دادیم.» آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، گفت که او «یک میراث فوق‌العاده برای بشریت و سیاره ما به جا می‌گذارد» و از «تلاش‌های مادام‌العمر او در حفاظت از محیط زیست و حمایت قوی او از سازمان ملل» قدردانی کرد.

در فرهنگ عامه

ماجرای کارتون گاری لارسون

در سال ۱۹۸۷، گاری لارسون کارتونی از مجموعه «سمت دور» (Far Side) منتشر کرد که در آن دو شامپانزه مشغول نظافت یکدیگر هستند و یکی از آنها یک موی بلوند پیدا می‌کند و می‌گوید: "داری یک 'تحقیق' کوچولو دیگر با اون هرزه جِین گودال انجام می‌دی؟" مؤسسه جِین گودال این کارتون را "یک جنایت" نامید و در نامه‌ای که توسط وکلای آن تنظیم شده بود، به لارسون و سندیکایش اعتراض کرد. گودال که در آن زمان در آفریقا بود، بعداً این کارتون را خنده‌دار دانست. او بعداً آن را به عنوان تصویر مورد علاقه خود از خودش در فرهنگ عامه معرفی کرد.

لارسون سود حاصل از فروش یک تی‌شرت با این کارتون را به مؤسسه جِین گودال پیشنهاد داد. گودال پیشگفتار کتاب «گالری سمت دور ۵» را نوشت و نسخه خود از این جنجال را شرح داد. او ایده‌های خلاقانه لارسون را که اغلب رفتار انسان‌ها و حیوانات را مقایسه و تضاد می‌دهد، ستود. در سال ۱۹۸۸، لارسون از مرکز تحقیقات گودال در تانزانیا بازدید کرد و توسط یک شامپانزه به نام فرودو مورد حمله قرار گرفت.

لگو

در ۳ مارس ۲۰۲۲، به مناسبت ماه تاریخ زنان و روز جهانی زن، گروه لگو مجموعه شماره ۴۰۵۳۰، با عنوان «ادای احترام به جِین گودال» را منتشر کرد که شامل یک مینی‌فیگور از گودال و سه شامپانزه در یک صحنه جنگل آفریقایی بود.

موسیقی

آهنگ «جِین» از استیوی نیکس، که در سال ۱۹۹۰ نوشته شده است، زندگی و کار گودال را گرامی می‌دارد. این آهنگ آخرین قطعه از آلبوم «فرشته خیابانی» نیکس در سال ۱۹۹۴ است.

تلویزیون

سیمپسون‌ها در قسمت ۲۰۰۱ «سیمپسون سافاری» گودال را تقلید کردند، که در آن شخصیت محقق دانشمند، دکتر جوآن بوش‌وِل، به عنوان یک تقلید غیرمستقیم از او نوشته شده بود. او در سال ۲۰۱۹ در قسمت «گوریل‌ها بر روی دکل» صداپیشگی شخصیت خودش را انجام داد.

گودال همچنین در قسمت «مشکل با داروین» از خاربری‌های وحشی (The Wild Thornberrys) صداپیشگی شخصیت خودش را انجام داد، جایی که او در حال بازدید از یک پناهگاه شامپانزه در تانزانیا به تصویر کشیده می‌شود. این قسمت بعدها توسط کیکی ثورپ به یک کتاب کودک تبدیل شد.

عروسک

در سال ۲۰۲۲، شرکت متل یک عروسک باربی با تم گودال را که از پلاستیک بازیافتی ساخته شده بود، در لباس کار میدانی با دوربین دوچشمی و دفترچه یادداشت منتشر کرد. طبق گفته متل، این عروسک به پاس «دهه‌ها فداکاری، تحقیقات پیشگامانه، و دستاوردهای قهرمانانه او به عنوان یک محیط‌بان، متخصص رفتار حیوانات و فعال» ساخته شده است.

جوایز و افتخارات

اطلاعات بیشتر: فهرست جوایز و افتخارات دریافتی توسط جِین گودال

گودال افتخارات بسیاری برای فعالیت‌های زیست‌محیطی و بشردوستانه خود و همچنین دیگر موارد دریافت کرد. در افتخارات سال نو ۱۹۹۵، او به عنوان فرمانده نشان امپراتوری بریتانیا (CBE) «برای خدمات به جانورشناسی» منصوب شد و در افتخارات تولد ۲۰۰۳، به دیم فرمانده همین نشان (DBE) «برای خدمات به محیط زیست و حفاظت» ارتقا یافت. مراسم اعطای دیم‌هود در کاخ باکینگهام در سال ۲۰۰۴ برگزار شد. در آوریل ۲۰۰۲، کوفی عنان، دبیرکل سازمان ملل، گودال را پیام‌آور صلح سازمان ملل متحد نامید. افتخارات دیگر او شامل جایزه تایلر برای دستاورد زیست‌محیطی، نشان لژیون دونور فرانسه، مدال تانزانیا، جایزه معتبر کیوتو ژاپن، مدال بنجامین فرانکلین در علوم زیستی، جایزه گاندی-کینگ برای عدم خشونت و جوایز شاهزاده آستوریاس اسپانیا بود.

گودال همچنین عضو هیئت مشورتی مجله بی‌بی‌سی وایلدلایف و حامی سازمان «مسائل جمعیت» (که قبلاً صندوق جمعیت بهینه بود) بود.

گودال تقدیرها، افتخارات و جوایز بسیاری را از دولت‌های محلی، مدارس، مؤسسات و موسسات خیریه در سراسر جهان دریافت کرد. شرکت والت دیزنی با یک پلاک بر روی درخت زندگی در پارک موضوعی قلمرو حیوانات دیزنی، همراه با حکاکی شامپانزه محبوب او دیوید ریش خاکستری، شامپانزه اصلی که در سال اول حضور گودال در گمبه به او نزدیک شد، از گودال تقدیر کرد. او عضو هر دو آکادمی هنر و علوم آمریکا و انجمن فلسفی آمریکا بود.

در سال ۲۰۱۰، دِیو متیوز و تیم رینولدز یک کنسرت خیریه در تالار دار کنستیتوشن در واشینگتن دی.سی. برگزار کردند تا «گمبه ۵۰: جشن جهانی تحقیقات پیشگامانه جِین گودال بر روی شامپانزه و چشم‌انداز الهام‌بخش او برای آینده ما» را گرامی بدارند. مجله تایم در سال ۲۰۱۹ گودال را به عنوان یکی از ۱۰۰ فرد تأثیرگذار جهان معرفی کرد. در سال ۲۰۲۱، او جایزه تِمپلتون را دریافت کرد.

در ۳۱ دسامبر ۲۰۲۱، گودال سردبیر مهمان برنامه تودی رادیو چهار بی‌بی‌سی بود. او فرانسیس کالینز را برای اجرای برنامه اندیشه برای روز انتخاب کرد.

در سال ۲۰۲۲، گودال مدال استیون هاوکینگ برای ارتباطات علمی را به خاطر مطالعه بلندمدت خود بر تعاملات اجتماعی و خانوادگی شامپانزه‌های وحشی دریافت کرد.

در آوریل ۲۰۲۳، گودال در مراسمی در لاهه، هلند، به عنوان افسر نشان اورانژ-ناسائو معرفی شد.

در اکتبر ۲۰۲۴، گودال «سخنرانی برای تاریخ» را در یونسکو ارائه داد. او یک پیام خوش‌بینانه در مورد حفاظت و نقشی که هر فرد می‌تواند با آموزش جوانان و جوامع برای حفاظت و احترام به جهان طبیعی ایفا کند، ارائه داد.

در ژانویه ۲۰۲۵، گودال مدال آزادی ریاست جمهوری را از رئیس‌جمهور جو بایدن دریافت کرد.

آثار

کتاب‌ها

  • ۱۹۶۹: دوستان من، شامپانزه‌های وحشی
  • ۱۹۷۱: قاتلان بی‌گناه (با همکاری ه. ون لاویک)
  • ۱۹۷۱: در سایه انسان. به ۴۸ زبان منتشر شد.
  • ۱۹۸۶: شامپانزه‌های گمبه: الگوهای رفتاری. جایزه آر.آر. هاوکینز برای برجسته‌ترین کتاب فنی، علمی یا پزشکی سال ۱۹۸۶.
  • ۱۹۹۰: از درون یک پنجره: ۳۰ سال مشاهده شامپانزه‌های گمبه. به بیش از ۱۵ زبان ترجمه شد.
  • ۱۹۹۱: چشم‌اندازهای کالیبان (با همکاری دِیل پیترسون، دکتری).
  • ۱۹۹۹: خویشاوندی وحشیانه (با همکاری مایکل نیکولز).
  • ۱۹۹۹: دلیلی برای امید: یک سفر معنوی (با همکاری فیلیپ بِرمن).
  • ۲۰۰۰: ۴۰ سال در گمبه.
  • ۲۰۰۰: آفریقا در خون من (ویرایش توسط دِیل پیترسون).
  • ۲۰۰۱: فراتر از بی‌گناهی: یک زندگی‌نامه در نامه‌ها، سال‌های پایانی (ویرایش توسط دِیل پیترسون).
  • ۲۰۰۲: ده اعتماد: آنچه باید انجام دهیم تا از حیواناتی که دوست داریم مراقبت کنیم (با همکاری مارک بِکوف).
  • ۲۰۰۵: برداشت برای امید: راهنمای تغذیه آگاهانه.
  • ۲۰۰۹: امید برای حیوانات و دنیایشان: چگونه گونه‌های در خطر انقراض از لبهٔ نابودی نجات داده می‌شوند.
  • ۲۰۱۳: بذرهای امید: حکمت و شگفتی از دنیای گیاهان (با همکاری گیل هادسون).
  • ۲۰۲۱: کتاب امید، با همکاری داگلاس آبرامز و گیل هادسون.

کتاب‌های کودکان

  • ۱۹۷۲: گراپ: بچه بوته‌ای (با همکاری ه. ون لاویک).
  • ۱۹۸۸: زندگی من با شامپانزه‌ها.
  • ۱۹۸۹: کتاب خانواده شامپانزه. جایزه یونیسف برای بهترین کتاب کودک سال ۱۹۸۹.
  • ۱۹۸۹: دنیای حیوانات جِین گودال: شامپانزه‌ها.
  • ۱۹۸۹: سری خانواده حیوانات: خانواده شامپانزه؛ خانواده شیر؛ خانواده فیل؛ خانواده گورخر؛ خانواده زرافه؛ خانواده بابون؛ خانواده کفتار؛ خانواده گوزن یالدار.
  • ۱۹۹۴: با عشق، نیویورک.
  • ۱۹۹۹: دکتر وایت (تصویرگر: جولی لیتی).
  • ۲۰۰۰: عقاب و سسک (تصویرگر: الکساندر رایخستاین).
  • ۲۰۰۱: شامپانزه‌هایی که دوستشان دارم: نجات دنیای آنها و دنیای خودمان.
  • ۲۰۰۲: (پیشگفتار) «آهسته، آهسته، آهسته،» تنبل گفت اثر اریک کارل.
  • ۲۰۰۴: ریکی و هِنری: یک داستان واقعی (با همکاری آلن مارکس).

فیلم‌ها

گودال موضوع بیش از ۴۰ فیلم بوده است:

  • ۱۹۶۵: خانم گودال و شامپانزه‌های وحشی.
  • ۱۹۷۳: جِین گودال و دنیای رفتار حیوانات: سگ‌های وحشی آفریقا.
  • ۱۹۷۵: خانم گودال: داستان کفتار.
  • ۱۹۷۶: "شیرهای سرنگتی".
  • ۱۹۸۴: در میان شامپانزه‌های وحشی.
  • ۱۹۸۸: مردم جنگل.
  • ۱۹۹۰: هشدار شامپانزه.
  • ۱۹۹۰: زندگی و افسانه جِین گودال.
  • ۱۹۹۰: شامپانزه‌های گمبه.
  • ۱۹۹۵: پسران فیفی.
  • ۱۹۹۶: دفتر خاطرات شامپانزه.
  • ۱۹۹۷: ذهن حیوانات.
  • ۲۰۰۰: جِین گودال: دلیلی برای امید.
  • ۲۰۰۱: "شامپانزه‌ها ماییم، در فصل ۱۱، قسمت ۸".
  • ۲۰۰۲: شامپانزه‌های وحشی جِین گودال (فرمت آیمکس).
  • ۲۰۰۵: بازگشت جِین گودال به گمبه.
  • ۲۰۰۶: شامپانزه‌ها، چقدر شبیه ما.
  • ۲۰۰۷: وقتی حیوانات صحبت می‌کنند، باید گوش کنیم.
  • ۲۰۱۰: سفر جِین.
  • ۲۰۱۲: شامپانزه.
  • ۲۰۱۷: جِین، فیلم مستند بیوگرافی.
  • ۲۰۱۸: چراغ‌های قطب جنوب زاید.
  • ۲۰۱۹: کاوش هانس هاس.
  • ۲۰۲۰: جِین گودال: امید، فیلم مستند بیوگرافی.
  • ۲۰۲۳: جِین گودال: دلایلی برای امید (مستند آیمکس).

جستارهای وابسته

منابع

  1. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام goodphd وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  2. ↑ "Dame Jane Goodall". Woman's Hour. 26 January 2010. BBC Radio 4. http://www.bbc.co.uk/programmes/p00tr6ks.
  3. ↑ The Biography Channel (2010). "Jane Goodall Biography". Archived from the original on 10 August 2010. Retrieved 28 July 2010.
  4. ↑ Holloway, M. (1997) Profile: Jane Goodall – Gombe's Famous Primate, Scientific American 277(4), 42–44.
  5. ↑ Greenfield, Patrick; Weston, Phoebe; Horton, Helena (2 October 2025). "'A remarkable ability to inspire': global tributes pour in for Jane Goodall". The Guardian (به انگلیسی). ISSN 0261-3077. Retrieved 2 October 2025.
  6. ↑ Dalton, Jane (2 October 2025). "Jane Goodall, pioneering chimpanzee expert, dies aged 91". The Independent (به انگلیسی). Retrieved 2 October 2025.
  7. ↑ "Jane in the Forest Again". National Geographic. April 2003. Archived from the original on 10 December 2007. Retrieved 17 November 2014.
  8. ↑ Cohen, Rebecca; Mullen, Austin; Bush, Evan; Madani, Doha (1 October 2025). "Jane Goodall, renowned chimpanzee researcher and animal advocate, dies at 91". NBC News (به انگلیسی). Retrieved 1 October 2025.
  9. ↑ "Jane Goodall, Board Member". Nonhuman Rights Project. Retrieved 13 November 2022.
  10. 1 2 3 4 5 The Biography Channel (2010). "Jane Goodall Biography". Archived from the original on 10 August 2010. Retrieved 28 July 2010.
  11. ↑ "Morris-Goodall, Valerie J" in Register of Births for Hampstead Registration District, volume 1a (1934), p. 748.
  12. ↑ England & Wales, Civil Registration Death Index, 1916–2007.
  13. ↑ 1911 England Census
  14. ↑ Goodall, Jane; Phillip Berman (2000). Reason for Hope: A Spiritual Journey. New York: Warner Books. p. 4. ISBN 978-0-446-67613-7.
  15. 1 2 3 خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام JanesStory2 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  16. ↑ "Jane Goodall Biography and Interview". www.achievement.org. American Academy of Achievement.
  17. ↑ Jane Goodall helps humans and animals live together. Arusha, Tanzania: TED. June 2007. Retrieved 28 July 2010.
  18. 1 2 خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام Richards 2000 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  19. ↑ Morell, Virginia (1995). Ancestral Passions: the Leakey family and the quest for humankind's beginnings. New York: Simon & Schuster. p. 242. ISBN 978-0-684-80192-6.
  20. ↑ Goodall, Jane; Peterson, Dale (25 September 2002). Beyond Innocence: An Autobiography in Letters: The Later Years. Houghton Mifflin Harcourt. p. 1. ISBN 978-0-618-25734-8. Retrieved 13 July 2011.
  21. ↑ Morgen, B. (Director). (2017). Jane [Motion Picture]. United States: National Geographic Studios
  22. ↑ CBC/Radio Canada, She Walks with Apes, accessed 16 January 2022
  23. ↑ Latson, Jennifer (14 July 2015). "How Jane Goodall Made a Scientific Breakthrough Without a College Degree". Time Magazine. Archived from the original on 27 June 2023. Retrieved 27 June 2023. Goodall (who eventually earned a PhD in ethology at Cambridge University, where she was one of the few to do so without first earning a bachelor's degree, per PBS)
  24. ↑ Anon (3 March 1996). "Nature: Jane Goodall's Story". PBS. Retrieved 27 June 2023. Goodall's discoveries were brought to the public's attention by a 1965 National Geographic television documentary, which vaulted her to international prominence and quieted her doubters. That same year, England's Cambridge University awarded Goodall an honorary doctorate; she is one of only a handful of people to earn that distinction without having first completed four years of college.
  25. ↑ "Newnham College Honorary Fellows – Jane Goodall (2019)". Newnham College, Cambridge. Dame Jane Goodall DBE (BA Newnham College 1961, Natural Sciences; PhD Darwin College 1964).
  26. 1 2 Goodall, Jane (1966). Behaviour of free-living chimpanzees. repository.cam.ac.uk (PhD thesis). OCLC 1063634333. EThOS uk.bl.ethos.727585.
  27. 1 2 خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام CV2 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  28. ↑ Dale Peterson (11 November 2014). Jane Goodall: The Woman Who Redefined Man. Houghton Mifflin Harcourt. p. 261. ISBN 978-0-547-52579-2.
  29. ↑ "Dr. Jane Goodall: An appreciation post". Tellurisan Tresures. 21 February 2021. Retrieved 1 October 2025.
  30. ↑ "Study Corner – Gombe Timeline". Jane Goodall Institute. 2010. Retrieved 28 July 2010.
  31. 1 2 3 4 5 6 7 خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام PBS وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  32. 1 2 3 4 5 Goodall, Jane. Reason for Hope: A Spiritual Journey. New York: Warner Books, 1999.
  33. ↑ "Tool Use". www.janegoodall.org. Archived from the original on 8 January 2014. Retrieved 21 September 2009.
  34. 1 2 3 The Jane Goodall Institute: "Chimpanzee Central", 2008.
  35. ↑ Wilson, Michael Lawrence (2021). "Insights into human evolution from 60 years of research on chimpanzees at Gombe". Evolutionary Human Sciences (به انگلیسی). 3. doi:10.1017/ehs.2021.2. ISSN 2513-843X. PMC 7886264. PMID 33604500. {{cite journal}}: Unknown parameter |article-number= ignored (help)
  36. ↑ Tresz, Hilda. "What chimpanzees do?" (PDF). www.chimpanzoo.org.
  37. ↑ Blum, Deborah (26 November 2006). "The Primatologist". The New York Times (به انگلیسی). ISSN 0362-4331. Archived from the original on 29 October 2018. Retrieved 16 October 2020.
  38. 1 2 "Jane Goodall". National Geographic Society (به انگلیسی). 13 November 2017. Archived from the original on 19 August 2020. Retrieved 16 October 2020.
  39. ↑ Goodall, Jane (1993). Cavalieri, Paola (ed.). The Great Ape Project: Equality Beyond Humanity. London: Fourth Estate. p. 10. ISBN 978-1-85702-126-4.
  40. ↑ See Kasakela chimpanzee community for a more complete list and details.
  41. ↑ Gombe National Park, Chimpanzee Central, Janegoodall.org
  42. ↑ Flo (approx. 1929–1972), Chimpanzee Central, Janegoodall.org
  43. ↑ Fifi (1958–2004), Chimpanzee Central, Janegoodall.org
  44. ↑ Fallow, A. (2003). "Frodo, the Alpha Male". National Geographic Society. Archived from the original on 28 December 2007. Retrieved 4 March 2009.
  45. ↑ "Our History". Roots & Shoots. The Jane Goodall Institute. Archived from the original on 20 July 2011. Retrieved 14 July 2010.
  46. ↑ Westoll, Andrew. "In an African sanctuary, help and hope for orphaned chimps" The Globe And Mail
  47. ↑ Barwacz, Allison (10 July 2019). "Esri, Jane Goodall Institute partner to protect ecosystems".
  48. ↑ "JGICPS". The Jane Goodall Institute. Archived from the original on 10 February 2011. Retrieved 3 February 2011.
  49. ↑ "Goodall papers headed to Duke". Winston-Salem Journal. 18 March 2011. Archived from the original on 26 January 2013. Retrieved 18 March 2011.
  50. ↑ "Schmidt's Naturals, Jane Goodall Institute partner on deodorants". Drug Store News (به انگلیسی). Retrieved 27 July 2021.
  51. ↑ "'Wonders of Africa': Dr. Jane Goodall Launches Essential Oil Kit—All Sourced From Africa". OK Magazine (به انگلیسی). 18 September 2020. Retrieved 27 July 2021.
  52. ↑ "Jane Goodall Co-Develops Natural Product Line With Neptune Wellness & IFF". Beauty Packaging. Retrieved 27 July 2021.
  53. ↑ Bender, Kristin (2 October 2009). "Goodall promotes peace, youth empowerment at talk in Berkeley". The Oakland Tribune. Archived from the original on 18 January 2012. Retrieved 10 October 2009.
  54. ↑ Coward, Ros (10 October 2004). "New mission for chimps' champion". The Guardian. Retrieved 12 January 2016.
  55. ↑ chimpadmi. "Staff Category: Advisory Council". Save the Chimps (به انگلیسی). Retrieved 17 October 2021.
  56. ↑ SPUN (2021-11-30). "First nonprofit to map the Earth's fungal networks receives record multi-million donation, signaling new frontier in global conservation". GlobeNewswire News Room (به انگلیسی). Retrieved 2025-10-03.
در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ جین گودال موجود است.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.