خانه ردیفی

ضلع شرقی میدان ووژ در پاریس، یکی از نخستین نمونه‌های خانه‌های ردیفی

خانه ردیفی یا خانه تراس‌دار (UK: انگلیسی: terrace or terraced house), یا خانه شهری (US: انگلیسی: Townhouse)[الف] نوعی مسکن با تراکم متوسط است که نخستین بار در قرن شانزدهم میلادی در اروپا با ردیفی از خانه‌های متصل به هم که دارای دیوارهای جانبی مشترک بودند، شکل گرفت. در ایالات متحده و کانادا گاهی به این خانه‌ها خانه‌های ردیفی (row houses یا row homes) نیز می‌گویند.

خانه‌های ردیفی در سراسر جهان یافت می‌شوند، اگرچه در اروپا و آمریکای لاتین بسیار رایج هستند و نمونه‌های بسیاری در بریتانیا، بلژیک، ایالات متحده، کانادا و استرالیا یافت می‌شود. میدان ووژ در پاریس (۱۶۰۵–۱۶۱۲) یکی از نمونه‌های اولیه این نوع خانه‌ها است. اگرچه این خانه‌ها در شکل‌های اولیه و بزرگتر خود برای اسکان افراد ثروتمند استفاده می‌شدند و هنوز هم می‌شوند، اما با رشد شهرها و افزایش تقاضا برای خانه‌های کوچکتر و به هم پیوسته، به تدریج با طبقه کارگر مرتبط شدند. خانه‌های ردیفی در برخی از مناطق مرکزی شهرها به طور فزاینده‌ای با اعیان‌نشین شدن مرتبط شده‌اند،[۱] که این موضوع توجه برنامه‌ریزی شهری را به خود جلب کرده است.

خاستگاه و نام‌گذاری

ویکارز کلوز در ولز، ساخته‌شده بین ۱۳۴۸–۱۴۳۰

اگرچه نمونه‌های قدیمی‌تر گوتیک، مانند ویکارز کلوز در ولز شناخته شده هستند، اما هم‌ترازی نمای خانه‌ها با خط ملک در واقع در قرن شانزدهم و به پیروی از مدل‌های هلندی و بلژیکی آغاز شد و در انگلیسی به آن‌ها خانه‌های «ردیفی» گفتند. به عنوان مثال، در «ردیف‌های یارموث» در گریت یارموث، نورفک، نمای تمام ساختمان‌ها دقیقاً روی خط ملک قرار داشت.

اصطلاح تراس توسط معماران بریتانیایی در اواخر دوره جرجی از تراس‌های باغی وام گرفته شد تا خیابان‌هایی از خانه‌ها را توصیف کند که نمای یکپارچه و ارتفاع یکسان آن‌ها به جای یک «ردیف» ساده از خانه‌های مشابه، یک مجموعه شیک را ایجاد می‌کرد. خانه‌های شهری معمولاً سازه‌هایی دو تا سه طبقه هستند که با واحد مجاور خود یک دیوار مشترک دارند. برخلاف ساختمان‌های آپارتمانی، خانه‌های شهری واحدی در بالا یا پایین خود ندارند. از نظر مفهومی این ساختمان‌ها شبیه به خانه‌های ردیفی یا خانه‌های تراس‌دار هستند، اما دارای طراحی و ساختار مشترکی می‌باشند. به اولین و آخرین خانه در یک ردیف تراس انتهایی (end terrace) می‌گویند که اغلب چیدمانی متفاوت از خانه‌های میانی دارد که گاهی به آن‌ها تراس میانی (mid-terrace) گفته می‌شود.

اقیانوسیه

ردیف‌هایی از خانه‌های تراس‌دار در خیابان کانتربری ۱۱۲–۱۱۶ در میدل پارک، ملبورن
خانه‌های ردیفی در جاده گلیب پوینت ۴۳۵، گلیب، سیدنی
تراس سایپرس، خیابان هاتام ۱۵۸-۱۶۴، ملبورن شرقی، نمونه‌ای از خانه‌های ردیفی که به خوبی حفظ شده‌اند

در استرالیا، اصطلاح «خانه تراس‌دار» تقریباً منحصراً به خانه‌های ردیفی دوره ویکتوریایی و ادواردی یا نسخه‌های بازسازی‌شده آن‌ها اشاره دارد که تقریباً همیشه در مناطق قدیمی‌تر و مرکزی شهرهای بزرگ یافت می‌شوند. خانه‌های ردیفی در قرن نوزدهم از بریتانیا وارد استرالیا شدند و معماری آن‌ها بر پایه نمونه‌های موجود در بریتانیا، فرانسه و ایتالیا بنا شد.[۲]

تعداد زیادی خانه ردیفی در حومه‌های مرکزی شهرهای بزرگ استرالیا، به ویژه سیدنی و ملبورن، عمدتاً بین دهه‌های ۱۸۵۰ و ۱۸۹۰ ساخته شدند (خانه‌های ردیفی در خارج از این شهرها نادر هستند). پس از تشکیل فدراسیون استرالیا در سال ۱۹۰۱، خانه‌های مستقل به سبک محبوب مسکن در این کشور تبدیل شدند. رایج‌ترین مصالح ساختمانی مورد استفاده آجر بود که اغلب با روکش سیمانی پوشانده و سپس رنگ‌آمیزی می‌شد.

بسیاری از خانه‌های ردیفی به سبک «ملیله‌کاری» (filigree) ساخته شدند؛ سبکی که با استفاده زیاد از تزئینات چدنی، به ویژه در بالکن‌ها و گاهی با به تصویر کشیدن گیاهان بومی استرالیا، متمایز می‌شود. در دهه ۱۹۵۰، بسیاری از برنامه‌های نوسازی شهری با هدف از بین بردن کامل آن‌ها به نفع توسعه مدرن انجام شد.

در دهه‌های اخیر، این مناطق مرکزی شهر و خانه‌های ردیفی آن‌ها اعیان‌نشین شده‌اند. حومه‌هایی که این خانه‌ها اغلب در آن‌ها یافت می‌شوند، به دلیل نزدیکی به مناطق مرکزی تجاری شهرهای بزرگ، در استرالیا بسیار پرطرفدار هستند. بنابراین گاهی اوقات بسیار گران‌قیمت می‌باشند، حتی اگر سبک اقامتی ترجیحی اکثریت نباشند. نبود پنجره در دیوارهای جانبی، باغچه‌های کوچک و تاریکی نسبی اتاق‌ها با طراحی مطلوب برای خانه‌های مدرن استرالیایی در تضاد است.[۳]

اروپا

بلژیک

خیابان Laines، یک خیابان معمولی در بروکسل با مجموعه‌ای همگون از خانه‌های ردیفی بورژوایی
خانه‌های ضلع غربی گراند پلاس در بروکسل که نشان‌دهنده اصناف مختلف هستند

در بلژیک، خانه‌های ردیفی نوع غالب مسکن در سراسر کشور هستند و ارتباط نزدیکی با فرهنگ و تاریخ بلژیک دارند. گراند پلاس، مکان تاریخی و مرکزی پایتخت (بروکسل)، توسط خانه‌های شخصی متعلق به قرن هفدهم احاطه شده است که نشان‌دهنده قدرت تجاری این شهر در آن زمان در شمال اروپا است.[۴] بعدها، در قرن نوزدهم، بلژیک نیز مانند بریتانیا نقش مهمی در تاریخ اولیه انقلاب صنعتی ایفا کرد؛ جایی که بخش مهمی از مسکن طبقه کارگر برای اسکان معدنچیان زغال سنگ در خانه‌های ردیفی آجری کوچکی که معمولاً «کورون» (Coron) نامیده می‌شدند، ساخته شد. این نوع ساخت‌وسازها در منطقه والونی و همچنین در منطقه نور-پا-دو-کاله فرانسه بسیار رایج هستند.

در همان دوره (از ۱۸۵۰ تا اوایل ۱۹۰۰)، شهرهای بزرگی مانند بروکسل یا آنتورپ با توسعه شهری مهمی از طریق ساخت محله‌های جدید مواجه شدند که اغلب به طور کامل در اطراف قطعات زمینی با مالکیت فردی صورت می‌گرفت؛ جایی که خانه‌های ردیفی تک‌خانواری ساخته شده و هم توسط طبقه متوسط و هم طبقه بورژوا اشغال می‌شدند.[۵] برخی از خانه‌ها به دلیل معماری خود در سطح بین‌المللی مشهور هستند، مانند هتل تاسل (Hôtel Tassel) یا هتل ون ایتولده (Hôtel van Eetvelde) به سبک هنر نو که هر دو توسط ویکتور هورتا طراحی شده‌اند.[۶]

فنلاند

ریبینگسهوف (۱۹۱۶)، هلسینکی، نخستین «خانه‌های ردیفی» در فنلاند
خانه‌های ردیفی در کارتانون‌کوسکی، وانتا، فنلاند (۲۰۱۱)

در فنلاند، که یک کشور کشاورزی بود و شهرنشینی در آن پدیده‌ای نسبتاً دیرهنگام به شمار می‌رفت، ریویتالو (rivitalo - به معنای لغوی: خانه ردیفی) به عنوان یک نوع خانه شهری خاص در نظر گرفته نشده است. نخستین خانه ردیفی ساخته‌شده در این کشور به نام ریبینگسهوف (۱۹۱۶) در حومه جدید هلسینکی در منطقه کولوساری، توسط معمار مشهور آرماس لیندگرن طراحی شد و از ایده‌های جنبش باغ‌شهر انگلیسی و حومه باغ همپستد الهام گرفته بود و به عنوان یک منطقه مسکونی با تراکم نسبتاً پایین دیده می‌شد.

خیابان سرسبز و مشابه دیگری از خانه‌های ردیفی، هولانتیلایسن‌تیه (۱۹۲۰) در حومه مونکی‌نییمی هلسینکی بود که توسط معمار الیل سارینن طراحی شد. این خانه‌ها در ابتدا به عنوان مسکن کارگران و به عنوان بخشی از یک طرح بزرگ و جدید شهری برای کل شمال غربی هلسینکی در نظر گرفته شده بودند، اما از همان ابتدا به یک منطقه مسکونی شیک برای طبقه متوسط تبدیل شدند. خانه‌های ردیفی بعدی در فنلاند نیز به طور مشابه با زندگی حومه‌نشین طبقه متوسط گره خورده‌اند، مانند باغ‌شهر تاپیولا در اسپو از دهه ۱۹۵۰.[۷]

فرانسه

خانه‌های ردیفی مدت‌هاست که شکل محبوبی از مسکن در پاریس بوده‌اند. میدان ووژ (۱۶۰۵–۱۶۱۲) یکی از نخستین نمونه‌های این نوع چیدمان بود. در میدان‌های پاریس، برای تنوع بخشیدن به نما، به بلوک‌های مرکزی برجستگی نامحسوسی داده می‌شد. ساختمان‌های ردیفی از جمله مسکونی، عمدتاً در طول نوسازی پاریس توسط اوسمان بین سال‌های ۱۸۵۲ و ۱۸۷۰ نیز مورد استفاده قرار گرفتند و چشم‌اندازهای کاملی از خیابان‌ها را متشکل از ردیف‌های متصل به هم ایجاد کردند.

بریتانیا و ایرلند

میدان گروسونور، یکی از قدیمی‌ترین ردیف‌ها در بریتانیا

نخستین خیابان‌ها با خانه‌هایی با نمای یکدست، توسط کارآفرین هوگنو به نام نیکولاس باربون در جریان بازسازی پس از آتش‌سوزی بزرگ لندن ساخته شدند. ردیف‌های شیک از سال ۱۷۲۷ به بعد در میدان گروسونور لندن و از سال ۱۷۲۹ به بعد در میدان کوئین در شهر باث ظاهر شدند.[۸] توسعه خود خانه به معمار اسکاتلندی رابرت آدام نسبت داده می‌شود.[۹] خانه‌های ردیفی اولیه نیز توسط جان وودها (پدر و پسر) در باث و تحت هدایت جان نش در ریجنتز پارک لندن ساخته شدند. این اصطلاح توسط سازندگان سوداگری مانند توماس کوبیت به کار گرفته شد و خیلی زود رواج یافت.

ردیف‌های جرجی طبقه مرفه در امتداد مایل جرجیِ دوبلین

اصلاً این‌طور نیست که خانه‌های ردیفی فقط برای افراد کم‌درآمد ساخته شده باشند. این موضوع به ویژه در لندن صادق است؛ جایی که برخی از ثروتمندترین افراد کشور در مکان‌هایی مانند میدان بلگریو و کارلتون هاوس تراس صاحب این خانه‌ها بودند. این خانه‌های شهری (به مفهوم بریتانیایی آن)، اقامتگاه‌های لندنیِ خانواده‌های نجیب‌زاده و اشرافی بودند که بیشتر سال را در خانه‌های ییلاقی خود می‌گذراندند. این خانه‌های ردیفی که اغلب یک میدانِ باغ‌دار را احاطه می‌کردند، از ویژگی‌های بارز معماری جرجی هستند. همین امر در بسیاری از شهرهای بریتانیا و ایرلند نیز صادق بود. در دوبلین، میدان‌های جرجی مانند میدان مریون و میدان فیتزویلیام، طبقات مرفه شهر را در خود جای داده بودند. نوعی خانه ردیفی که بعدها با نام «یک طبقه روی زیرزمین» شناخته شد، سبکی از خانه‌های ردیفی مختص پایتخت ایرلند بود. آن‌ها در دوره ویکتوریایی برای طبقه متوسطِ پایین شهر ساخته شدند و از خانه‌های شهری طبقات بالا تقلید می‌کردند.[۱۰]

خانه‌های ردیفی با یک طبقه روی زیرزمین در دوره ویکتوریایی منحصر به دوبلین بودند.

تا اوایل دوره ویکتوریایی، واژه تراس به هر سبک مسکنی اطلاق می‌شد که در آن خانه‌های مجزا با تکرار یک طراحی، در قالب ردیف‌هایی به هم متصل می‌شدند. این سبک برای مسکن کارگران در مناطق صنعتی در طول شهرنشینی سریعِ پس از انقلاب صنعتی استفاده می‌شد، به ویژه در خانه‌هایی که برای کارگران صنعتِ در حال گسترشِ نساجی ساخته شدند. سبک خانه‌های ردیفی به طور گسترده در سراسر کشور پخش شد و شکل معمولِ مسکن مسکونی با تراکم بالا تا جنگ جهانی دوم بود. نیاز قرن نوزدهمی به ابراز فردیت، الهام‌بخشِ تنوع در جزئیات نما و پلان‌های طبقات شد که با پلان هر جفت خانه همسایه به صورت معکوس ساخته می‌شدند تا در قالب این فرمت استاندارد، تنوع ایجاد کنند.[۱۱]

خانه‌های ردیفی در مکلسفیلد

تمایز عمده‌ای میان خانه‌های ردیفی دوطرفه (through terraces) که دارای درهای جلو و عقب هستند، و خانه‌های پشت‌به‌پشت که از سه طرف آجرچینی شده و مسدود هستند، وجود دارد. قانون بهداشت عمومی ۱۸۷۵ مقامات محلی را موظف کرد تا از طریق قوانین فرعی مسکن را تنظیم کنند و متعاقباً همه خانه‌های ردیفیِ تابع این قوانین موظف شدند مستراح اختصاصی خود را داشته باشند و دسترسی از پشت ساختمان برای جمع‌آوری فضولات انسانی طبق «سیستم روچدیل» فراهم باشد. در سال ۲۰۱۱، خانه‌های ردیفی قانونمند (byelaw) بیش از ۱۵٪ از موجودی مسکن بریتانیا را تشکیل می‌دادند.[۱۲] از زمان جنگ جهانی دوم، توسعه مجدد مسکن منجر به تخریب بسیاری از خانه‌های ردیفی قدیمی یا مخروبه شد تا فضا برای برج‌های آپارتمانی که مساحت بسیار کمتری از زمین را اشغال می‌کنند، باز شود. به دلیل این نوع کاربری زمین در مناطق مرکزی شهر، از نظر تئوری می‌شد از این زمین‌ها برای ایجاد دسترسی بهتر، اشتغال یا مراکز تفریحی استفاده کرد. با این حال، اجرای غیراصولی یا ناقص به این معنا بود که در بسیاری از مناطق (مانند منچستر یا شهرک‌های لندن) برج‌های آپارتمانی برای ساکنان جابجا شده هیچ بهبود واقعی نسبت به خانه‌های ردیفی قبلی‌شان به همراه نداشت.[۱۱]

سیرکوس در باث یکی از نمونه‌های بسیارِ مسکن ردیفی در این شهر با معماری متمایز است.

در سال ۲۰۰۵ گزارش سازمان میراث انگلستان با عنوان مسکن کم‌تقاضا و محیط تاریخی نشان داد که تعمیر یک خانه ردیفی استاندارد ویکتوریایی در یک دوره ۳۰ ساله حدود ۶۰ درصد ارزان‌تر از ساخت و نگهداری یک خانه نوساز است. در یک نظرسنجی در سال ۲۰۰۳ برای وب‌سایت شمارش میراث، تیمی از کارشناسان یک خانه ردیفی ویکتوریایی را با خانه‌ای ساخته‌شده پس از سال ۱۹۸۰ مقایسه کردند و دریافتند که:

این تحقیق نشان داد که بر خلاف تصورات قبلی، مسکن‌های قدیمی‌تر در طول عمر طولانی‌مدت خود نسبت به مسکن‌های مدرن‌تر، در واقع هزینه نگهداری و سکونت کمتری دارند. عمدتاً به دلیل کیفیت و طول عمر مصالح استفاده‌شده، ثابت شد که هزینه نگهداری و سکونت در خانه ردیفی ویکتوریایی به طور متوسط هر سال نزدیک به ۱۰۰۰ پوند در هر ۱۰۰ متر مربع ارزان‌تر است.

جستارهای وابسته

  • خانه کوچه‌ای
  • خانه پشت‌به‌پشت
  • فهرست انواع خانه
  • خانه نیمه‌مستقل
  • خانه شات‌گان
  • تانگ لائو (در شرق و جنوب شرق آسیا)
    • شاپ‌هاوس
  • خانه شهری
  • ماچییا (نسخه ژاپنی)

یادداشت‌ها و منابع

  1. ↑ اصطلاح "خانه شهری" همچنین می‌تواند به خانه پاسیودار اشاره داشته باشد.
  1. ↑ William, Logan (1985). The Gentrification of inner Melbourne - a political geography of inner city housing. University of Queensland Press. p. 36. ISBN 978-0-7022-1729-6.
  2. ↑ A Pictorial Guide to Identifying Australian Architecture: Styles and Terms from 1788 to the Present – Apperly, Richard & Irving, Robert & Reynolds, Peter. Angus & Robertson. New South Wales, 1994
  3. ↑ Stapleton, Maisy; Stapleton, Ian. Australian House Styles. Flannel Flower Press. Mullumbimby, New South Wales. 1997
  4. ↑ Centre, UNESCO World Heritage. "La Grand-Place, Brussels". UNESCO World Heritage Centre (in English). Retrieved 2025-12-04.
  5. ↑ Berckmans, Caroline; Genon, Marie-Hélène. "Le quartier Nord-Est, Les squares et leurs abords - Histoire de l'architecture" (PDF). monument.heritage.brussels. Retrieved 19 April 2024.
  6. ↑ Centre, UNESCO World Heritage. "Major Town Houses of the Architect Victor Horta (Brussels)". UNESCO World Heritage Centre (in English). Retrieved 2025-12-04.
  7. ↑ Nikula, Riitta (2015). Suomalainen rivitalo. Työväen asunnosta keskiluokan unelmaksi (The Finnish terraced house. From worker housing to middle-class dream) (1st ed.). Helsinki: Suomalaisen Kirjallisuuden Seura. ISBN 978-952-222-568-9.
  8. ↑ (Summerson 1947)
  9. ↑ Jacobs, Jay (1975). The Encyclopedia of World Art (1st ed.). London: Octopus Books. p. 9. ISBN 978-0-7064-0495-1.
  10. ↑ "How Dublin's Modest Terraced Houses Came Back Into Fashion". Bloomberg.com (in English). Archived from the original on 25 اوت 2025. Retrieved 2025-12-04.
  11. 1 2 Dunleavy, Patrick (1981). The Politics of Mass Housing in Britain in 1945–75. Oxford: Clarendon Press. ISBN 978-0-19-827426-1.
  12. ↑ Rosenfeld, Orna; Allen, Judith; Okoro, Teri (2011). "Race, Space and Place: Lessons From Sheffield". ACE: Architecture, City and Environment = Arquitectura, Ciudad y Entorno. VI (17): 258. ISSN 1886-4805. Retrieved 6 October 2015.

مطالعه بیشتر

  • Chen (1998). The Encyclopedia of Malaysia. Vol. 5.
  • Hayward, Mary Ellen; Belfoure, Charles (2001). The Baltimore Rowhouse. Princeton Architectural Press. ISBN 978-1-56898-283-0.
  • Howells, T.; Morris, C. (1999). Terrace houses in Australia. Lansdowne: The Rocks, N.S.W. ISBN 1863026495.
  • Muthesius, Stefan (1982). The English Terraced House. ISBN 9780300028713.
  • Summerson, John (1988). Georgian London. ISBN 9780712620956.
  • Summerson, John (1963) [1947]. John Wood and the English town-planning tradition. Heavenly Mansions.

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ خانه ردیفی موجود است.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.