خسرو علیکردی
خسرو علیکردی | |
|---|---|
 | |
| زادهٔ | ۵ آذر ۱۳۵۸ |
| درگذشت | ۱۵ آذر ۱۴۰۴ (۴۶ سال) |
| علت مرگ | سکته قلبی (روایت حکومتی)[۳][۴] مرگ مشکوک (به گفتهٔ وکلا و فعالان حقوق بشر)[۲][۳][۵] |
| آرامگاه | آرامستان سبزوار[۳] |
| محل تحصیل | دانشگاه آزاد تهران مرکز[۱] |
| پیشهها |
|
| شناختهشده برای | وکالت زندانیان سیاسی و خانوادههای دادخواه[۱] |
| حزب سیاسی | جبهه ملی ایران[۶] [۷] |
خسرو علیکردی (۵ آذر ۱۳۵۸ – ۱۵ آذر ۱۴۰۴) وکیل دادگستری و فعال حقوق بشر ایرانی بود. او وکالت شماری از زندانیان سیاسی، معترضان و خانوادههای دادخواه خیزش ۱۴۰۱ را بر عهده داشت و به همین دلیل به حبس، تبعید و محرومیت از وکالت محکوم شده بود.[۸] خسرو علیکردی جمهوریخواه بود و در جبهه ملی ایران عضویت داشت و به عنوان سخنگوی «جبهه ملی ایران - شاخۀ خراسان» فعالیت میکرد.[۶]
جسد او در ۱۵ آذر ۱۴۰۴ در دفتر کارش در مشهد پیدا شد. با وجود اعلام «سکته قلبی» به عنوان علت مرگ از سوی مقامات رسمی،[۳] بسیاری از وکلا، فعالان حقوق بشر و خانوادهاش با اشاره به شواهدی چون خونریزی و ضبط ۱۶ دوربین مداربسته دفتر او توسط نیروهای امنیتی، مرگ او را «مشکوک» و «قتلی حکومتی» خواندند.[۹][۱۰] مرگ او واکنشهای گستردهای را در میان مخالفان جمهوری اسلامی برانگیخت و سازمانهای حقوق بشری خواستار تحقیقات مستقل بینالمللی شدند.[۱۱][۱۲]
مراسم شب هفت خسرو علیکردی در مسجد غدیر مشهد با حضور گسترده مردم و سردادن شعارهای اعتراضی برگزار شد که به مداخله نیروهای امنیتی و بازداشت شماری از شرکتکنندگان انجامید.[۱۳][۱۴]
زندگی و تحصیلات
خسرو علیکردی در ۵ آذر ۱۳۵۸ در دیار سربداران، شهر سبزوار متولد شد.[۱۵] او پس از وقایع جنبش سبز در سال ۱۳۸۹، وکالت معترضان و زندانیان سیاسی را آغاز کرد.[۱۵]
فعالیتهای او منجر به فشارهای شدید در زمینه تحصیلاتش شد. در سال ۱۳۸۹، او در مقطع کارشناسی ارشد حقوق عمومی در دانشگاه علامه طباطبائی پذیرفته شد، اما نهادهای امنیتی با «ستارهدار» کردن او، مانع از ثبتنامش شدند.[۱] با وجود اینکه دیوان عدالت اداری به نفع او رأی داد، مسئولان دانشگاه از اجرای حکم سر باز زدند و او مجبور شد تحصیلات خود را در دانشگاه آزاد تهران مرکز ادامه دهد.[۱۵]
بعدها، او تحصیل در مقطع دکتری حقوق عمومی را آغاز کرد، اما پس از تحمل یک سال حبس به دلیل فعالیتهایش، از ادامه تحصیل نیز محروم شد.[۱۵] او در معرفی خود در شبکه اجتماعی ایکس، خود را «محروم از تحصیل دکتری حقوق عمومی دانشگاه تهران و دانشجوی ستارهدار مقطع ارشد دانشگاه علامه» معرفی کرده بود.[۱۰]
فعالیت سیاسی
خسرو علیکردی به عنوان یک جمهوریخواه و ملیگرای ایرانی در جبهه ملی ایران عضویت داشت و به عنوان سخنگوی «جبهه ملی ایران - شاخۀ خراسان» فعالیت میکرد.[۶] [۷]
فعالیتهای وکالتی و حقوق بشری
وکالت پروندههای سیاسی
علیکردی فعالیت خود را به عنوان وکیل مدافع معترضان پس از جنبش سبز ایران در سال ۱۳۸۹ آغاز کرد و از آن زمان بارها توسط نهادهای امنیتی احضار و بازجویی شد.[۱۵] پس از خیزش «زن، زندگی، آزادی»، او وکالت پروندههای حساس و نمادین بسیاری را در استان خراسان بر عهده گرفت. از جمله موکلان او میتوان به خانوادههای دادخواه ابوالفضل آدینهزاده و عرفان رضایی نوایی، و همچنین زندانیان سیاسی سرشناسی چون فاطمه سپهری، محمدحسین سپهری و کمال جعفری یزدی (از امضاکنندگان بیانیه ۱۴ فعال سیاسی) اشاره کرد.[۲] او همچنین وکالت حدود صد نفر از معترضان به مدیریت آب در سبزوار را نیز پذیرفته بود.[۲]
کنشگری و مقابله با سیستم قضایی
فعالیتهای علیکردی فراتر از وکالت بود. او یکی از حامیان کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» بود و بارها علیه مجازات اعدام موضعگیری کرد.[۱۶] او در اقدامی کمسابقه، از سه مقام قضایی، از جمله رؤسای شعب دادگاه انقلاب مشهد، به دلیل «تخلفات انتظامی» شکایت رسمی ثبت کرد.[۱۷]
پیش از مرگ، علیکردی در نامهای به هیئت حقیقتیاب سازمان ملل متحد، خود را به عنوان یک «وکیل در معرض خطر» معرفی کرده و با اشاره به پنج پروندهسازی امنیتی علیه خود، خواستار «حمایتهای لازم» شده بود.[۲] او همچنین به همکارانش هشدار داده بود که نهادهای امنیتی در حال «پروندهسازیهای جدیدی» علیه او هستند و «قصد حذف فیزیکی» او را دارند.[۱۸]
بازداشت و محکومیت
به دلیل این فعالیتها، شعبه اول دادگاه انقلاب مشهد در آذر ۱۴۰۲ او را به اتهام «فعالیت تبلیغی علیه نظام» به یک سال حبس، دو سال تبعید به شهرستان نهبندان، دو سال ممنوعیت خروج از کشور، دو سال محرومیت از وکالت و دو سال ممنوعیت فعالیت در شبکههای اجتماعی محکوم کرد.[۲][۱۸] او در بهمن ۱۴۰۲ برای اجرای حکم به زندان وکیلآباد مشهد منتقل شد و پس از حدود ۸ ماه حبس، در مهر ۱۴۰۳ با «رأی باز» آزاد شد، اما مجدداً در دی همان سال بازداشت و به زندان بازگردانده شد.[۱] وی سرانجام در ۱۱ بهمن ۱۴۰۳ پس از پایان دوران محکومیتش از زندان آزاد شد.[۱۵]
مرگ مشکوک و واکنشها
شرایط مرگ و تناقض در گزارشها
جسد خسرو علیکردی در صبح روز ۱۵ آذر ۱۴۰۴ در دفتر کارش در مشهد پیدا شد.[۲] مقامهای رسمی جمهوری اسلامی، از جمله معاون امنیتی استاندار خراسان رضوی، علت مرگ را بر اساس گزارش پزشکی قانونی، «سکته قلبی» اعلام کردند.[۳]
این روایت رسمی بلافاصله توسط وکلا، فعالان حقوق بشر و نزدیکان او به چالش کشیده شد. به گفته منابع متعدد، از جمله وکیل مرضیه محبی، علیکردی هیچ سابقه بیماری قلبی نداشت و کاملاً سالم بود.[۲] شواهد ذکر شده توسط نزدیکان او شامل خونریزی از دهان و بینی و آثار ضربه به سر بود.[۱۸] بر اساس گزارشها، پلیس آگاهی در ابتدا پروندهای با عنوان «قتل» برای این واقعه باز کرده بود.[۲]
تحقیقات و ضبط دوربینها
نیروهای امنیتی پس از کشف جسد، کنترل محل را در دست گرفته و هارد ۱۶ دوربین مداربسته موجود در دفتر و ساختمان را ضبط کرده و با خود بردند.[۱۹] جواد علیکردی، برادر او، اعلام کرد که روشن شدن حقیقت کاملاً به بازگرداندن این تصاویر «بیکموکاست و بدون هیچگونه تقطیع» بستگی دارد. او هشدار داد که اگر «یک ثانیه» از فیلمها کم شود، به دستگاه قضایی جمهوری اسلامی اعتماد نخواهد کرد و «فریاد خونخواهی» برادرش را در مجامع بینالمللی مطرح خواهد کرد.[۱۹] منابع نزدیک به خانواده گزارش دادند که مأموران امنیتی به دوستان و خانواده فشار آوردهاند که علت مرگ را «سکته» اعلام کنند تا روند تحویل پیکر و خاکسپاری سریعتر انجام شود.[۲] پس از مراسم خاکسپاری، گزارش شد که جواد علیکردی و دیگر اعضای خانواده توسط مأموران اداره اطلاعات مشهد به «بازداشت و مرگ» تهدید شدهاند.[۲۰]
واکنشها
مرگ مشکوک علیکردی واکنشهای گستردهای را در پی داشت. سازمان حقوق بشر ایران با اشاره به سابقه «قتلهای زنجیرهای»، خواستار تشکیل یک هیئت حقیقتیاب مستقل بینالمللی شد.[۱۸] شیرین عبادی، برنده جایزه صلح نوبل، او را «صدای زندانیان گمنام و بیصدا» نامید و نرگس محمدی، دیگر برنده نوبل صلح، نوشت که آخرین خواسته علیکردی این بود که «نگذارید زندانیان سیاسی در شهرهای دورافتاده فراموش شوند.»[۲۱]
جمعی از زندانیان سیاسی زندان وکیلآباد مشهد در پیامی مشترک، او را «وکیل مستقل، شریف و دلسوز» خواندند.[۲۲] رضا پهلوی نیز با اشاره به اینکه «همه شواهد حاکی از آن است که قتل او در ادامه موج تازهای از حذف میهنپرستان صورت گرفته»، مرگ او را بخشی از یک روند سیستماتیک دانست.[۲۰]
بیانیهای که در روز چهارشنبه ۱۹ آذر ۱۴۰۴ توسط بیش از ۸۰ وکیل دادگستری منتشر شد تأکید داشت که فقدان خسرو علیکردی ضایعهای جبرانناپذیر برای جامعه حقوقی است و خواستار روشنسازی دقیق و فنی پرونده مرگ مشکوک او شدند. در این بیانیه از مراجع قضایی خواسته شد تمامی مستندات مربوط به این رخداد در سریعترین زمان ممکن در اختیار خانواده قرار گیرد تا همه ابعاد موضوع با شفافیت بررسی شود.[۲۳]
«جبهه ملی ایران - شاخه خراسان» با صدور بیانیهای از وی به عنوان وکیلی شریف، فعال حقوق بشر، مبارز آزادیخواه یاد کرد که «سالها از مسیر دشوار عدالت و آزادی بازنگشت و جان خود را در راه دفاع از کرامت انسانی و حقیقت فدا کرد» و از عضویت او در این سازمان خبر داد.[۶]
خاکسپاری
مراسم خاکسپاری خسرو علیکردی در روز ۱۶ آذر در آرامستان سبزوار تحت تدابیر شدید امنیتی و با پرواز پهپادها بر فراز جمعیت برگزار شد.[۲۱] با وجود این، تشییعکنندگان و خانوادههای دادخواه حاضر در مراسم، شعارهایی چون «ای خسروی پهلوان، راهت ادامه دارد» و «این گل پرپرشده، هدیه به میهن شده» سر دادند.[۲۱]
تهدید بر خانواده
پس از مرگ علیکردی گزارش شد که اعضای خانوادهاش، از جمله برادر او، جواد علیکردی، مورد تهدید قرار گرفتهاند.[۲۴][۲۵] مقامات امنیتی گفتهاند اگر خانواده یا دوستان خسرو در مصاحبهها شرکت کنند یا در مراسم ترحیم او شعار دهند، «بازداشت یا مرگ» در انتظارشان خواهد بود.[۲۴] این فشار و تهدید بر اعضای خانواده، زمانی که سوالات جدی دربارهٔ علت مرگ و امکان «قتل حکومتی» او مطرح شده، به ابزاری برای «خاموش کردن صدای معترض» و جلوگیری از پیگیری حقوقی مرگ او بدل شده است.[۲۶][۲۷]
مراسم هفتم
مراسم شب هفت خسرو علیکردی در مسجد غدیر باباعلی مشهد با حضور شمار زیادی از مردم برگزار شد. شرکتکنندگان با سردادن شعارهای اعتراضی علیه حکومت و همچنین شعارهایی طرفدار پادشاهی یاد او را گرامی داشتند.[۲۸] نیروهای امنیت، از جمله مأموران لباس شخصی، به شرکتکنندگان مراسم حمله کردند و نرگس محمدی، سپیده قلیان، هستی امیری، پوران ناظمی، عالیه مطلبزاده و چند تن دیگر که در این مراسم حضور داشتند را بازداشت کردند.[۴][۲۹][۳۰] طبق شرکتکنندگان دادستان مشهد بعداً اعلام کرد در مجموع ۳۹ نفر در ارتباط با این مراسم بازداشت شدهاند.[۳۱]
در واکنش به بازداشتها جواد علیکردی، برادر خسرو علیکردی، خواستار آزادی فوری فعالان و چهرههای مدنی شد که در آن مراسم بازداشت شده بودند. او در یک ویدیو به نهادهای حکومتی هشدار داد که اگر بازداشتشدگان آزاد نشوند، «نامهای محرمانه» منتشر خواهد کرد.[۱۳][۱۴] ساعاتی پس از این هشدار، در شامگاه جمعه ۲۱ آذر، مأموران اداره اطلاعات نیروهای امنیتی ایران جواد علیکردی را در بازداشت کردند و به مکان نامعلومی منتقل نمودند.[۱۳][۳۰][۳۲]
برگزاری مراسم هفتم خسرو علیکردی با حواشی و حوادثی همراه بود. «جبهۀ ملی ایران - شاخه خراسان» که علیکردی در آن عضویت داشت با صدور بیانیهای از تلاش و تبلیغات گستردۀ گروهی که آن را وابسته به «جریان سایبری - سلطنتطلب» نامید، برای «مخدوش» ساختن چهرۀ این فعال سیاسی خبر داد. بر اساس این بیانیه «گروهی اندک ولی منسجم و سازمانیافته با برنامهریزی قبلی، با دادن شعارهای سلطنتطلبانه و توهین به خانواده و نزدیکان دکتر علیکردی، اقدام به متشنج کردن فضا و برهم زدن نظم مراسم نمودند.» جبهۀ ملی ایران - شاخۀ خراسان با اشاره به «محو شدن این گروه قلیل همزمان با آغاز حملۀ نیروهای امنیتی-انتظامی از صحنه» و صورت نگرفتن «کوچکترین برخوردی» با آنان از جانب مأموران جمهوری اسلامی، آنان را به «هماهنگی کامل با نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی» و حتی شرکت در «ضرب و شتم حاضرین در مراسم» متهم میکند. با این وجود به باور این جریان سیاسی «برنامه»های این افراد به دلیل «وجود مدارک و مستندات فراوان و هوشیاری مردم دموکراسیخواه» نقش بر آب شده است.[۷]
مراسم چهلم
بنا به گزارش منابع مطلع، نهادهای امنیتی، از ۲۰ روز قبل از برگزاری مراسم چهلم درگذشت وی، با تماسهای مکرر و از طریق شماره تلفنهای ناشناس، نزدیکان او را تهدید کردهاند تا از برگزاری این مراسم خودداری کنند.[۳۳]
جستارهای وابسته
منابع
- 1 2 3 4 5 «خسرو علیکردی». iranhr.net. بایگانیشده از اصلی در ۲۰ آوریل ۲۰۲۴. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۹.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 «مرگ مشکوک خسرو علیکردی؛ «دوربینها را بردند و گفتند بگویید سکته کرده»». ایرانوایر. ۱۶ آذر ۱۴۰۴. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۹.
- 1 2 3 4 5 «مرگ «مشکوک» خسرو علیکردی، وکیل دادگستری؛ پزشکی قانونی: علت مرگ سکته قلبی است». رادیو فردا. ۲۰۲۵-۱۲-۰۸. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۹.
- 1 2 «بازداشت نرگس محمدی و چند فعال حقوق بشر دیگر در مراسم هفتم خسرو علیکردی». صدای آمریکا. ۲۱ آذر ۱۴۰۴.
- ↑ «واکنش محمد نجفی، وکیل دادگستری زندانی در ایران به مرگ مشکوک خسرو علیکردی».
- 1 2 3 4 ««اطلاعیه جبهه ملی ایران_شاخه خراسان به مناسبت درگذشت زنده یاد خسرو علیکردی»». جبهۀ ملی ایران. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۹.
- 1 2 3 «جبهه ملی ایران شاخه خراسان: زندهیاد علیکردی جمهوریخواه و ملیگرا بود». ایران امروز. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۱۳.
- ↑ «درگذشت خسرو علیکردی، وکیل سرشناس پروندههای خانوادههای دادخواه». iranwire.com. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۹.
- ↑ «مرگ مشکوک خسرو علیکردی؛ «دوربینها را بردند و گفتند بگویید سکته کرده»». iranwire.com. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۹.
- 1 2 «برادر خسرو علیکردی: فریاد خونخواهی برادرم را در مجامع بینالمللی مطرح میکنم». ایران اینترنشنال. ۲۰۲۵-۱۲-۰۸. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۹.
- ↑ «واکنشهای گسترده به مرگ مشکوک خسرو علیکردی، وکیل دادخواهان». DW. ۲۰۲۵-۱۲-۰۷. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۹.
- ↑ «همزمان با امتناع از تحویل فیلم دوربینهای مداربسته؛ برادر خسرو علیکردی تهدید به مرگ شد». ایندیپندنت فارسی. ۲۰۲۵-۱۲-۰۸. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۹.
- 1 2 3 «نرگس محمدی و چند فعال مدنی در مراسم هفتم خسرو علیکردی بازداشت شدند – جامعه دفاع از حقوق بشر در ایران» (به انگلیسی). دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۱۴.
- 1 2 «بازداشت برادر خسرو علیکردی؛ او پیش از دستگیری تهدید به انتشار متنی محرمانه کرده بود». euronews. ۲۰۲۵-۱۲-۱۲. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۱۴.
- 1 2 3 4 5 6 «خسرو علیکردی». iranhr.net. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۱۴.
- ↑ «درگذشت خسرو علیکردی، وکیل برجسته حقوق بشری در مشهد». کانون حقوق بشر ایران. ۱۵ آذر ۱۴۰۴. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۹.
- ↑ «خسرو علیکردی، وکیل دادگستری، از سه مقام قضایی در خصوص «تخلفات انتظامی قضات» شکایت کرد». صدای آمریکا. ۲۰۲۴-۰۲-۱۵. بایگانیشده از اصلی در ۸ سپتامبر ۲۰۲۵. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۹.
- 1 2 3 4 «مرگ پرابهام خسرو علیکردی، وکیل معترضان و خانوادههای دادخواه». ایران اینترنشنال. ۱۵ آذر ۱۴۰۴. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۹.
- 1 2 «برادر خسرو علیکردی: یک ثانیه از ویدئوها را کم کنید، فریاد خونخواهی را به مجامع بینالمللی میبرم». صدای آمریکا. ۱۷ آذر ۱۴۰۴. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۹.
- 1 2 «همزمان با امتناع از تحویل فیلم دوربینهای مداربسته؛ برادر خسرو علیکردی تهدید به مرگ شد». ایندیپندنت فارسی. ۱۷ آذر ۱۴۰۴. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۹.
- 1 2 3 «شعار در تشییع خسرو علیکردی، وکیل حقوق بشری زیر نظر پهپادهای امنیتی». BBC News فارسی. ۱۶ آذر ۱۴۰۴. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۹.
- ↑ «برادر خسرو علیکردی: فریاد خونخواهی برادرم را در مجامع بینالمللی مطرح میکنم». ایرانیان انگلستان. ۱۷ آذر ۱۴۰۴. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۹.
- ↑ «بیش از ۸۰ وکیل بر ضرورت شفافسازی پرونده مرگ مشکوک خسرو علیکردی تأکید کردند». www.iranintl.com. ۲۰۲۵-۱۲-۱۰. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۱۱.
- 1 2 «همزمان با امتناع از تحویل فیلم دوربینهای مداربسته؛ برادر خسرو علیکردی تهدید به مرگ شد». ایندیپندنت فارسی. ۲۰۲۵-۱۲-۰۸. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۱۰.
- ↑ تهدید برادر خسرو علیکردی، وکیل جانباخته زندانیان سیاسی, retrieved 2025-12-10
- ↑ مرگ مشکوک خسرو علیکردی، وکیل زندانیان سیاسی و خانوادههای دادخواه خیزش «زن، زندگی، آزادی», retrieved 2025-12-10
- ↑ «واکنشها به مرگ پرابهام خسرو علیکردی، وکیل در مشهد، ادامه دارد». ایران اینترنشنال. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۱۰.
- ↑ "Rights lawyer's memorial turns into pro-monarchy rally in Iran's holiest city". www.iranintl.com (به انگلیسی). 2025-12-12. Retrieved 2025-12-14.
- ↑ «مراسم شب هفت خسرو علیکردی؛ نرگس محمدی و چند نفر دیگر از فعالان حقوق بشر بازداشت شدند». بیبیسی فارسی. ۱۲ دسامبر ۲۰۲۵. دریافتشده در ۱۲ دسامبر ۲۰۲۵.
- 1 2 «دستگیری دهها نفر در مراسم شب هفت خسرو علیکردی؛ قوهقضائیه: نیروی انتظامی بازداشت کرد». BBC News فارسی. ۲۰۲۵-۱۲-۱۲. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۱۴.
- ↑ «بازتاب گسترده دستگیری نرگس محمدی؛ دادستانی از بازداشت ۳۹ تن در مراسم هفتم علیکردی خبر داد». www.iranintl.com. ۲۰۲۵-۱۲-۱۳. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۱۴.
- ↑ «بازداشت جواد علیکردی در مشهد توسط مأموران اداره اطلاعات». iranwire.com. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۱۴.
- ↑ «تهدید خانواده علیکردی: مراسم چهلم نگیرید؛ ادامه بازداشت شرکتکنندگان مراسم هفتم». iranwire.com. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۲۲.