سپیده قلیان

نخستین بار در شامگاه ۶ اسفند ۱۳۹۵ سپیده قلیان که در آن زمان دانشجوی سال چهارم رشته دامپزشکی بود، در منزل پدری‌اش بازداشت و به مکان نامعلومی برده شد. دلیل بازداشت او به نقل از یک منبع نزدیک به خانواده‌اش «فعالیت در اینستاگرام» و «فعالیت مدنی» اعلام شده بود.^{[۹][۱۰][۱۱]}

در تاریخ ۲۷ آبان ۱۳۹۷ در جریان اعتراضات کارگری ۱۳۹۷ خوزستان سپیده قلیان به همراه شماری از کارگران معترض بار دیگر بازداشت شد. او به همراه نمایندگان شرکت نیشکر هفت‌تپه، ابتدا به بازداشتگاهی در شهر شوش (شهر وقوع اعتراضات کارگران هفت‌تپه) منتقل شد و سپس توسط مأموران امنیتی به اهواز منتقل گردید.^[۱۲] بر اساس برخی گزارش‌ها به نقل از بستگان نزدیک قلیان، سپیده در هنگام بازجویی مورد ضرب و شتم مأموران قرار گرفت. یکی از اتهامات او «اخلال در نظم عمومی» عنوان شد.^[۱۳]

در تاریخ ۲۷ آذر ۱۳۹۷ منابع خبری از آزادی سپیده قلیان خبر دادند. این آزادی پس از یک ماه بازداشت او و به‌واسطه تودیع وثیقه ۵۰۰ میلیون تومانی صورت گرفت.^[۱۴][۱۵]

سپیده قلیان پس از آزاد شدن از زندان در تاریخ ۱۹ دی ۱۳۹۷ شرحی از شکنجه‌های صورت گرفته توسط مأموران را ارائه کرد. او که این اظهارات را در صفحه توئیتر خودش منتشر کرد، ادعا کرد که او و اسماعیل بخشی هر دو در روزهای بازداشت تحت شکنجه شدید قرار گرفتند.^[۱۶] او گفت که حاضر است در دادگاه دربارهٔ شکنجه خودش و اسماعیل بخشی شهادت بدهد. او همچنین در توئیتی نوشت که مأموران اطلاعات گفتند که تنها در صورت قبول «اتهاماتی جنسی» او را آزاد خواهند کرد.^[۱۷] قلیان در این سلسله توئیت‌های خود نوشت مأموران برای اخذ اعتراف از او از کابل و اتهام جنسی علیه او استفاده کردند. قلیان ادعا کرد که در هنگام شکنجه مأموران اسماعیل بخشی را مجبور کردند تا به خودش فحاشی کند.^[۱۸]

اسماعیل بخشی نیز با تشریح شکنجه‌های دوره بازداشت خود و سپیده قلیان، خواستار پاسخگویی علنی وزیر اطلاعات جمهوری اسلامی ایران شد. او محمود علوی را به شرکت در یک مناظره تلویزیونی دعوت کرد. به گفته اسماعیل بخشی نماینده بازداشتی کارگران نیشکر هفت‌تپه، مأموران وزارت اطلاعات او و سپیده قلیان را «کتک می‌زدند» و «انواع و اقسام فحش‌های رکیک جنسی» را علیه آنان بکار می‌گرفتند. بخشی همچنین ادعا کرد که مکالمات خانوادگی او نیز «شنود» شده است.^[۱۶] او مدعی شد که این شکنجه‌ها آنقدر شدید بوده که همچنان پس از بازداشت دچار حمله عصبی می‌شده است.^[۱۸]

در تاریخ ۲۴ دی‌ماه ۱۳۹۷ عسل محمدی، عضو هیئت تحریریه نشریه گام که پس از حمایت از اعتراضات کارگری ۱۳۹۷ خوزستان بازداشت شد و چند روز بعد به قید وثیقه آزاد گشت، نسبت به این اظهارات واکنش نشان داد و ادعا کرد که از نزدیک شاهد شکنجه این دو بوده است. او شکنجه اسماعیل بخشی و سپیده قلیان را تأیید کرده و اعلام کرد که حاضر است به نفع اظهارات این دو تن، در دادگاه شهادت دهد. محمدی همچنین در عین حال اشاره کرد که «شاهد ساعت‌های طولانی بازجویی» از سپیده قلیان بوده است؛ بازجویی‌هایی که به گفته او، از ۱۰ صبح تا پاسی از نیمه شب ادامه داشت و تقریباً هر روز تکرار می‌شد. او در رابطه با این بازجویی‌ها گفت: «صدای فریادها و توهین‌های بازجویش را از اتاق کناری می‌شنیدم. من شاهد روزی بودم که چنان فشاری برای اعتراف دروغ بر او آوردند که پنجه بر چهره نازنینش می‌کشید و آرزوی مرگ می‌کرد».^{[۱۹][۲۰][۲۱][۲۲]}

سپیده قلیان که به‌طور موقت و با قید وثیقه از زندان آزاد شده بود، فاش کرد که در زندان سپیدار اهواز مأموران اطلاعات یک زن عرب بنام زهرا حسینی را مورد شکنجه قرار دادند، طوری که دست و پای وی کبود شده بود.^[۲۳] سپیده قلیان در کتابش به نام «تیلاپیا خونِ هورالعظیم را هورت می‌کشد»^[۲۴] اشاره‌های فراوانی دارد به شیوه‌های شکنجه، تحقیر و تبعیض زنان و مردان جوان و نوجوان عرب اهوازی که گروگان گرفته شده بودند. او در این کتاب در روایت هفتم از زبان زهرا حسینی می‌نویسد:

[زهرا]گفت برگه ای گذاشته بودند جلوم، از بازجو پرسیدم: «تُک نویسی در مورد صادق … یعنی چه؟» او هم یکی خواباند زیر گوشم و گفت: «درستش تَک نویسیه».

در روایت پنجم صفحه ۱۸ می‌نویسد:

کتکها شروع می‌شود. نامش اسماعیل است … عرب است … اسم عملیات را از او می‌پرسند، به عربی فریاد می‌زند: نمی‌دانم، شکنجه‌ها بیشتر و بیشتر می‌شود و شکنجه گرها فریاد می‌زنند «نجس! فارسی صحبت کن». صدای شکنجه‌ها بحدی ست که دردش به من هم می‌رسد.

در صفحه ۱۹ می‌نویسد: … یکهو شکنجه‌ها باز شروع می‌شود. انگار که بر تن اسماعیل عرب که بلد نبود درست فارسی صحبت کند آب جوش ریخته باشند. داد و فریادش جوری می‌شود که پلک چپم شروع به پریدن می‌کند. ـ «سوختم، سوختم، سوختم!». آخ من هم سوختم… ـ «فقط بگید چه عملیاتی من انگشت می‌زنم …». شکنجه گر قاه قاه می‌خندد و لهجه ش را مسخره می‌کند، ….

در روایت هشتم در مورد شخصی به نام علی ابو نایف می‌نویسد. «علی که ماهیگیر است بیماری آسم دارد. زیر شکنجه مجبور به درآوردن صدای گاو و گوسفند می‌شود.» در صفحه ۲۹ از همان کتاب آمده: «بازجو گفت "علی این دفعه دیگه بهت اسپری هم نمی‌دهم ها! می‌ذارم خفه شی زیر مشت و لگدام. البته می تونم مثل اون دفعه به برق وصلت کنم که صدای گوسفند بدی! کدومشونو می خوای؟".» اینها فقط چند نمونه از آنچه در کتاب سپیده قلیان در مورد نحوه برخورد تبعیض گرانه و تحقیرآمیز بازجویان با بازداشت شدگان عرب است. با خواندن این کتاب گوشه ای از درد و رنج مردم ستمدیده اهواز برای خواننده آشکار می‌شود.

شنبه ۲۹ دی‌ماه برنامهٔ تلویزیونی بیست و سی با پخش گزارشی به‌نام «طراحی سوخته» به انتشار اوراق بازجویی تعدادی از دستگیرشدگان اعتراضات کارگری خوزستان و «اعترافات» آن‌ها علیه خودشان پرداخت. در این گزارش با طرح اتهامات امنیتی علیه بازداشت‌شدگان، آن‌ها وابسته به گروه‌های کمونیستی و برانداز خارج از کشور خوانده شده‌اند که سعی در ایجاد تشکل‌های مستقل کارگری داشته‌اند. بسیاری از این زندانیان پس از آزادی تأکید کرده‌اند که برای ضبط اعترافات‌شان جلوی دوربین مورد شکنجه نیروهای امنیتی قرار گرفته‌اند.^[۲۵][۲۶] در قسمتی از این گزارش مسئلهٔ شکنجهٔ اسماعیل بخشی در دوران بازداشت نیز بار دیگر از سوی مقامات دولتی و امنیتی کتمان شده است.^[۲۷]

پیش‌از این، قلیان در توییتی گفته بود که «روز آخر بازجو می‌گفت اگر بیرون بروی و دهانت را باز کنی همین ادعاها و اعترافات اجباری تو و اسماعیل بخشی را را در اخبار بیست و سی هم پخش خواهیم کرد و پودرتان خواهیم کرد.»^[۲۵]

حساب توییتری خبرگزاری صدا و سیما پس از پخش این برنامه به حالت تعلیق درآمد.^[۲۸]

سازمان حقوق بشری عفو بین‌الملل، در تاریخ ۱ بهمن ۱۳۹۷ نسبت به بازداشت مجدد اسماعیل بخشی و سپیده قلیان واکنش نشان داد.^[۴۱] رها بحرینی، پژوهشگر امور ایران در این سازمان در گفتگو با رسانه رادیوفردا از طرف این نهاد نسبت به این بازداشت ابراز نگرانی کرده و از مقامات حکومت ایران خواست تا فوراً این دو زندانی را آزاد کنند. همچنین بحرینی از این مقامات خواست تا بستری را برای مطالبه‌گری مسالمت‌آمیز کارگران فراهم آورد. رها بحرینی ضمن انتقاد از این بازداشت عنوان کرد که مقامات امنیتی ایران در تلاش هستند، تا با ایجاد رعب و وحشت مانع از فعالیت به حق کارگران ایران شوند.^[۴۲]

دوشنبه ۱ بهمن ۱۳۹۷ جمعی از وکلا و حقوقدانان، با صدور نامه‌ای سرگشاده به جاوید رحمان - گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور ایران - بازداشت اسماعیل بخشی و سپیده قلیان را تقبیح کردند. این وکلای ایرانی که عمدتاً ساکن خارج از ایران بودند، بازداشت این دو را مغایر با مضامین قانونی خوانده و ضمن ابراز نگرانی نسبت به وضعیت این دو زندانی، نحوه بازداشت این دو را خلاف آیین دادرسی کیفری دانستند.^[۴۳]

به گزارش رادیو زمانه در تاریخ ۶ بهمن ۱۳۹۷، بیش از ۸۰۰ نفر با امضای یک بیانیه مشترک، ضمن حمایت از اسماعیل بخشی و سپیده قلیان و اعتراضات کارگران هفت تپه، خواستار آزادی این دو زندانی شدند.^[۴۴] همچنین پیش از این، گروهی از فعالان سیاسی جناح چپ در تاریخ ۳ بهمن ۱۳۹۷، با صدور و امضای بیانیه‌ای مشترک خواهان آزادی این دو زندانی شدند.^[۴۵]

سازمان عفو بین‌الملل در ۹ بهمن ۱۳۹۷ با انتشار بیانیه‌ای نسبت به آنچه که «خطر فاحش ادامه شکنجه» اسماعیل بخشی و سپیده قلیان خواند، هشدار داد. این سازمان حقوق بشری از مقامات ایرانی خواست تا بی‌درنگ این دو زندانی را آزاد کرده و به اتهامات مربوط به شکنجه این دو رسیدگی و شکنجه گران احتمالی را به دست قانون بسپارند. این سازمان خواستار حفاظت از بخشی و قلیان در برابر شکنجه شده و از همگان خواست تا برای آزادی این دو زندانی به مقامات حکومت نامه و عریضه بنویسند.^[۴۶]

سپیده قلیان مجموعاً به ۱۹ سال و شش ماه زندان محکوم شد. در خصوص اجتماع و تبانی به اتهام اقدام علیه امنیت ملی به هفت سال حبس، عضویت در گروه گام به هفت سال حبس، به اتهام فعالیت تبلیغی علیه نظام به یکسال و شش ماه حبس و به اتهام نشر اکاذیب به دو سال و شش ماه محکوم شده است. همچنین به اتهام اخلال در نظم به یک سال و شش ماه حبس محکوم شد.^[۴۷][۴۸]

سپیده قلیان با قید وثیقه به صورت موقت در ۴ آبان ۱۳۹۸ با تودیع قرار وثیقه یک و نیم میلیارد تومانی از زندان آزاد شد و محکومیتش در دادگاه تجدیدنظر به ۵ سال حبس تعزیری کاهش پیدا کرد. ‏^[۴۹] در ۲۷ خرداد ۱۳۹۹ قلیان با انتشار یک ویدئو در صفحه توییتر خود، خبر داد که چون با نوشتن نامه عفو به خامنه‌ای موافقت نکرده است، می‌خواهند او را به زندان قرچک منتقل کنند.^[۵۰][۵۱] قلیان از متهمان اعتراضات کارگری ۱۳۹۷ هفت تپه، در تاریخ ۱ تیر ۱۳۹۹ جهت اجرای حکم بازداشت و به زندان اوین منتقل شد. ‏^[۵۲] او ۲۱ اسفند ۱۳۹۹ از زندان اوین به زندان بوشهر تبعید شد. ‏^[۵۳] انتقال قلیان از بند زنان زندان اوین ساعت ۱۱ شب با دست بند و پابند صورت گرفت.

قلیان در ۱۹ مهر ۱۴۰۰ در حالی که دوران مرخصی خود را می‌گذراند، در خانه‌اش با هجوم ۳۰ مأمور امنیتی دستگیر و به نقطه نامعلومی برده شد، در ۲۲ مهر وی را از اهواز به بوشهر و از آنجا به زندان اوین بند ۲۰۹ برده‌اند.^[۵][۶]

قلیان در اسفند ۱۴۰۱ ساعاتی پس از آزادی از زندان اوین، دوباره توسط مأموران امنیتی بازداشت شد. تصاویر ویدئویی منتشر شده از لحظه آزادی او، نشان می‌داد که او بدون حجاب اجباری فریاد می‌زند: «خامنه‌ای ضحاک، می‌کِشیمت زیر خاک». او پس از شنیدن حکم ۱۵ ماه حبس به برادرش تلفنی گفت «فدای سر مردم».^[۵۴] قلیان روز در ۲۲ فروردین ۱۴۰۲ با انتشار متنی از داخل زندان گفت تا زمانی که «حکومت اعدام اسلامی بر سر کار است و کاشفان فروتن چشمه و معترضان به استبداد، گروگان حکومت اسلامی هستند»، در هیچ دادگاهی شرکت نخواهد کرد.^[۵۵][۵۶]

در ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۲، برادرش مهدی قلیان، با انتشار پستی در صفحه اینستاگرام خود نوشت که خواهرش «بخاطر یک شعار پس از آزادی» مجدداً به دو سال زندان محکوم شده است. او اعلام کرد که این حکم به دلیل شعار دادن خواهرش علیه علی خامنه‌ای، در مقابل زندان اوین، بلافاصله پس از آزادی صادر شده است.^{[۵۷][۵۸][۵۹][۶۰][۶۱]} در خرداد ۱۴۰۴، مهدی قلیان از آزادی خواهرش «بعد از وقفه ای چند ماهه» خبر داد.^[۵۴]

در ۲۱ آذر ۱۴۰۴، قلیان در مراسم هفتم خسرو علیکردی به همراه ده‌ها نفر دیگر بازداشت شد.^[۸]