خشخاش بن سعید
خشخاش بن سعید بن اسود | |
|---|---|
| زاده | پچینا، اندلس |
| پیشه | ناخدا، دریانورد، کاوشگر |
| زبان(ها) | عربی |
| ملیت | اندلسی |
| دوره | سدهٔ نهم میلادی |
| سبک(های) نوشتاری | ادبیات سفر |
| کار(های) برجسته | گزارش سفرهای او در اقیانوس اطلس |
خشخاش بن سعید بن اسود (عربی: خَشْخَاش ٱبْن سَعِيد ٱبْن أَسْوَد) ناخدا، دریانورد و کاوشگر اهل اندلس در سدهٔ نهم میلادی بود که در گزارش علی بن حسین مسعودی از سفر دریایی او در اقیانوس اطلس یاد شده است.
بر پایهٔ گزارش علی بن حسین مسعودی، تاریخ‌نگار و جغرافی‌دان سدهٔ دهم، خشخاش همراه گروهی از مردان اندلسی وارد اقیانوس اطلس شد و پس از مدتی با غنایمی به اندلس بازگشت. برخی نویسندگان متأخر این گزارش را به عنوان یکی از روایت‌های مربوط به سفرهای مسلمانان در اقیانوس اطلس پیش از سفرهای کریستف کلمب مطرح کرده‌اند؛ با این حال، ماهیت و مقصد واقعی این سفر روشن نیست و نمی‌توان آن را به‌طور قطعی به رسیدن به قاره آمریکا نسبت داد.
گزارش مسعودی
علی بن حسین مسعودی در مروج‌الذهب و معادن‌الجوهر هنگام بحث دربارهٔ «دریای ظلمات»، یعنی اقیانوس اطلس، از دریانوردانی یاد می‌کند که برای کاوش در این دریا جان خود را به خطر می‌انداختند. او در همین زمینه داستان مردی به نام خشخاش از قرطبه را نقل می‌کند که گروهی از جوانان را گرد آورد و با آنان به دریا رفت.
در یکی از ترجمه‌ها و بازگویی‌های متأخر این گزارش آمده است که خشخاش وارد اقیانوس اطلس شد و پس از مدتی با غنایم فراوان بازگشت و داستان سفر او در میان مردم اندلس شناخته شده بود.[۱]
در ترجمهٔ انگلیسی آلویس اشپرنگر از مروج‌الذهب نیز آمده است که خشخاش، جوانی از قرطبه، گروهی از جوانان را گرد آورد و با کشتی وارد اقیانوس شد. برای مدتی از آنان خبری نبود، اما سرانجام با غنایمی بازگشتند و داستان آنان در میان مردم اندلس مشهور شد.[۲]
مسعودی مقصد سفر خشخاش را به‌طور مشخص تعیین نمی‌کند و در گزارش او اشارهٔ روشنی به قارهٔ آمریکا وجود ندارد. از این رو، پیوند دادن این روایت با تماس مسلمانان با آمریکا پیش از کلمب بیشتر بر تفسیرهای متأخر استوار است تا بر متن صریح منبع.
تاریخ و محل سفر
برخی نوشته‌های متأخر تاریخ سفر خشخاش را سال ۸۸۹ میلادی دانسته و مبدأ حرکت او را ناحیه‌ای در جنوب‌غربی اندلس ذکر کرده‌اند.[۳] با این حال، این جزئیات در همهٔ نسخه‌ها و ترجمه‌های گزارش مسعودی به یک صورت نیامده است.
در برخی بازگویی‌ها، خشخاش را اهل پچینا یا نواحی نزدیک به اوئلوا دانسته‌اند، حال آنکه متن نقل‌شده از مسعودی او را اهل قرطبه معرفی می‌کند. این تفاوت نشان می‌دهد که اطلاعات زندگینامه‌ای دربارهٔ او بسیار محدود و وابسته به روایت‌های متأخر است.
نسبت با نظریه‌های تماس با آمریکا
داستان خشخاش گاه در نوشته‌هایی دربارهٔ نظریه‌های تماس فرااقیانوسی پیشاکلمبی مطرح شده است. برخی نویسندگان، گزارش مسعودی از ورود او به اقیانوس اطلس و بازگشت با غنیمت را نشانه‌ای احتمالی از رسیدن دریانوردان اندلسی به سرزمینی در آن سوی اقیانوس دانسته‌اند.
با این حال، در گزارش مسعودی هیچ توصیف جغرافیایی روشنی وجود ندارد که مقصد سفر را بتوان با اطمینان با آمریکای شمالی، آمریکای جنوبی یا جزایر دریای کارائیب تطبیق داد. بنابراین، این روایت در پژوهش تاریخی بیشتر به عنوان گزارشی از دریانوردی اندلسیان در اقیانوس اطلس اهمیت دارد، نه مدرکی قطعی برای تماس مسلمانان با قارهٔ آمریکا.
جستارهای وابسته
- نظریه‌های تماس فرااقیانوسی پیشاکلمبی
- علی بن حسین مسعودی
- مروج‌الذهب و معادن‌الجوهر
- دریانوردی در جهان اسلام
منابع
- ↑ Mohammed Hamidullah (Winter 1968). "Muslim Discovery of America before Columbus", Journal of the Muslim Students' Association of the United States and Canada 4 (2), pp. 7–9.
- ↑ Historical Encyclopaedia: Entitled "Meadows of Gold and Mines of Gems". Vol. I. Translated by Sprenger, Aloys. London: Printed for the Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland. 1841. p. 283.
- ↑ Tabish Khair (2006). Other Routes: 1500 Years of African and Asian Travel Writing, p. 12. Signal Books. شابک ۱−۹۰۴۹۵۵−۱۱−۸
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Khashkhash Ibn Saeed Ibn Aswad». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۷ سپتامبر ۲۰۲۶.
- علی بن حسین مسعودی، مروج‌الذهب و معادن‌الجوهر.
- Khair, Tabish (2006). Other Routes: 1500 Years of African and Asian Travel Writing. Signal Books. شابک ۱−۹۰۴۹۵۵−۱۱−۸
- Sprenger, Aloys, trans. (1841). Historical Encyclopaedia: Entitled "Meadows of Gold and Mines of Gems". Vol. I. London: Oriental Translation Fund.
- اهالی اندلس در سده ۹ (میلادی)
- دریانوردان
- کاوشگران سده ۹ (میلادی)
- تاریخ دریانوردی
- امرای نیروی دریایی
- تماس با قاره آمریکا پیش از کریستف کلمب
- جغرافیدانان جهان اسلام قرون وسطی
- جغرافیدانان سده ۱۰ (میلادی)
- زادگان سده ۹ (میلادی)
- کاوشگران سده ۱۰ (میلادی)