خشنواز
خُشنواز | |
|---|---|
| اَخْشُنوار | |
| درگذشت | |
| شناختهشده برای | شکست پیروز یکم ساسانی |
| مخالف(ها) | ساسانیان، امپراتوری گوپتا |
| همسر | پیروزدخت |
| فرزندان | نیوندخت |
[۱] یا [۲]خُشنواز (در منابع یونانی و رومی گاه به صورت Xionites یا Kidaraion آمده است) یکی از برجستهترین شاهان هپتالیان در سده پنجم میلادی بود. او با قدرت نظامی و تدبیر سیاسی خود توانست نه تنها ساسانیان را شکست دهد، بلکه موقعیت دولت هپتالی را به اوج برساند. شهرت او بهویژه به دلیل شکست سنگین پیروز یکم ساسانی و گرفتن سر او در نبرد هرات است. همچنان در این زمان خوشنواز هپتالی یک بار هم به امپراتوری گوپتا هند لشکرکشی کرد و امپراتوری گوپتا را از بین برد. در پی اسیر بودن نخست شاه ایران قباد در مدت اسارت توانست اعتماد خشنواز را جلب کند و با کمک او به ایران بازگشت و عموی خود بلاش را شکست داده و او را از پادشاهی خلع میکند.[۳]
پیشینه
خُشنواز در دورهای به قدرت رسید که شاهنشاهی ساسانی در حال گسترش نفوذ در شرق ایران، بلخ، سغد، بدخشان و شمال هند بود. او از نخبگان نظامی و اشراف جنگسالار هپتالی بود و توانست به فرماندهی کل نیروهای هپتالی برسد. منشأ قومی خُشنواز به اقوام سکایی و هونهای آسیای مرکزی بازمیگردد که پس از فروپاشی دولت کوشانیان جایگاه سیاسی پررنگتری یافتند.
نبرد با ساسانیان
در اواخر قرن پنجم میلادی، پیروز یکم شاه ساسانی به دلیل تهدیدهای هپتالیان به خراسان لشکر کشید. در سه نبرد متوالی، ساسانیان در نهایت شکست خوردند و در نبرد سوم در حوالی هرات، خُشنواز موفق شد شخص شاه را به قتل برساند. این نبرد یکی از کمسابقهترین شکستهای شاهان ساسانی بود که در آن شاه، ولیعهد و بسیاری از نخبگان کشته شدند. سر پیروز یکم به عنوان غنیمت جنگی به بلخ برده شد و جایگاه خُشنواز را بهعنوان یک پادشاه مقتدر تثبیت کرد.
نفوذ در تیسفون
پس از مرگ پیروز یکم، «بلاش» بر تخت نشست، اما نتوانست در برابر هپتالیان مقاومت کند. اندکی بعد، قباد یکم که از درون ساختار ساسانی کنار گذاشته شده بود، به دربار خُشنواز پناه برد. خُشنواز او را حمایت کرد و با لشکری از تخارستان و بلخ او را دوباره بر تخت شاهی نشاند. پس از این حمایت، قباد تا مدتها خراجگزار هپتالیان بود
لشکرکشی به هند
خُشنواز با بهرهگیری از قدرت نظامی خود، لشکرکشی گستردهای به شمال هند رهبری کرد. امپراتوری گوپتا در اثر حملههای مکرر هپتالیان بهشدت تضعیف شد. خُشنواز بخشهای مهمی از پنجاب غربی، گندهارا و حتی تا حدود دهلی را تحت کنترل درآورد. این یورشها موجب افول نهایی گوپتاها شد و خُشنواز در تاریخ هند بهعنوان یک فرمانده مهاجم قدرتمند شناخته میشود.
میراث
خُشنواز یکی از معدود فرمانروایان آسیای میانه در دوره پساکوشانی بود که توانست در برابر هر دو ابرقدرت زمان خود—ساسانیان و گوپتاها—موفق ظاهر شود. او مظهر استقلالخواهی اقوام شرقی در برابر سلطه ساسانی بود و نامش همچنان بهعنوان نماد اقتدار و موفقیت باقی مانده است. در منابع چینی، بلخی و گزارشهای بیزانس از شکوه دربار خُشنواز، سکههای طلایی با نگارههای منحصر بهفرد و حمایت او از بودیسم و آیینهای محلی یاد شده است.
منابع
Wikipedia contributors. "Hephthalites." Wikipedia, The Free Encyclopedia.
- "Kusnawar". Encyclopaedia Iranica. Archived from the original on 10 April 2021. Retrieved 23 February 2021.
- "Akṣōnwar: The Imperfect Recording in Arabic (Ṭabarī I)". Encyclopaedia Iranica. Archived from the original on 18 January 2021. Retrieved 23 February 2021.
- Reorienting the Sasanians: East Iran in Late Antiquity. Edinburgh University Press. 2017. pp. 1–256. ISBN 978-1474400305. Archived from the original on 11 March 2021. Retrieved 23 February 2021.
https://en.wikipedia.org/wiki/Hephthalites
Wikipedia contributors. "Hephthalite–Sasanian War of 484." Wikipedia, The Free Encyclopedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Hephthalite%E2%80%93Sasanian_War_of_484
Wikipedia contributors. "Akhshunwar." Wikipedia, The Free Encyclopedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Akhshunwar
Bosworth, C. E. (1996). The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual. Edinburgh University Press.
Brill Online. "Hephthalites (White Huns)". Encyclopaedia Iranica. https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica/hephthalites-white-huns-COM_2685
Pourshariati, Parvaneh. Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran. I.B. Tauris, 2008.
Grousset, René. (1970). The Empire of the Steppes: A History of Central Asia. Rutgers University Press. ISBN 978-0813506273.
- الگو:یادکرد پایاننامه
- Dönmez, Belma (2017). Umut Üren; Didem Çatalkılıç (ed.). Eftalit-Sasani Münasebetleri Üzerine (به ترکی استانبولی). İzmir: —. p. 157–167.
{{cite book}}: More than one of|کتاب=و|عنوان=specified (help)نگهداری یادکرد:نامهای متعدد:فهرست ویراستاران (link)
- Ersoy, Tolga (2018). Bizans-Sâsâni Savaşları Bağlamında Prokopios’un Akhunları Tasviri (به ترکی استانبولی). Vol. II. Ankara: Türk Tarih Kurumu. p. 89–106.
{{cite book}}: More than one of|کتاب=و|عنوان=specified (help)
- Konukçu, Enver (2002). Ak Hunlar (به ترکی استانبولی). Vol. 1. Ankara: —. p. 1310–1318.
{{cite book}}: More than one of|کتاب=و|عنوان=specified (help)
- Konukçu, Enver (1973). Kuşan ve Akhunlar Tarihi (به ترکی استانبولی). Ankara: Atatürk Üniversitesi Yayınları.
- Tezcan, Mehmet (2006). V.–VI. Yüzyıl Ermeni Kaynaklarının Hun ve Eftalit Tarihi Bakımından Önemi (به ترکی استانبولی). Vol. 2. Ankara: Türk Tarih Kurumu. p. 273–284.
{{cite book}}: More than one of|کتاب=و|عنوان=specified (help)
- Tezcan, Mehmet (2006). Kuşanlar, Akhunlar ve Eftalitler (به ترکی استانبولی). Ankara: Türk Tarih Kurumu. p. 9–57.
{{cite book}}: More than one of|کتاب=و|عنوان=specified (help)
- Tezcan, Mehmet (2010). Kuzey Hindistan ve Türkistan Bölgesinde Eftalitlerde Polyandry Geleneği ve Türklükle İlişkileri (به ترکی استانبولی). Ankara: Türk Tarih Kurumu. p. 159–197.
{{cite book}}: More than one of|کتاب=و|عنوان=specified (help)
بنمایه
- ^ الف ب رضاخانی ۲۰۱۷ .
- ^ ا ب برونر ۱۹۸۴ .
- ^
- ↑
- ^ الف ب ج ایرلند. ۲۰۱۸ .