درگیری طایفه‌ای در ایران

درگیری‌های طایفه‌ای در ایران ، به درگیری‌هایی بین اقوام و طوایف مختلف ایران گفته می‌شود که ریشه در اختلافاتی تاریخی بر سر منابع طبیعی، مسائل ناموسی، اختلافات مذهبی و رقابت‌های محلی بین ایل‌ها دارد. در سال‌های اخیر این درگیری‌ها در برخی مناطق کاهش و در برخی مناطق افزایش یافته است.

در سال‌های اخیر، درگیری‌های مسلحانه طایفه‌ای در استان‌های مختلف ایران گزارش شده است.^[۱][۲] در کردستان، درگیری مسلحانه‌ای در روستایی از منطقه دیواندره دست‌کم ۱۲ نفر را زخمی کرده است.^[۳] در فارس، مرودشت، نزاعی خانوادگی بر سر انتشار عکس خصوصی در فضای مجازی منجر به قتل دو نفر شد.^[۴] در کرمان، یک قتل مسلحانه به اختلاف قدیمی دو طایفه نسبت داده شد.^[۵] در سیستان و بلوچستان، ایرانشهر، اختلاف قدیمی دو طایفه، دو نفر کشته و دو نفر زخمی بر جای گذاشت.^[۶] یکی از بارزترین نمونه‌ها، در خوزستان نزاعی از سال ۱۳۹۴ که عمدتاً بر سر آب و اراضی کشاورزی بین دو طایفه محمدی و محمدموسایی آغاز شد، بیشتر از ۲۰ کشته داشته است.^[۷]در منطقه دهدشت (کهگیلویه) بر اثر درگیری دو طایفه فارسی و طاس احمدی یک نفر کشته و ۶ نفر زخمی و ۸۶ نفر دستگیر شدند. این درگیری با ورود دستگاه قضایی و نیروی انتظامی به پایان رسید.^[۸]

کارشناسان عوامل مختلفی را در بروز درگیری‌های طایفه‌ای مؤثر می‌دانند. مهم‌ترین علل عبارتند از اختلافات اقتصادی-مالی و احساسات قبیله‌ای. به گفته یکی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی، «منافع مالی مشترک» و تعصبات قومی و قبیله‌ای از عوامل اصلی شکل‌گیری نزاع‌ها هستند.^[۲۰] در مناطقی که راه‌های مشروع کسب معیشت محدود است، ترس از فقر و تشدید فشار اقتصادی منجر به درگیری می‌شود.^[۲۰] علاوه بر این‌ها، برخی سنت‌های قدیمی نیز در ریشه‌گیری نزاع‌ها نقش دارند. به گفته یک جامعه‌شناس، در جوامع عشایری ایران هنوز سنت «خون‌بس» و خون‌خواهی رواج دارد و در برخی طوایف باور بر آن است که «خون باخون شسته می‌شود» نه آن‌که اختلاف از طریق مراجع قضایی حل گردد.^[۱] از منظر امنیتی، فرهنگ غلط استفاده از سلاح بین طوایف، ثبات منطقه را به‌خطر می‌اندازد. درگیری‌های محلی در صورت دسترسی آسان به اسلحه می‌توانند به خشونت مسلحانه گسترده تبدیل شوند و امنیت اجتماعی را تضعیف کنند.^[۲۱]

درگیری‌های طایفه‌ای در ایران، پیشینه چند دهه‌ای دارد و گاهی قرن‌ها ادامه یافته است. در برخی موارد، دعواها از نیم قرن پیشی گرفته‌اند؛ برای نمونه، در هرمزگان، منازعه‌ای ۷۵ ساله میان سه طایفه سرانجام در رمضان ۱۴۰۰ با وساطت قضایی و سوگند به قرآن پایان یافت.^[۲۲] به گفته مقام‌های رسمی از دهه‌های گذشته وضعیت فرق کرده است. سهیلا جلودارزاده، نایب‌رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس، می‌گوید پنجاه سال قبل درگیری‌ها معادل جنگ صد نفر علیه یکدیگر بوده که خونریزی‌های گسترده‌ای داشته است، اما امروزه گرچه این نزاع‌ها وجود دارند، طول و ابعاد آنها کاهش یافته است.^[۲۰]

دستگاه‌های حاکمیتی و بزرگان محلی هر کدام به شیوه‌ای در این منازعات دخیل‌اند. نیروهای انتظامی و قوه قضاییه معمولاً تلاش می‌کنند نزاع‌ها را مهار یا میانجی‌گری کنند. در موارد متعددی مقامات قضایی ورود کرده و آشتی طوایف را پیگیری کرده‌اند. برای نمونه در بندرعباس، رئیس کل دادگستری هرمزگان با راهبری شورای حل اختلاف مراسم صلحی برگزار کرد و درگیری خونین میان ۲ طایفه بزرگ در بندرعباس به صلح و سازش ختم شد.^[۲۳] در عین حال، بزرگان طوایف نقش پیچیده‌ای ایفا می‌کنند. سنت ریش سفیدی و سازش محلی در بعضی موارد صلح را رقم می‌زند، ولی گاه خود بزرگان منبع تعصب و کینه‌اند. به گفته کارشناسان، در جوامع عشایری نقش نیروهای انتظامی و دستگاه قضایی غالباً حاشیه‌ای است و «ریش‌سفیدان و معتمدان محلی» حلقه اصلی حل اختلافاتند؛ این در حالی است که همین بزرگان می‌توانند با تداوم باورهای سنتی مانند خون‌خواهی، درگیری‌ها را تشدید کنند.^[۱]