روز تهران

در تقویم رسمی ایران، چهاردهم مهر روز تهران نامیده می‌شود. این زمان، یادآور روز امضای متمّم قانون اساسی مشروطه توسط محمدعلی‌شاه قاجار است؛ در آن متن، طهران پایتخت ایران معرفی شده است.

روز تهران

تاریخ	۱۴ مهر
انگیزه	تصویب متمّم قانون اساسی مشروطه در ۱۴ مهر ۱۲۸۶ که در آن طهران، پایتخت ایران معرفی شده است.

طهران از زمان تاجگذاری آقامحمدشاه به طور غیررسمی پایتخت ایران شده بود.^[۱] نزدیک به یک سده بعد، به موجب جنبش مشروطه ایران، در ۹ دی ۱۲۸۵ سندی توسط مظفرالدین‌شاه قاجار امضا شد که بعدها به قانون اساسی مشروطه معروف شد. در این سند که با عجله نوشته شده بود، به ماهیت و اختیارات مجلس شورای ملی و از جمله محل تشکیل جلسات آن در قصر گلستان طهران اشاره شده بود ولی اشاره به پایتخت ایران نشده بود. مظفرالدین شاه که در بستر مرگ بود، پنج روز پس از امضای سند درگذشت.

محمدعلی‌شاه، تصمیم داشت نه مانند پدر، بلکه مانند پدربزرگش با اقتدار حکومت کند. او همان ابتدا با دعوت نکردن نمایندگان مجلس شورای ملی به جشن تاجگذاری خود، بی‌اعتنایی‌اش به نمایندگان مردم را نشان داد. نمایندگان هم با توجه به ترجمهٔ قانون اساسی بلژیک، اصول یک نظام حکومتی پارلمانی را در متمم قانون اساسی مشروطه گنجاندند. در اصل چهارم این قانون (که در ۱۰۷ اصل بود)، برای اولین بار در تاریخ آمده بود که پایتخت ایران طهران است. محمدعلی شاه ابتدا از امضای این سند خودداری ورزید ولی با افزایش اعتراضات همگانی و اعتصاب‌های چندماهه در شهرهای بزرگ ایران و نیز ترور صدراعظم میرزا علی‌اصغر اتابک که حامی او بود، در ۱۴ مهر ۱۲۸۶ متن متمّم را در قصر سلطنتی طهران امضا کرد.^[۲]

در ۱۲ مرداد ۱۳۹۵ و به پیشنهاد شهرداری تهران، شورای اسلامی شهر تهران با مصوبه شماره ۲۲۱۴ پیشنهاد تعیین روز تهران را به شورای فرهنگ عمومی ایران ارائه کرده بود، اما این مصوبه سال‌ها بدون اقدام مؤثر باقی ماند. در طی سالهای بعد، روز تهران به طور غیر رسمی و بدون ثبت در گاه‌شماری رسمی گرامی داشته می‌شد. در برهه‌ای، صحبت از نامگذاری ۱۲ بهمن (روز بازگشت روح‌الله خمینی به ایران در ۱۳۵۷) هم بود.^[۳]

در شهریور ۱۴۰۲، شورای شهر تهران با مصوبه‌ای بر حل این موضوع تاکید کرد. در ۲۹ شهریور ۱۴۰۴، شورای فرهنگ عمومی ایران در نهایت ۱۴ مهر را رسماً روز تهران اعلام کرد.^[۴]

نامگذاری روزی در گاه‌شماری به نام یک شهر، پیشینه‌ بین‌المللی طولانی ندارد. در روسیه، نخستین یا دومین دوشنبه سپتامبر، روز مسکو و ۲۷ام مه، روز سن پترزبورگ است. همچنین شهرهای دیگر روسیه، روز رسمی خود را دارند. در برخی کشورهای پیشرفتهٔ مانند ایالات متحده آمریکا، انگلستان، فرانسه، چین، ژاپن و هند، چنین رویدادی مشاهده نمی‌شود. در ایتالیا، ۲۱ آوریل به عنوان روز زایش رم گرامی داشته می‌شود. در اسپانیا، ۲ مه روز مادرید است.

در گاه‌شماری رسمی ایران، ۲۸ مهر روز اراک، ۴ مرداد روز اردبیل، ۲ بهمن روز ارومیه، ۱ آذر روز اصفهان، ۱۸ اسفند روز بوشهر، ۱۴ مرداد روز تبریز، ۲۰ اردی‌بهشت روز خرم‌آباد، ۱۲ دی روز رشت، ۳ بهمن روز زاهدان، ۸ مرداد روز زنجان، ۶ اردی‌بهشت روز سنندج، ۱۵ اردی‌بهشت روز شیراز، ۹ شهریور روز قزوین، ۱۷ دی روز کرمان، ۵ مرداد روز کرمانشاه، ۲۰ شهریور روز گرگان، ۱۰ دی روز مشهد، ۱ شهریور روز همدان و ۲۷ اردی‌بهشت روز یاسوج است.