زبان لاکی

لاکی
لاکی
лакку маз; لاکّو ماز
زبان بومی در	روسیه
منطقه	Southern داغستان
قومیت	لاک‌ها
شمار گویشوران	۱۵۰هزارتن (2010 census)
تبار	زبان‌های ناخوداغستانی لاکی;
سامانه نوشتاری	سیریلیک (الفبای لاک)
وضعیت رسمی
زبان رسمی در	داغستان (روسیه)
کدهای زبان
ایزو ۳–۶۳۹	lbe
گلاتولوگ	lakk1252

زبان لاکی یکی از زبان‌های ناخوداغستانی یک از شاخه های زبان لکی است. این زبان مورد استفادهٔ لاک‌هاست که در داغستان روسیه می‌زیند تبار لاکی ها بیشتر از سمت ایران است لاک ها اکثرن از قوم لک هست که به طی چندین هزار سال . این زبان دربردارندهٔ وام واژگان بسیاری از زبان‌های فارسی و لکی ‌و کردی و ترکی است و لاکی ها همان لک ها هستند که به علت مهاجرتشان از شهر های لک نشین به داغستان در زمان قاجار و پس از جدایی داغستان از ایران و پیوستن روسیه و سپس اتحاد جماهیر شوروی، در همانجا ماندگار شدند و در بیشترین حجم وامواژگان در لاکی نصیب زبان روسی گردید و به دلیل ترکیب زبان های روسی و کردی و ترکی در زبان لکی لاک ها طی ۳۰۰ الی ۲۰۰ سال زبان لکی آنها کم شده و تقریباً ۳۰ درصد کلمات آنها لکی هست و حتی باعث تغییر نام آنها از لک ها به لاک ها شده است

نوشتار

تا پیش از سال ۱۹۲۸ میلادی، رسم الخط رسمی و رایج زبان لاکی، خط عربی بود. البته که تا پیش از رواج سوادِ روسی، زبان ارتباطی بین‌قومی در منطقهٔ داغستان (یکی از متنوع‌ترین مناطق از نظر قومی-زبانی)، زبان ترکی قموقی بود. در پی سیاست لاتین‌سازیِ شوروی در آن زمان، به مدت ده سال، بین سال‌های ۱۹۲۸ میلادی و ۱۹۳۸، از خط لاتین برای نوشتار زبان لاکی استفاده می‌شد. پس از آن، با توجه به تغییر در سیاست شوروی، رسم‌الخط سیریلیک برای لاکی طراحی و تحمیل شد.

جدول‌های زیر، مقایسهٔ خطوط مختلف زبان لاکی، یکی به ترتیب حروف سیریلیک، و دیگری به ترتیب حروف عربی، نشان می‌دهد:^[۳]^[۴]^[۵]

الفبای سیریلیک	لاتین (دههٔ ۱۹۲۰)	خط عربی	آوانگاری^[۶]
А а	A a	آ‎	[a], [ə], [ɛ]
Аь аь	Ə ə	أ‎	[æ]~[ɛ]
Б б	B b	ب‎	[b]
В в	V v	و‎	[w]~[β]
Г г	G g	گ‎	[g]
Гъ гъ	Ƣ ƣ	غ‎	[ʁ]
Гь гь	H h	ھ‎	[h]
Д д	D d	د‎	[d]
Е е	e, Je je	اە‎	[je], [e]
Ё ё	Jo jo	-	[jo]
Ж ж	Ƶ ƶ	ژ، ج‎	[ʒ]
З з	Z z	ز‎	[z]
И и	I i	اى‎	[i], [y]
Й й	J j	ی‎	[j]
К к	K k	ک‎	[k]
Къ къ	Q q	ڠ‎	[qː]
Кк кк	Kk kk	کّ‎	[kː]
Кь кь	Ꝗ ꝗ	ق‎	[qʼ]
КӀ кӀ	Ⱪ ⱪ	ࢰ‎	[kʼ]
Л л	L l	ل‎	[l]
М м	M m	م‎	[m]
Н н	N n	ن‎	[n]
О о	O o	اؤ‎	[o]
Оь оь	Ɵ ɵ	اۊ‎	[oˤ]~[ø]
П п	P p	پ‎	[p]
Пп пп	Pp pp	پّ‎	[pː]
ПӀ пӀ	Ҏ ҏ	ڢ‎	[pʼ]
Р р	R r	ر‎	[r]
С с	S s	س‎	[s]
Сс сс	Ss ss	سّ‎	[sː]
Т т	T t	ت‎	[t]
Тт тт	Tt tt	تّ‎	[tː]
ТӀ тӀ	T̨ t̨	ط‎	[tʼ]
У у	U u	او‎	[u], [y]
Ф ф	F f^[۷]	ف‎	[f]
Х х	X x	خ‎	[χ]
Хх хх	Xx xx	خّ‎	[χː]
Хъ хъ	Ӿ ӿ	څ‎	[q]
Хь хь	Ҳ ҳ	ؼ‎	[x]
Хьхь хьхь	Ҳҳ ҳҳ	ؼّ‎	[xː]
ХӀ хӀ	ħ^[۷]	ح‎	[ħ]
Ц ц	Ꞩ ꞩ	ڝ‎	[ʦ]
Цц цц	Ꞩꞩ ꞩꞩ	ڝّ‎	[ʦː]
ЦӀ цӀ	Ⱬ ⱬ	ڗ‎	[ʦʼ]
Ч ч	C c	چ‎	[ʧ]
Чч чч	Cc cc	چّ‎	[ʧː]
ЧӀ чӀ	Ç ç^[۷]	ڃ‎	[ʧʼ]
Ш ш	Ş ş	ش‎	[ʃ]
Щ щ	Şc şc	شّ‎	[ʃʷ]
Ъ ъ	’	ئ‎	[ʔ]
Ы ы	-	-
Ь ь	-	-
Э э	E e	اە‎	[e]
Ю ю	Ju ju, Ɵ ɵ	اۊ‎	[ju], [y]
Я я	Ja ja, Ə ə	أ‎	[ja], [æ]
-	ⱨ^[۷]	ع‎
-	Ꞓ ꞓ^[۷]	ڃ‎

عربی	سیریلیک	لاتین	آوانگاری
آ / ـا‎	А а	A a	[a], [ə], [ɛ]
أ‎	Аь аь	Ə ə	[æ]~[ɛ]
ب‎	Б б	B b	[b]
ت‎	Т т	T t	[t]
تّ‎	Тт тт	Tt tt	[t:]
ث‎	С с	S s	[s]
پ‎	П п	P p	[p]
پّ‎	Пп пп	Pp pp	[p:]
ج‎	Ж ж	Ƶ ƶ	[ʒ]
ح‎	ХӀ хӀ	Ħ ħ	[ħ]
خ‎	Х х	X x	[χ]
خّ‎	Хх хх	Xx xx	[χ:]
څ‎	Хъ хъ	Ӿ ӿ	[q]
چ‎	Ч ч	C c	[ʧ]
چّ‎	Чч чч	Cc cc	[ʧ:]
ڃ‎	ЧӀ чӀ	Ç ç	[ʧʼ]
د‎	Д д	D d	[d]
ذ‎	З з	Z z	[z]
ر‎	Р р	R r	[r]
ز‎	З з	Z z	[z]
ڗ‎	ЦӀ цӀ	Ⱬ ⱬ	[ʦʼ]
ژ‎	Ж ж	Ƶ ƶ	[ʒ]
س‎	С с	S s	[s]
سّ‎	Сс сс	Ss ss	[s:]
ش‎	Ш ш	Ş ş	[ʃ]
شّ‎	Щ щ	Şc şc	[ʃʷ]
ص‎	С с	S s	[s]
ض‎	З з	Z z	[z]
ڝ‎	Ц ц	Ꞩ ꞩ	[ʦ]
ڝّ‎	Цц цц	Ꞩꞩ ꞩꞩ	[ʦ:]
ط‎	ТӀ тӀ	T̨ t̨	[tʼ]
ظ‎	З з	Z z	[z]
ع‎	Ъ ъ	’	[ʔ]
غ‎	Гъ гъ	Ƣ ƣ	[ʁ]
ڠ‎	Къ къ	Q q	[qː]
ف‎	Ф ф	F f	[f]
ڢ‎	ПӀ пӀ	Ҏ ҏ	[pʼ]
ق‎	Кь кь	Ꝗ ꝗ	[qʼ]
ک‎	К к	K k	[k]
کّ‎	Кк кк	Kk kk	[k:]
گ‎	Г г	G g	[g]
ࢰ‎	КӀ кӀ	Ⱪ ⱪ	[kʼ]
ؼ‎	Хь хь	Ҳ ҳ	[x]
ؼّ‎	Хьхь хьхь	Ҳҳ ҳҳ	[x:]
ل‎	Л л	L l	[l]
م‎	М м	M m	[m]
ن‎	Н н	N n	[n]
و‎	В в	V v	[w]~[β]
اؤ / ؤ‎	О о	O o	[o]
اۊ / ۊ‎	Оь оь	Ɵ ɵ	[oˤ]~[ø]
او / و‎	У у	U u	[u], [y]
ھ‎	Гь гь	H h	[h]
اە / ە‎	Е е Э э	E e	[e]
ی‎	Й й	J j	[j]
ای / ی‎	И и	I i	[i], [y]
ئ‎	Ъ ъ	’	[ʔ]

منابع

↑ لاکی در اتنولوگ (ویرایش ۱۷ام، ۲۰۱۳)
↑ Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Lak". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. {{cite book}}: Invalid |display-editors=4 (help)
↑ "Новый алфавит для народностей Дагестана". Культура и письменность Востока. Баку. 1928. pp. 176–177. Archived from the original on 2022-04-02.
↑ "Lakh romanization" (PDF) (به انگلیسی). Institute of the Estonian Language. 2003-04-27. Archived (PDF) from the original on 2015-04-27. Retrieved 2016-02-13.
↑ Yevlampiev, Ilya; Pentzlin, Karl; Joomagueldinov, Nurlan. (2011, May 20) Revised Proposal to encode Arabic characters used for Bashkir, Belarusian, Crimean Tatar, and Tatar languages - Unicodehttps://unicode.org/L2/L2011/11209-n4072-arabic.pdf
↑ The Lak Language — Лакку маз. A Quick Reference Author: Wolfgang Schulze (IATS, LMU Munich). 2007
1 2 3 4 5 Removed in 1932

Wikipedia contributors, "Lak language," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lak_language&oldid=611095525 (accessed August ۲۴، ۲۰۱۴).

[e17-1] لاکی در اتنولوگ (ویرایش ۱۷ام، ۲۰۱۳)

[Glottolog-2] Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Lak". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. {{cite book}}: Invalid |display-editors=4 (help)

[3] "Новый алфавит для народностей Дагестана". Культура и письменность Востока. Баку. 1928. pp. 176–177. Archived from the original on 2022-04-02.

[4] "Lakh romanization" (PDF) (به انگلیسی). Institute of the Estonian Language. 2003-04-27. Archived (PDF) from the original on 2015-04-27. Retrieved 2016-02-13.

[5] Yevlampiev, Ilya; Pentzlin, Karl; Joomagueldinov, Nurlan. (2011, May 20) Revised Proposal to encode Arabic characters used for Bashkir, Belarusian, Crimean Tatar, and Tatar languages - Unicodehttps://unicode.org/L2/L2011/11209-n4072-arabic.pdf

[6] The Lak Language — Лакку маз. A Quick Reference Author: Wolfgang Schulze (IATS, LMU Munich). 2007

[И-7] 1 2 3 4 5 Removed in 1932

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]