زخاریا
زخاریا
זכריה | |
|---|---|
| نویسه‌گردانی(های) عبری | |
  زخاریا | |
| مختصات: ۳۱°۴۲′۳۵″ شمالی ۳۴°۵۶′۴۲″ شرقی / ۳۱٫۷۰۹۷۲°شمالی ۳۴٫۹۴۵۰۰°شرقی | |
| شورا | ماتیه یهودا |
| شهرک | جنبش موشاویم |
| جمعیت (۲۰۱۷)[۱] | ۱٬۰۷۹ |
زخاریا (זְכַרְיָה) یک موشاو در مرکز اسرائیل است که بر روی ویرانه‌های روستای فلسطینی زکریا (زکریا) بنا شده‌است. این روستا در نزدیکی بیت شمش واقع شده و زیر نظر منطقه آماری ماتیه یهودا قرار دارد. ساکنان عرب روستای زکریا در سال ۱۹۵۰ اخراج شدند و پس از آن موشاو یهودی زخاریا در این مکان بنیان‌گذاری شد.
پیشینهٔ سکونت در این منطقه به عصر آهن بازمی‌گردد. در دورهٔ رومی شهرکی به نام بیت زکریا بر روی تپهٔ مجاور قرار داشت که بنا بر روایات، محل دفن پیامبر زکریا بود. در دورهٔ مملوکی روستا به یک آبادی مسلمان‌نشین تبدیل شده بود و با نام‌های گوناگونی از جمله زکریا البطیخ، کفر زکریا و الزکریا شناخته می‌شد. هرچند این روستا در طرح تقسیم سازمان ملل در ۱۹۴۷ به کشور عربی تخصیص یافته بود، نیروهای اسرائیلی در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل منطقه را اشغال کردند و جمعیت باقیماندهٔ عرب در سال ۱۹۵۰ اخراج شد.
جغرافیا
زکریا
زکریة Zakariya | |
|---|---|
 الزکریا، پیش از ۱۹۲۶ | |
| ریشه‌شناسی: «زکریا» | |
پرونده:Historical map series for the area of Zekharia (1870s).jpg نقشه دهه ۱۸۷۰
پرونده:Historical map series for the area of Zekharia (1940s).jpg نقشه دهه ۱۹۴۰
پرونده:Historical map series for the area of Zekharia (modern).jpg نقشه معاصر
پرونده:Historical map series for the area of Zekharia (1940s with modern overlay).jpg نقشه دهه ۱۹۴۰ با پوشش معاصر
مجموعه‌ای از نقشه‌های تاریخی منطقهٔ الزکریا (دکمه‌ها را بزنید) | |
| شبکه فلسطین | ۱۴۵/۱۲۴ |
| واحد سیاسی | قیمومت بریتانیا بر فلسطین |
| بخش | الخلیل |
| تاریخ تخلیه | ژوئن ۱۹۵۰[۲] |
| مساحت | |
| • کل | ۱۵٬۳۲۰ دونوم (۱۵٫۳۲ کیلومتر مربع یا ۵٫۹۲ مایل مربع) |
| جمعیت (۱۹۴۵) | |
| • کل | ۱۱۸۰ |
| علت تخلیه | اخراج توسط نیروهای یه‌شو |
| سکونتگاه‌های کنونی | زخاریا |
زخاریا در کنار جادهٔ میان بیت غوفرین و بزرگراه اورشلیم–یافا قرار دارد و ارتفاع آن از سطح دریا ۲۶۸ متر است.[۳] از سوی جنوب‌شرق به درهٔ اِلا محدود می‌شود و در حدود ۵ کیلومتری جنوب‌غربی بیت شمش جای گرفته‌است.[۴] کوه عزقه از جنوب روستا قابل رؤیت است.
تل بر فراز تپه‌ای بلند قرار دارد، حال آنکه روستا بر بخش نسبتاً مرتفعی از دره در سمت شمال‌غربی تپه بنا شده بود.[۳] این تپه تا ارتفاع ۳۷۲ متر از سطح دریا بالا می‌رود.[۵] آبراهه‌های وادی عجور و السرارا چند کیلومتری شمال روستا جریان داشتند.[۴]
پیشینه
دوران باستان
بیت زکریا (بر تپه‌ای مجاور) در دورهٔ رومی وجود داشته‌است.[۶] بر پایهٔ روایات، پیکر پیامبر زکریا در سال ۴۱۵ میلادی در اینجا یافت شد و کلیسا و صومعه‌ای به همین نام در روستای پایینی بنیان نهاده شد.[۷] نقشهٔ مادبا شهرک پایینی را به‌عنوان مدفن پیامبر زکریا نمایش می‌دهد.[۸]
یک آرامگاه متعلق به آغاز عصر آهن در اینجا کاوش شده‌است. در میان سفالینه‌های یافت‌شده در گور، پیکرکی نمایانگر عشتروت وجود داشت.[۹]
بنا بر گزارش سوزومن، پیکر پیامبر زکریا در سال ۴۱۵ میلادی در این مکان کشف شد و کلیسا و صومعه‌ای بنا گردید.[۱۰][۱۱] روستا از نظر اداری زیر نظر بیت جبرین بود.[۷]
دورهٔ مملوکی
در ۲۹ آوریل ۱۳۰۹ (۱۸ ذوالقعده ۷۰۸ هجری قمری) در آغاز دورهٔ مملوکی، دو نمایندهٔ الزکریا تعهد دادند که درآمدهای روستا به قبةالصخره و مسجد الاقصی اختصاص یابد.[۱۲]
با این حال، تا پایان دورهٔ مملوکی روستا وابسته به الخلیل شده بود و بخشی از موقوفات مسجد ابراهیمی را تشکیل می‌داد.[۱۳] روستاییان آب آشامیدنی خود را از دو چاه عمومی تأمین می‌کردند: چاه «السفلانی» در کنار وادی عجور و چاه «السرارا» در شمال روستا.[۱۴]
در دههٔ ۱۴۸۰ میلادی، فلیکس فابری شرح داد که در «مهمان‌خانه‌ای جادار» در کنار «مسجدی زیبا» در روستا اقامت کرده‌است.[۱۵]
دورهٔ عثمانی
در سال ۱۵۱۷ الزکریا همراه با سراسر سرزمین فلسطین به امپراتوری عثمانی ملحق شد. در سال ۱۵۹۶ این روستا در دفترهای مالیاتی عثمانی با نام «زکریا البطیخ» در ناحیهٔ قدس (اورشلیم) ثبت شده بود. جمعیت آن ۴۷ خانوار مسلمان (حدود ۲۵۹ نفر) بود و مالیات ثابتی به میزان ۳۳٫۳ درصد بر گندم، جو، زیتون، کندوهای عسل و بز می‌پرداختند؛ در مجموع ۱۱٬۰۰۰ آقچه. تمام درآمد به یک وقف تعلق داشت.[۱۶]
اسناد دادگاه شرعی اورشلیم حاکی از درگیری‌های مکرر در سدهٔ هفدهم میلادی میان روستاهای زکریا و عجّور است که شامل حملات، نابودی محصولات و کشتار بود.[۱۷]
مقام زیارتی (مقام) پیامبر زکریا در روستا را ادوارد رابینسون در سال ۱۸۳۸ گزارش کرد.[۱۸] وان‌ده‌فلده در دههٔ ۱۸۵۰ نام آن را «کفر زکریا» ثبت کرد.[۳]
در سال ۱۸۶۳ ویکتور گِرن جمعیت روستا را پانصد نفر برآورد کرد.[۱۹] فهرست روستاهای عثمانی در حدود ۱۸۷۰ نشان داد که الزکریا ۴۱ خانه و ۱۲۸ نفر جمعیت مردانه داشت.[۲۰]
در سال ۱۸۸۳ بررسی فلسطین غربی توسط صندوق اکتشاف فلسطین زکریا را روستایی بر شیب تپه‌ای بالای دره‌ای پهناور احاطه‌شده از باغ‌های زیتون توصیف کرد.[۲۱] در سال ۱۸۹۶ جمعیت روستا حدود ۶۳۶ نفر برآورد شد.[۲۲]
دورهٔ قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین جمعیت زکریا ۶۸۳ نفر بود که همگی مسلمان بودند.[۲۳] این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۷۴۲ نفر (همگی مسلمان) در ۱۸۹ خانهٔ مسکونی افزایش یافت.[۲۴]
بر پایهٔ آمار ۱۹۴۵ جمعیت به ۱٬۱۸۰ نفر (همگی مسلمان) رسید و مساحت کل زمین‌ها ۱۵٬۳۲۰ دونم بود.[۲۵] از این میان ۶٬۵۲۳ دونم به غلات، ۹۶۱ دونم به باغ‌ها و زمین‌های آبی (شامل ۴۴۰ دونم زیتون‌زار) و ۷۰ دونم به مناطق مسکونی اختصاص داشت.[۲۶][۲۷]
جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن
.jpg)
روستا در محدودهٔ سرزمین اختصاص‌یافته به کشور عربی در طرح تقسیم ۱۹۴۷ واقع بود.[۲۸]
در جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، الزکریا پایدارترین جامعهٔ عربی در دالان جنوبی اورشلیم بود.[۲۹] روستا در اکتبر ۱۹۴۸ در جریان عملیات هاهار تصرف شد؛ ارتش اسرائیل روستا را توپ‌باران کرد و شبانه به آن یورش برد.[۲۸] در جریان عملیات یوآو، گردان ۵۴ از تیپ ۸۴ گیواتی روستا را «تقریباً خالی» یافت زیرا بیشتر ساکنان موقتاً به تپه‌های اطراف گریخته بودند. دو نفر از ساکنان به دست سربازان اسرائیلی اعدام شدند.[۲۹] بسیاری از روستاییان پس از پایان درگیری‌ها به خانه‌هایشان بازگشتند.[۲۸] در دسامبر ۱۹۴۸ ارتش حدود ۴۰ «پیرمرد و پیرزن» را به کرانه باختری اخراج کرد.[۳۰]
در مارس ۱۹۴۹ وزارت کشور اسرائیل خواستار اخراج «حدود ۱۴۵» روستایی باقی‌مانده شد؛ مسئول منطقهٔ اورشلیم اعلام کرد که خانه‌های خوب بسیاری در روستا وجود دارد که می‌توان برای اسکان صدها مهاجر یهودی از آن‌ها بهره برد.[۳۱] در ژانویهٔ ۱۹۵۰ داوید بن گوریون، موشه شارت و یوسف وایتس تصمیم به اخراج روستاییان گرفتند، «اما بدون اجبار».[۳۲]
در ۱۹ مارس ۱۹۵۰ انتقال اعراب زکریا تصویب شد و آخرین اخراج در ۹ ژوئن ۱۹۵۰ انجام گرفت. بیشتر اخراج‌شدگان به اردوگاه‌های پناهندگان العروب و الدهیشه در کرانه باختری (که در آن زمان تحت اشغال اردن بود) منتقل شدند.[۳۳] بسیاری از اخراج‌ها در ۱۷ مه ۱۹۵۰ توسط ارتش صورت گرفت: پانزده خانوار (۶۵ نفر) به رمله منتقل شدند و بقیه (حدود ۱۳۰ نفر) به نزدیکی مرز اردن برده شدند و دستور یافتند پیاده از مرز عبور کنند. برای تسریع این فرایند «سربازان چند بار هوایی تیراندازی کردند».[۲۸]
دولت اسرائیل
.jpg)
دو هفته پس از تخلیهٔ روستا، آژانس یهود خانواده‌هایی از مهاجران یهودی کُرد را در نزدیکی روستا اسکان داد و سپس آن‌ها را به درون روستای سابق فلسطینی منتقل کرد تا ساکنان موشاو جدیدی با نام عبری‌شدهٔ زخاریا شوند.[۳۴]
در دههٔ ۱۹۶۰ بیشتر ساختمان‌های قدیمی روستا فرسوده و ناامن بودند و برای ساخت مسکن تازه تخریب شدند.[۳۵] برخی این اقدام را بخشی از برنامه‌ای ملی برای «تسطیح» روستاهای تخلیه‌شده می‌دانند.[۳۶]
در سال ۱۹۹۲ ولید خالدی بازمانده‌های روستای عربی را چنین توصیف کرد: «مسجد و شماری خانه، برخی در تصرف ساکنان یهودی و برخی متروک، بر جای مانده‌اند. بخش‌های بزرگی از محل پوشیده از پوشش گیاهی وحشی است. مسجد رها شده و پرچم اسرائیل بر فراز مناره نصب شده‌است. [...] بخش‌هایی از زمین‌های پیرامون توسط کشاورزان اسرائیلی کشت می‌شود.»[۳۴]
بناهای شاخص
آرامگاه زکریا که هم به پیامبر زکریا و هم به زکریا پدر یحیی نسبت داده شده، در محوطهٔ موشاو و درون مسجد قرار دارد.[۳۷][۳۸] این مکان از سدهٔ چهارم میلادی در نوشته‌های سوزومن و نیز در نقشهٔ مادبا آمده‌است.[۳۷]
در دههٔ ۱۹۷۰ علاقهٔ دوبارهٔ یهودیان به این زیارتگاه برانگیخته شد و یهودیان کردستان، عراق، ایران، کوچین و دیگر نقاط هند به آنجا زیارت می‌آمدند و شمع روشن می‌کردند.[۳۷]
فرهنگ
روستای زکریا به لباس‌های سنتی فلسطینی‌اش شناخته بود. یک لباس عروس از زکریا (حدود ۱۹۳۰) در مجموعهٔ موزهٔ هنرهای عامیانهٔ بین‌المللی در سانتافه نگهداری می‌شود.[۳۹]
نگارخانه
الزکریا ۱۹۴۵ مقیاس ۱:۲۵۰٬۰۰۰
الزکریا ۱۹۴۷ مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰
الزکریا ۱۹۴۸
مسجد الزکریا، ۲۰۱۵، دربرگیرندهٔ آرامگاه زکریا
خانه‌ها در موشاو زخاریا- بقایای مناره و مسجد
- الزکریا، پیش از ۱۹۲۶
کنیسهٔ اصلی
نمایی از جنوب‌شرق و درهٔ اِلا
محلهٔ مسکونی بر تپهٔ مجاور
خانه‌ای در زخاریا
پارک عمومی
منابع
- ↑ "Localities File" (XLS). Israel Central Bureau of Statistics. 2017. Retrieved 22 April 2019.
- ↑ Morris, 2004, p. xix, village # 295.
- 1 2 3 van de Velde (۱۸۵۸). Memoir to accompany the Map of the Holy Land. ص. ۱۱۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Khalidi، Walid (۱۹۹۲). All That Remains. Institute for Palestine Studies. ص. ۲۲۴-۲۲۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Tel Azekah». tour-yehuda.org.il. دریافت‌شده در ۲۰۲۶.
{{cite web}}: تاریخ وارد شده در|تاریخ بازبینی= - ↑ Josephus. Antiquities. ص. Book xii, chapter ix, verse ۴.
- 1 2 Petersen، Andrew (۲۰۰۱). A Gazetteer of Buildings in Muslim Palestine. انتشارات دانشگاه آکسفورد. ص. ۳۲۰.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Tsafrir, Yoram (۱۹۸۶). «The Maps Used by Theodosius: On the Pilgrim Maps of the Holy Land and Jerusalem in the Sixth Century C.E.». Dumbarton Oaks Papers. ۴۰: ۱۲۹–۱۴۵.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Baramki, D. C. (۱۹۳۵). «An early Iron Age Tomb at Ez Zahiriyye». Quarterly of the Department of Antiquities in Palestine. ۴: ۱۰۹–۱۱۰.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Sozomen (۱۸۵۵). Ecclesiastical History. ص. ۴۲۳–۴۲۴.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Pringle (۱۹۹۳). ص. ۲۰۴.
{{cite book}}: پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «How a 14th century document breathes life into a destroyed Palestinian village». +۹۷۲ Magazine. ۲۰۲۰-۰۷-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۶.
{{cite web}}: تاریخ وارد شده در|تاریخ بازبینی= - ↑ Mujir al-Din (c. ۱۴۹۵). The glorious history of Jerusalem and Hebron. ص. ۲۳۱.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Khalidi، Walid (۱۹۹۲). All That Remains. Institute for Palestine Studies. ص. ۲۲۴–۲۲۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Fabri، F. (۱۸۹۳). Felix Fabri (circa ۱۴۸۰–۱۴۸۳ A.D.) vol II, part II. Palestine Pilgrims' Text Society. ص. ۴۲۷.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Hütteroth (۱۹۷۷). ص. ۱۲۰.
{{cite book}}: پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Peleg-Barkat, Orit؛ و دیگران (۲۰۲۵). «Rural adaptation and settlement change in the late Islamic Jabal al-Khalīl (Judean Foothills)». Journal of Historical Geography. ۹۰: ۸۷–۹۸.
{{cite journal}}: کاربرد آشکار «و دیگران» (et al.) در|نویسنده=(کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Robinson، Edward (۱۸۴۱). Biblical Researches. ص. ۳۴۳–۳۴۴.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Guérin، Victor (۱۸۶۹). Description géographique. ص. ۳۷۱.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Socin (۱۸۷۹). ص. ۱۶۳.
{{cite book}}: پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Conder، C.R. (۱۸۸۳). The Survey of Western Palestine. Palestine Exploration Fund. ص. ۲۷.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Schick (۱۸۹۶). Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins. ۱۹: ۱۲۳.
{{cite journal}}: پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Barron، J.B. (۱۹۲۳). Palestine: Report and General Abstracts of the Census of ۱۹۲۲. Government of Palestine. ص. ۱۰.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Mills (۱۹۳۲). Census of Palestine ۱۹۳۱. ص. ۳۴.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Village Statistics, April, ۱۹۴۵. Government of Palestine, Department of Statistics. ۱۹۴۵. ص. ۲۳.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Hadawi (۱۹۷۰). Village Statistics. ص. ۹۴.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Khalidi، Walid (۱۹۹۲). All That Remains. Institute for Palestine Studies. ص. ۲۲۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 Tsahor, Dan (۲۰۱۹). «Postwar Nakba: A Microhistory of the Depopulation of Zakariyya, ۱۹۵۰». ژورنال مطالعات فلسطین. ۴۹ (۱): ۴۷–۶۳.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Morris، Benny (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. انتشارات دانشگاه کمبریج. ص. ۵۲۱.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Morris، Benny (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. Cambridge University Press. ص. ۵۲۱.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Morris، Benny (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. Cambridge University Press. ص. ۵۲۱.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Weitz، Yosef. Diary, IV. ص. ۶۹.
- ↑ Morris، Benny (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. Cambridge University Press. ص. ۵۲۱.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Khalidi، Walid (۱۹۹۲). All That Remains. Institute for Palestine Studies. ص. ۲۲۶.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Shai, Arnon (۲۰۰۶). «The Fate of Abandoned Arab Villages in Israel, ۱۹۶۵-۱۹۶۹». History and Memory. ۱۸ (۲): ۸۶–۱۰۶.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Shai, Arnon (۲۰۰۶). «The Fate of Abandoned Arab Villages in Israel, ۱۹۶۵-۱۹۶۹». History and Memory. ۱۸ (۲): ۸۶–۱۰۶.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 Sacred Space in Israel and Palestine: Religion and Politics. Routledge. ۲۰۱۳. ص. ۱۵۰. شابک ۹۷۸۱۱۳۶۴۹۰۳۳۰.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Benvenisti، M. (۲۰۰۰). Sacred Landscape: The Buried History of the Holy Land Since ۱۹۴۸. University of California Press. ص. ۲۸۹. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۰-۲۳۴۲۲-۲.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Stillman (۱۹۷۹). ص. ۶۰.
{{cite book}}: پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Zekharia». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Secharja (Moschaw)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای آلمانی ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «زخاریا». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «জেখারিয়া». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای بنگالی ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- منطقه آماری ماتیه یهودا
- شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
- مناطق مسکونی در استان اورشلیم