سالداران

سالداران
کوه سالداران
مرتفع‌ترین نقطه
ارتفاع۳٬۶۲۰ متر (۱۱٬۸۸۰ فوت)
جغرافیا
موقعیتاستان چهارمحال و بختیاری، ایران
رشته‌کوه مادرزاگرس

سالداران یا کوه سالداران، کوهستانی در بخش مرکزی رشته‌کوه زاگرس در استان چهارمحال و بختیاری است. این کوهستان در شمال‌غربی شهرستان فارسان و جنوب‌شرقی شهرستان کوهرنگ قرار دارد و امتداد آن تا محدودهٔ جونقان و اردل می‌رسد. سالداران بخشی از زاگرس مرتفع به‌شمار می‌رود و ساختار زمین‌شناسی آن عمدتاً از سازندهای کربناتهٔ آهکی و دولومیتی تشکیل شده است.[۱]

سالداران به دلیل گسترش پدیده‌های کارستی، وجود آبخوان‌های کارستی و ارتباط آن با منابع آب منطقه، موضوع مطالعات زمین‌شناسی، ژئومورفولوژی و هیدروژئولوژی بوده است. در یک پژوهش جدید، صدها دولین یا فرورفتگی بستهٔ کارستی در بخشی از این کوهستان شناسایی شده‌اند.[۲]

موقعیت جغرافیایی

کوهستان سالداران در بخش مرکزی استان چهارمحال و بختیاری و در پهنهٔ زاگرس مرتفع قرار دارد. منابع کوهنوردی محلی امتداد آن را از محدودهٔ تنگ درکش و ورکش در جنوب جونقان و شمال اردل تا تنگ و دشت لاغرک توصیف کرده‌اند.

ارتفاع

دربارهٔ بیشینهٔ ارتفاع سالداران ارقام متفاوتی در منابع گزارش شده است. در یک مطالعهٔ هیدرولوژیکی دربارهٔ حوضهٔ بهشت‌آباد، بیشینهٔ ارتفاع محدودهٔ مورد مطالعه در ارتفاعات سالداران حدود ۳۶۲۰ متر از سطح آب‌های آزاد گزارش شده است.[۳]

زمین‌شناسی

سالداران از نظر زمین‌شناسی بخشی از کمربند زاگرس مرتفع است.[۲] بخش‌های عمده‌ای از این کوهستان از سنگ‌های کربناته، به‌ویژه سنگ آهک و دولومیت تشکیل شده‌اند.[۱]

وجود سنگ‌های کربناته و نفوذپذیری ناشی از شکستگی‌ها و انحلال، زمینهٔ توسعهٔ پدیده‌های کارستی را در سالداران فراهم کرده است. فرایند انحلال سنگ‌های آهکی در طول زمان می‌تواند موجب ایجاد شکاف‌ها، حفره‌های زیرزمینی، فرورفتگی‌های بسته و مسیرهای انتقال آب زیرزمینی شود.[۲]

پژوهشی در سال ۲۰۲۵ با استفاده از داده‌های چندمنبعی، در محدوده‌ای حدود ۶۰۰ هکتار از کوهستان سالداران ۳۰۶ دولین را شناسایی کرد. در این مطالعه عواملی مانند بارش، ارتفاع، موقعیت توپوگرافی، تراکم شبکهٔ زهکشی، شیب، مدت پوشش برف و پوشش گیاهی در پراکندگی فرورفتگی‌های کارستی مؤثر شناخته شدند.[۲]

آبخوان‌های کارستی

ساختار آهکی سالداران موجب شکل‌گیری سامانه‌های آبخوان کارستی در این کوهستان شده است. از جمله آبخوان‌های مورد مطالعه در این منطقه، آبخوان پیرغار است.[۲]

بررسی‌های هیدروژئوشیمیایی نشان داده‌اند که ویژگی‌های زمین‌شناسی و ساختاری ارتفاعات سالداران بر حرکت و ذخیرهٔ آب زیرزمینی در منطقه اثرگذار است.[۱]

پژوهش‌های جدیدتر، ارتباط میان پوشش برف، ذوب برف و تغییرات دبی چشمه‌های کارستی را در آبخوان پیرغار بررسی کرده‌اند.[۴]

برف و منابع آب

ارتفاع زیاد سالداران سبب می‌شود که بخشی از بارش زمستانی منطقه به شکل برف ذخیره شود. در حوضهٔ بهشت‌آباد که بخشی از ارتفاعات سالداران در آن قرار دارد، سهم قابل توجهی از بارش سالانه به صورت برف گزارش شده است.[۳]

انباشت برف در ارتفاعات و ذوب تدریجی آن در فصل گرم در تغذیهٔ رواناب‌ها و آبخوان‌های منطقه نقش دارد. مدل‌سازی‌های هیدرولوژیکی در این محدوده نشان داده‌اند که تغییر دما و الگوی بارش می‌تواند زمان ذوب برف و سهم آن در رواناب را تغییر دهد.[۳]

پوشش گیاهی

ارتفاعات سالداران از نظر تنوع گیاهی نیز مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. پژوهشی فلوریستیک در منطقهٔ سالداران ۲۶۷ گونهٔ گیاهی متعلق به ۱۹۰ سرده و ۵۶ خانواده را شناسایی کرد.[۵]

بر پایهٔ این مطالعه، همی‌کریپتوفیت‌ها و گیاهان یک‌ساله از اشکال زیستی مهم پوشش گیاهی منطقه هستند و بخش بزرگی از گونه‌های شناسایی‌شده به ناحیهٔ رویشی ایران و تورانی تعلق دارند.[۵]

اهمیت پژوهشی

ترکیب ارتفاع زیاد، ساختار کربناته، توسعهٔ کارست، ذخیرهٔ فصلی برف، آبخوان‌های زیرزمینی و تنوع گیاهی سبب شده است که سالداران موضوع پژوهش‌هایی در زمینه‌های زمین‌شناسی، ژئومورفولوژی، هیدروژئولوژی، سنجش از دور و گیاه‌شناسی باشد.[۲][۴][۵]

جستارهای وابسته

منابع

  1. 1 2 3 Rahimi, Dariush; Zarei, Farahnaz (2016). "Assessment Hydro geochemical of Karst springs in Zagros Mountain, Iran". Journal of Chemical and Pharmaceutical Research (in English). 8 (5): 190–195.
  2. 1 2 3 4 5 6 Mohammadi-Ahmadmahmoudi, Peyman; Khaleghi, Somaiyeh; Ehteshami-Moinabadi, Mohsen (2025). "Doline susceptibility mapping using multisource data in the karst aquifers of Saldaran mountain, High Zagros Belt". Journal of Mountain Science (in English). 22 (2): 422–435. doi:10.1007/s11629-024-8834-2.
  3. 1 2 3 Raisi, Mohammad Bagher; Vafakhah, Mehdi; Moradi, Hamidreza (2019). "Modeling snowmelt-runoff under climate change scenarios in the Beheshtabad Watershed". Agriculture and Forestry (in English). 65 (3): 35–49. doi:10.17707/AgricultForest.65.3.03.
  4. 1 2 Mohammadi-Ahmadmahmoudi, Peyman; Khaleghi, Somaiyeh; Ehteshami-Moinabadi, Mohsen (2025). "A remote sensing approach for monitoring snow cover at the local scale and its melting effect on the spring hydrograph in Pirghar Karst aquifer". Carbonates and Evaporites (in English). 40: 17. doi:10.1007/s13146-024-01051-3.
  5. 1 2 3 Hasanzadeh, Fatemeh; Kharazian, Navaz; Parishani, Mohammad Reza (2017). "Floristic, Life Form, and Chorological Studies of Saldaran Protected Region, Chaharmahal and Bakhtiari Province, Iran". Journal of Genetic Resources (in English). 3 (2): 113–129. doi:10.22080/jgr.2018.13639.1092.

برای مطالعهٔ بیشتر

  • Mohammadi-Ahmadmahmoudi, Peyman; Khaleghi, Somaiyeh; Ehteshami-Moinabadi, Mohsen (2025). "Doline susceptibility mapping using multisource data in the karst aquifers of Saldaran mountain, High Zagros Belt". Journal of Mountain Science (in English). 22 (2): 422–435. doi:10.1007/s11629-024-8834-2.
  • Hasanzadeh, Fatemeh; Kharazian, Navaz; Parishani, Mohammad Reza (2017). "Floristic, Life Form, and Chorological Studies of Saldaran Protected Region, Chaharmahal and Bakhtiari Province, Iran". Journal of Genetic Resources (in English). 3 (2): 113–129. doi:10.22080/jgr.2018.13639.1092.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.