سلطان رستم میرزا

رستم‌میرزا
پرتره مغولی رستم‌میرزا اثر هاشم
فرماندار زمین‌داور و گرمسیر
سلطنت	۱۵۷۸–۱۵۹۳
پیشین	سلطان حسین میرزا
جانشین	مظفرحسین میرزا
نایب‌السلطنه	کور حمزه بیگ
صوبه‌دار ملتان
سلطنت	۱۵۹۳–۱۵۹۷
پیشین	Muhib Ali Khan
جانشین	Said Khan
صوبه‌دار تته
سلطنت	۱۶۱۲–۱۶۱۵
پیشین	Mirza Ghazi Beg
جانشین	Taj Khan Tash Beg
صوبه‌دار الَه‌آباد
سلطنت	۱۶۲۲–۱۶۲۶
پیشین	پرویز میرزا
جانشین	جهانگیر قلی خان[۱]
صوبه‌دار بهار
سلطنت	۱۶۲۶–۱۶۲۷/فوریه ۱۶۲۸
پیشین	پرویز میرزا
جانشین	Khan-i-Alam
زاده	۱۵۶۵
درگذشته	۱۶۴۲
فرزند(ان)	میرزا بدیع‌الزمان صفوی
دودمان	صفوی
پدر	سلطان حسین میرزا

رستم‌میرزا صفوی (۱۵۶۵–۱۶۴۲)، مشهور به رستم قندهاری، شاهزاده ایرانی از دودمان صفوی و یکی از رجال برجسته در دربار امپراتوری گورکانی بود. او به شاخه‌ای فرعی از خاندان سلطنتی صفوی تعلق داشت که بر ناحیه قندهار فرمان می‌راندند. در سال ۱۵۷۸، زمانی که تنها ۱۲ سال داشت، از سوی پسرعموی خود، شاه محمد خدابنده، به حکومت مناطق زمین‌داور و گرمسیر (واقع در افغانستان امروزی) منصوب شد. رستم، در بزرگسالی، به یکی از عوامل بی‌ثباتی در منطقه بدل شد. او با در پیش گرفتن شیوه‌ای نیمه‌مستقل در حکومت‌داری، به قلمروهای همسایه چون سیستان و قندهار یورش برد تا قدرت خود را گسترش دهد. همین اقدامات او را وارد رقابتی شدید با برادرش، مظفرحسین میرزا، ساخت. در اوایل دهه ۱۵۹۰ میلادی، تلاش نافرجام رستم برای ایجاد حکومتی مستقل در خراسان، سبب شد که به امپراتوری گورکانی پناه ببرد.

امپراتوران گورکانی، اکبر کبیر و جهانگیرشاه، با هوشمندی از جایگاه رستم به عنوان شاهزاده‌ای صفوی بهره بردند. در سال ۱۵۹۳، او را به منصب صوبه‌دار ملتان — منطقه‌ای راهبردی نزدیک به قندهار — منصوب کردند. این انتصاب، زمینه‌ساز تسلیم آرام قندهار به گورکانیان در سال ۱۵۹۵ شد. نفوذ فزاینده رستم در ساختار قدرت گورکانی، که با حضور همراهان و خاندانش پشتیبانی می‌شد، تهدیدی پنهان برای ثبات دولت صفوی به‌شمار می‌رفت.

او با پیوندهای خانوادگی جایگاه خود را بیش از پیش استوار ساخت: دو دخترش به عقد شاهزادگان گورکانی، پرویز میرزا و شاه شجاع، درآمدند و پسر ارشدش نیز با دختر عبدالرحیم خان‌خانان، از رجال کلیدی دربار گورکانی، ازدواج کرد. تا پایان عمر در سال ۱۶۴۲، رستم‌میرزا همچنان خطری بالقوه برای شاه عباس بزرگ، شاه ایران، محسوب می‌شد. همین امر شاه عباس را ناگزیر ساخت تا روابط دیپلماتیک را با دربار گورکانی حفظ کند تا از هرگونه تلاشی برای نشاندن رستم بر تخت صفوی جلوگیری کند.

اسکندر بیگ ترکمان، مورخ رسمی دربار صفوی در دوران شاه عباس، نقش و اهمیت رستم‌میرزا و خاندانش را کم‌اهمیت جلوه داد و آنان را بی‌خطر و حاشیه‌نشین توصیف کرد. این روایت، بی‌گمان، در خدمت مشروعیت‌بخشی به تمرکز قدرت در دست شاه عباس بود؛ تمرکزی که گرچه موفق به سرکوب شاخه اصلی خاندان سلطنتی شد، اما نتوانست نفوذ رستم در هند گورکانی را از میان بردارد. فرزند رستم، میرزا بدیع‌الزمان صفوی، بعدها از امیران بلندپایه گورکانی و پدرزن امپراتور اورنگ‌زیب شد و به این ترتیب، سنت قدرت‌گیری این خاندان در هند را تداوم بخشید.

او اشعاری را با نام مستعار فدایی سروده است.