سلطان مجید غنی‌زاده

سلطان مجید غنی‌زاده
نام اصلی
Sultan Məcid Qənizadə
زادهسلطان مجید غنی‌زاده فرزند مرتض‌علی
۱۸۶۶
شماخی
درگذشته۲۲ مارس ۱۹۳۸ (۷۲ سال)
باکو، جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی، اتحاد جماهیر شوروی
پیشهنویسنده، آموزگار، نمایشنامه‌نویس، کارگردان نمایش، سیاست‌مدار، مترجم
زبان(ها)زبان ترکی آذربایجانی
ملیتآذربایجانی
سبک(های) نوشتاریداستان، درام، طنز
کار(های) برجسته«نامه‌های شیذابیگ شروانی»، «خوفِ خدا»، «گونچه‌خانم»

سلطان مجید غنی‌زاده (ترکی آذربایجانی: Sultan Məcid Qənizadə) نویسنده، معلم، نمایشنامه‌نویس، چهرهٔ تئاتر، مترجم و سیاستمدار آذربایجانی بود. او در حوزه‌های آموزشی و فرهنگی آذربایجان نقش فعالی داشت و در یک دوره مجلس جمهوری دموکراتیک آذربایجان بود. بعدها به‌عنوان نظریه‌پرداز آموزش عمومی در آذربایجان شوروی شهرت یافت.[۱]

زندگی

سلطان مجید غنی‌زاده در سال ۱۸۶۶ میلادی در شهر شماخی، در یک خانواده بازرگان چشم به جهان گشود.[۲] وی از نوادگان شاعر نامدار، «آقا مسیح شروانی»، بود.[۳] تحصیلات خود را در مدرسهٔ «رئال» شماخی به پایان رساند و در سال ۱۸۸۷ میلادی از دانشکده تربیت مدرس «الکساندروف» در تفلیس فارغ‌التحصیل شد.[۴]

در سال ۱۸۸۷ بود که غنی‌زاده به‌همراه «حبیب‌بیک محمودبیگوف»، نخستین مدرسه عمومی روسی–تاتاری را در شهر باکو تأسیس کرد و خود عهده‌دار سمت ریاست آن شد.[۵][۶] بعداً به عنوان بازرس مدارس عمومی در فرمانداری باکو و استان داغستان فعالیت کرد.[۳][۴]

در سال ۱۸۸۸، غنی‌زاده در کنار حبیب‌بیک محمودبیگوف و «ن. ولی‌یف»، اقدام به تأسیس نخستین گروه دائمی تئاتر آذربایجانی در شهر باکو نمود و خود به‌عنوان یکی از مدیران آن کار کرد. وی در سال ۱۸۹۷، حسین عربلینسکی، از بازیگران برجستهٔ تئاتر، را به عضویت این گروه درآورد.[۴]

سلطان مجید غنی‌زاده نویسندهٔ رمان «نامه‌های شیدابیگ شروانی» (۱۸۹۸–۱۹۰۰) و داستان بلند «خوف خدا» (۱۹۰۶) و نیز آثار دیگری بود که در آن‌ها دشواری‌های زندگی روزمره به تصویر کشیده شده و بی‌عدالتی‌های اجتماعی و جهل مورد نقد قرار گرفته‌اند.[۲] در رشته آثار نمایشی، می‌توان به نمایشنامه «گونچه‌خانم» (معروف به «بانوی بی‌نام»)، کمدی «عطسهٔ شامگاهی برای منفعت» (۱۹۰۴) و ودویل‌های «دورسونعلی بالی‌بادی» (۱۹۰۴)، «خورخور» (۱۹۰۵)، «بگیر، اما به خاطر بسپار» (۱۹۰۸) و «از خود گذشتگی» اشاره کرد.[۴]

غنی‌زاده آثار کلاسیک ادبیات روسی، گرجی و ارمنی را به زبان آذربایجانی ترجمه نمود. وی در سال ۱۹۰۲ میلادی به تدوین فرهنگ لغت روسی–تاتاری پرداخت و در سال ۱۹۰۴ نیز فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات زبان آذربایجانی را تألیف کرد.[۲] علاوه بر این، نمایشنامهٔ «اواین تقطیرکننده» اثر لئو تولستوی را به زبان آذربایجانی برگرداند.[۴]

در اواخر سال ۱۹۱۷، غنی‌زاده از حوزهٔ انتخاباتی ماورای قفقاز به عنوان نماینده به مجلس مؤسسان روسیه انتخاب شد.[۳][۳] وی در همان سال، همچنین عضو و یکی از رهبران حزب «اتحاد» فعالیت داشت.[۷] افزون بر این، عضو مجلس ماورای قفقاز (موسوم به «سیم») و شورای ملی آذربایجان بود. او بعدها، به‌عنوان نمایندهٔ به مجلس جمهوری دموکراتیک آذربایجان راه یافت که در آنجا در فراکسیون «اتحاد» عضویت داشت.[۸]

نویسندگان آذربایجانی اواخر قرن نوزدهم میلادی. نشسته، از سمت راست به چپ: «قربانعلی شریف‌زاده»، سلطان مجید غنی‌زاده، جلیل محمدقلی‌زاده و «علی‌اسکندر جعفرزاده». ایستاده، از سمت راست به چپ: عمر فایق نعمان‌زاده و «حمزه‌بیک قبولوف شروانی»

پس از تصرف آذربایجان از سوی شوروی و استقرار این حکومت بر آذربایجان در سال ۱۹۲۰، غنی‌زاده برای مدتی به مهاجرت روی آورد و سپس به اتحاد جماهیر شوروی بازگشت. وی در ژوئن ۱۹۳۶ بازداشت شد. در مارس ۱۹۳۸، دستگاه‌های شوروی او را به مجازات اعدام محکوم کردند.[۹] حکم صادره در شب ۲۱ و ۲۲ مارس ۱۹۳۸ به اجرا درآمد. وی بعدها پس از مرگش از اتهامات وارده تبرئه شد.[۳][۱۰]

آثار برجسته

  • «نامه‌های شیذابیگ شروانی»
  • «خوفِ خدا»
  • «گونچه‌خانم»
  • «عطسهٔ شامگاهی برای منفعت» (۱۹۰۴)
  • «دورسونعلی بالی‌بادی» (۱۹۰۴)
  • «خورخور» (۱۹۰۵)
  • «بگیر، اما به خاطر بسپار» (۱۹۰۸)
  • «آثار برگزیده» (باکو، ۱۹۶۵)

منابع

  1. ↑ Азербайджанская Республика. Документы и материалы. 1918—1920 гг (in Russian). Baku: Elm. 1998. p. 558.
  2. 1 2 3 Талыбзаде, К. (1969–1978). "Ганизаде Султан Меджид Муртаза-Али оглы". Большая советская энциклопедия (in Russian) (3rd ed.). Moscow: Советская энциклопедия.
  3. 1 2 3 4 5 "Хронос. Султан-Меджид Ганиев" (in Russian). Archived from the original on 23 August 2016. Retrieved 22 August 2016.
  4. 1 2 3 4 5 Кас, К. (1961). "Ганизаде, Султан Меджид Муртуза оглы". Театральная энциклопедия (in Russian). Vol. I. Archived from the original on 29 November 2014.
  5. ↑ Кавказский календарь на 1889 год (in Russian). Tiflis. 1888. p. 86.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:مکان بدون ناشر (رده)
  6. ↑ Әлијев, М. (1990). "Мәммәд Әмин Рәсулзадәнин өмүр јолу". Әсримизин Сијавушу. Чағдаш Азәрбајҹан әдәбијјаты. Чағдаш Азәрбајҹан тарихи (in Azerbaijani). Baku: Ҝәнҹлик. p. 5.
  7. ↑ Векилов, Р. А. "История возникновения Азербайджанской республики" (PDF) (in Russian). Archived from the original (PDF) on 15 December 2017. Retrieved 27 January 2017.
  8. ↑ Адрес-календарь Азербайджанской Республики (in Russian). Baku. 1920. p. 270.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:مکان بدون ناشر (رده)
  9. ↑ "Sultan Məcid Qənizadə". eMuzey Tarixi irsə sədaqət (in Azerbaijani). سرویس امنیت دولتی آذربایجان. 2020.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:وضعیت پیوند (رده)
  10. ↑ "Ганизаде Султан Меджид Муртаза-Али оглы" (in Russian). Archived from the original on 23 December 2015. Retrieved 23 November 2014.
در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ سلطان مجید غنی‌زاده موجود است.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.