باکو

باکو
Bakı
کاخ اسماعیلیه، آبنمای فیلارمونی مقابل مسلم ماقمایف ، تالار فیلارمونیک، کشتی در مسلم ماقمایف (آهنگساز) خلیج باکو با افق شهر، و قلعه دختر
کاخ اسماعیلیه، آبنمای فیلارمونی مقابل مسلم ماقمایف ، تالار فیلارمونیک، کشتی در مسلم ماقمایف (آهنگساز) خلیج باکو با افق شهر، و قلعه دختر
پرچم باکو
پرچم
نشان باکو
نشان
نام مستعار: 
Küləklər Şəhəri
باکو در جمهوری آذربایجان واقع شده
باکو
باکو
Location in Azerbaijan
مختصات: ۴۰°۲۳′۴۳″ شمالی ۴۹°۵۲′۵۶″ شرقی / ۴۰٫۳۹۵۲۸°شمالی ۴۹٫۸۸۲۲۲°شرقی / 40.39528; 49.88222
کشور جمهوری آذربایجان
حکومت
 • شهردارحاجی‌بالا ابوطالبوف
مساحت
[۱]
 • شهر۳٫۱۲۵ کیلومتر مربع (۱٫۲۰۷ مایل مربع)
ارتفاع
−۲۸ متر (−۹۲ فوت)
جمعیت
 (2020)[۲]
 • شهر۲٬۲۹۳٬۱۰۰[۳]
 • تراکم۹۹۶٫۳۸/کیلومتر مربع (۲۵۸۰٫۶/مایل مربع)
 • شهری
۳٬۱۲۵٬۰۰۰[۴]
 • کلان‌شهری
۵۱۰۵۲۰۰
اهلیت‌نامBakuvian[۵] ترکی آذربایجانی: Bakılı
منطقهٔ زمانییوتی‌سی +۴ (AZT)
کد پستی
AZ1000
کد منطقه(+۹۹۴) ۱۲
پلاک خودرو10–90 AZ
وبگاهwww.baku-ih.gov.az
نام رسمیWalled City of Baku with the کاخ شروان‌شاهان و قلعه دختر
گونهفرهنگی
معیارiv
تاریخ ثبت2000 (24th کمیته میراث جهانی یونسکو)
شماره ثبت958
فهرست میراث جهانی در معرض خطر۲۰۰۳–۲۰۰۹
کشورجمهوری آذربایجان
Regionفهرست میراث جهانی یونسکو در اروپا

باکو (ترکی آذربایجانی: Bakı، در دوره شوروی به روسی: Бакы یا Баку)[۶][۷] پایتخت و بزرگ‌ترین شهر جمهوری آذربایجان، شرقی‌ترین پایتخت قاره اروپا[۸][۹] و بزرگ‌ترین و پرجمعیت‌ترین شهر قفقاز است.[۱۰] این شهر بندری بر کرانه دریای کاسپین[۱۱][۱۲][۱۳][۱۴][۱۵][۱۶] و در شبه‌جزیره آب‌شوران جای دارد و از مناطق نفت‌خیز جهان به شمار می‌آید.[۱۷] باکو تا ۱۸۱۳ میلادی شهر تولیدکننده نفت ایران بوده است و به دنبال پیمان گلستان از خاک ایران جدا شد.

باکو ۲۸ متر (۹۲ پا) پایین‌تر از سطح دریاهای آزاد است که آن را به کم‌ارتفاع‌ترین پایتخت جهان و همچنین بزرگترین شهر جهان پایین‌تر از سطح دریا تبدیل می‌کند. باکو در کرانه جنوبی شبه‌جزیره آب‌شوران و خلیج باکو واقع شده است. باکو تنها کلان‌شهر این کشور است و حدود ۲۵٪ از کل ساکنان جمهوری آذربایجان در منطقه شهری باکو زندگی می‌کنند.[۱۸]

باکو نخستین مکانی است که بشر در آنجا نفت را استخراج کرده است و به گفته مارکوپولو در ۱۲۷۳ میلادی نفت آن برای سوزاندن و برای درمان (پماد روغن سیاه) همه روزه بدست صدها کشتی و شتر صادر شده است.[۱۹]

نخستین چاه نفت جهان در ۱۵۹۳ میلادی در بالاخانه باکو به عمق ۳۵ متر به‌طور دستی کنده شد. این رویداد در دوران صفویه که باکو جزو ایران بود، رخ داده است.[۲۰]

بخش قدیمی شهر ایچری شَهَر (به ترکی آذربایجانی: İçəri Şəhər)، همراه با برج و حصار از سده‌های میانه بجا مانده و ثبت شده در یونسکو به عنوان میراث فرهنگ جهانی است.[۲۱]

جمعیتش در ابتدای سال ۲۰۱۲ میلادی ۳٬۲۰۲٬۳۰۰ نفر برآورد شده است.[۱۸] در ابتدای سال ۲۰۰۳ بیش از ۱۵۳ هزار نفر از آوارگان جنگ قره باغ و ۹۴ هزار پناهنده خارجی در این شهر وجود داشته‌اند.[۲۲]

در سال ۲۰۰۷ سازمان همکاری اسلامی، باکو را به عنوان پایتخت فرهنگ اسلامی برای سال ۲۰۰۹ اعلام کرد.[۲۳] در سال ۲۰۰۰ بخش قدیمی باکو ایچری شَهَر در کنار سرای شروانشاهان و قلعه دختر در سال ۲۰۰۰ میلادی به عنوان میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.

باکو دارای ۱۲ منطقه شامل خزر، بینه‌قدی، قره‌داغ، نریمانوف، نسیمی، نظامی، سبایل، صابونچی، ختایی، سوراخانی، پیراللهی و یاسامال و ۴۸ شهرک است. شهرهای بناشده در جزایر موجود در خلیج باکو و شهر صخره‌های نفتی یا نفت داشلاری ( در ۶۰ کیلومتری / ۳۷ مایلی باکو) که در دریای مازندران قرار دارند جزئی از این ۴۸ شهر می‌باشند.[۲۴]

ریشه‌شناسی

بیشتر صاحب نظران بر این باورند که نام باکو ریشه‌ای ایرانی دارد[۲۵]، برخی نیز ریشه این نام را ناشناخته می‌دانند. ریشه‌شناسی رایج در سده نوزدهم این نام را برگرفته از واژه فارسی «بادکوبه»[۲۶] می‌داند[۲۷] که به معنای شهر «بادزده» است، ترکیب باد و کوبه ریشه در فعل کوبیدن دارد[۲۸][۲۹]، که صاحب نظران معتقدند این تفسیر از نام با ویژگی‌های اقلیمی و طوفان‌های باکو هماهنگ است.[۳۰] امروزه باکو را با عنوان شهر بادها (Küləklər şəhəri) می‌شناسند. هم‌چنین برخی نام باکو نام را برگرفته از واژه باغوی یا باگوی به معنی شهر خدا می‌داند. باگ یا بغ و کوی در فارسی باستان به ترتیب به معنی خدا و شهر هستند. مشابه ریشه این نام را می‌توان در ریشه نام شهر بغداد یافت.[۳۱]

برای نخستین بار در ۴۴۸ میلادی، در دوره‌ی یزدگرد دوم، پریسکوس نام آن را «باکو» ضبط کرده‌است. در ۳۳۲ ه.ق مسعودی آن را «باکُه» ، در ۳۴۱ ه.ق ابودُلَف خزرجی «باکویه»، و در ۳۷۲ ه.ق صاحب حدود العالم «باکو» آورده است. در سده چهارم، جغرافی‌دانان مسلمان، مانند اصطخری و مقدسی آن را «باکوه» و در ۶۰۵ بکران «باکویه» و «باکُه»، و در ۷۲۱، ابوالفداء «باکوی» ضبط کرده‌است. پس از دوره صفویان، ظاهراً چون در باکو بادهای سختی می‌وزیده است، آن را «بادکوبه» و «بادکویه» هم گفته‌اند.[۳۲]

به نظر کسروی ، باکو در اصل «باکوان» بوده و از دو بخش «باگ» یا «بغ » (از واژه اوستایی باگا) به معنی خدا و پسوند «وان» به معنی جای ترکیب شده‌است.

اهالی از لفظ باکی استفاده می‌کنند که پس از رسمی شدن زبان ترکی آذری رسمیت یافته است.[۳۳]

جغرافیا

نمایی از شبه‌جزیره آب‌شوران، مجمع‌الجزایر باکو، شهر باکو و شهرک‌های پیرامون آن، نگاره‌ای از ماهواره لندست ۵ در ۶ سپتامبر ۲۰۱۰ میلادی

باکو در کرانه غربی دریای کاسپین جای دارد. در نزدیکی این شهر شماری گل‌فشان (همچون گل‌فشان لوکباتان و دریاچه‌های نمک (همچون دریاچه بویوک‌شور و خواجه‌حسن) وجود دارد.

تقسیمات اداری

منطقه شهری باکو به ۵ شهرک و ۱۲ ناحیه شهری (شهرستان) تقسیم شده است که نام‌های آن‌ها به شرح زیر است[۳۴][۳۵]:

تاریخچه

شهر قدیمی باکو همره با سرای شروانشاهان
مردم باکو تا سال ۱۸۸۷ تات بودند

دوران باستان

سنگ‌نوشته رومی در پارک ملی قبوستان مربوط به سال‌های ۸۴ تا ۹۶ میلادی

آثار سکونت انسان در منطقه باکو امروزی به عصر سنگ برمی‌گردد؛ همچنین حکاکی‌های سنگی عصر برنز در نزدیکی منطقه باییل و یک تندیس برنزی از یک ماهی کوچک در ایچری‌شهر کشف شده است.[۳۶] در نزدیکی شهر نارداران، آثاری از یک رصدخانه پیشاتاریخ یافت شده است که در آن نگاره‌هایی از خورشید و صورت‌های فلکی گوناگون به همراه یک میز نجومی ابتدایی بر روی سنگ حک شده است.[۳۷] کاوش‌های باستان‌شناسی بیش‌تر، سکونتگاه‌های پیشاتاریخ، پرستشگاه‌ها، تندیس‌ها و دیگر اشیای باستانی را در محدوده امروزی شهر مدرن و پیرامون آن آشکار کرده است.

نخستین شواهد مستند مرتبط با شهر باکو به قرن ششم میلادی برمی‌گردد[۳۸] و از آنجا که از آن زمان اغلب بخشی از شاهنشاهی‌های ایرانی بوده است، پیوند تاریخی با آن‌ها دارد. باکو در قرن هشتم میلادی قلمرو شیروانشاهان بود. این شهر بارها مورد حمله خزرها و (از قرن دهم) از روس قرار گرفت. شروانشاه اخستان یکم نیروی دریایی در باکو ساخت و یورش روس‌ها را در سال ۱۱۷۰ با موفقیت دفع کرد. پس از زلزله ویرانگری که شماخی، پایتخت شروان را لرزاند، دربار شروانشاه در سال ۱۱۹۱ به باکو نقل مکان کرد.[۳۹] در زمان ساسانیان حضور و نفوذ عنصر ایرانی در کرانه‌های اران از تالش و باکو تا دربند بسیار قوی و چشمگیر بود.[۴۰]

در دورهٔ شروانشاهان، باکو بخشی از شروان بود. شروان مانند بقیهٔ اران بخشی از سرزمین آذربایجان نبود. آذربایجان به منطقهٔ جنوب رود ارس گفته می‌شد. باکو پایتخت شروانشاهان در سده‌های ۱۴ و ۱۵ میلادی بود و بعد بخشی از ایران صفوی شد.

حکومت عثمانی در قرن ۱۶ میلادی طی دوره‌ای کوتاه به قسمت اعظم قفقاز از جمله باکو حاکم بود. نادرشاه سر دودمان افشاریان توانست این قسمت از اران، گرجستان و منطقهٔ ارمنستان فعلی را دوباره به ایران بازگرداند. در جنگ‌های ایران و روس در زمان فتحعلی‌شاه قاجار این ناحیه بر اساس عهدنامه گلستان و ترکمانچای از ایران جدا و به دست روس‌ها افتاد. هنگامی که باکو در جنگ ایران و روسیه در سال‌های ۱۳–۱۸۰۴ میلادی توسط قوای روس اشغال شد، تقریباً کل جمعیت حدود ۸۰۰۰ نفری این شهر را تات‌ها تشکیل می‌دادند.[۴۱] باکو در اواخر قرن نوزدهم و دههٔ اول قرن بیستم از بزرگ‌ترین مناطق تولید نفت جهان بود.

اشارات قدیمی

باکو یا باکی، کرسی آران بر ساحل غربی دریای خزر قرار دارد. باکوی بزرگ مشتمل بر شبه‌جزیره آب‌شوران است، و دارای بندرگاهی بزرگ و چندین نهاد فرهنگی است. نامش در مآخذ اسلامی به صورت باکویه، با کوه نیز ضبط شده است.

نام باکوه در تصویری از نسخه خطی صورالبلدان اصطخری (کتابت به تاریخ 1274 میلادی)منبع
قلعه دختر، از آثار ایرانی باکو از دورهٔ ساسانیان.[۴۲]

اول بار در سدهٔ پنجم میلادی ذکر این شهر رفته است. مردم آن مانند بقیه مردم ایران آن روز زرتشتی بودند و برای آتش احترام قائل بودند.

شعله‌های دائمی باکو که منبع آن‌ها گازهایی بوده که از چاه‌ها بیرون می‌آمده است بر سنت نیایش به آتش در منطقه تأثیر داشته و و شهر دارای آرامگاه‌های زردشتی بوده است. از جنبه‌های سیاسی مدتها تابع شروانشاهان بود، و پس از انقراض این دودمان (۹۵۷ هـ. ق) به تصرف صفویه درآمد. بعداً مدت کوتاهی تحت استیلای ترکان عثمانی بود (۱۵۸۳_۱۶۰۶ م)؛ دیگر بار به دست ایران افتاد و سرانجام در ۱۸۰۶ به تصرف امپراتوری روسیه درآمد؛ معاهده گلستان (۱۸۱۳) رسماً آن را به روسیه واگذاشت. صنایع نفت آن در اواخر قرن ۱۹ میلادی آغاز شد و باعث توسعه سریع آن شهر گردید. (مصاحب)

کتب و منابع قدیمی اسلامی به‌طور چکیده باکو را اینگونه توصیف کرده‌اند (به نقل از لغت‌نامهٔ دهخدا):

باکو شهری است به عجم به شمال ایران در شبه‌جزیره آب‌شوران. این شهر را خسرو انوشیروان بنا کرد و دارای آتشکده معتبری بود و معادن نفت آنجا مشهور است. بزرگ‌ترین معدن نفت ایران‌زمین در باکویه واقع است و در آن آتش همیشه فروزان بوده است. مردمش اگرچه ترک‌زبانند اما لغت مخصوص[۴۳] نیز دارند، حاصلش زعفران و نفت سیاه.[۴۴]

اصطخری به نفت آن اشاره کرده و یاقوت و دیگران دربارهٔ این نفت سخن بسیار گفته‌اند. یاقوت گوید در آنجا چشمهٔ نفت بزرگی است که قیمت محصول روزانهٔ آن به هزار درهم می‌رسد و در کنار آن چشمه، چشمهٔ دیگری است که نفت سفید از آن بیرون می‌آید و شب و روز قطع نمی‌شود و در آنجا زمینی است که همیشه آتش از ان برمی‌خیزد.[۴۵]

باکو در پیرامون جزیره الله‌اکبر واقع است. آبش قلیل و خوشگوار و هوایش به گرمی مایل و زمینش ریگزار است. از بناهای انوشیروان و حصارش از شاهان شروان است. این محل در نزد زرتشتیان از زمان‌های بسیار قدیم سرزمینی مقدس شناخته شده است و امروز نیز (زمان تألیف قاموس‌الاعلام ترکی) جمعی از زرتشتیان در آن جا سکونت دارند. کاخی بزرگ از آثار زمان شاه عباس صفوی در آن‌جا هست.[۴۴]

اطراف باکو دریاچه‌های نمکین زیاد دارد و بیست و پنج پارچه دیه در ناحیه باکو می‌باشد. از ابنیه قدیمه که در آنجا ملاحظه می‌شود برجی است بسیار مرتفع که موسوم به برج دختر. در ۱۷۳۵ م. /۱۱۴۸ ه'. ق. دولت ایران آن را از تصرف روس خارج و مسترد نمود و در ۱۸۰۵ یکباره باکو به تصرف روس درآمد و آن جا را شهر نظامی و بندرگاه نمودند.[۴۴]

باکو از جمله هفده شهر قفقاز است که بر طبق عهدنامه گلستان و سپس عهدنامه ترکمانچای (۱۲۲۸ ه'. ق) بعد از شکست عباس میرزا نایب السلطنه در جنگ‌های ایران و روسیه، از ایران جدا گردید و به روسیه سپرده شد. شهری است با حصانت و مستحکم، قلعه قدیمی از بناهای شاهان ترک ایرانیان در این شهر موجود است، بازار مسلمین در قلعه واقع شده است. در زبان مردمان خود آران و در کتابهای روسی و ترکی نام شهر «باکو» است.[۴۴]

شهرهای خواهرخوانده

شهر کشور از سال
داکار سنگال سنگال از ۱۹۶۷[۴۶][۴۷]
ناپل ایتالیا ایتالیا از ۱۹۷۲[۴۸]
بصره عراق عراق از ۱۹۷۲[۴۶]
سارایوو  بوسنی و هرزگوین از ۱۹۷۵[۴۶][۴۷]
هیوستون ایالات متحده آمریکا آمریکا از ۱۹۷۶[۴۹]
بوردو فرانسه فرانسه از ۱۹۷۹[۴۶]
تبریز ایران ایران از ۱۹۸۰[۴۷]
ماینز آلمان آلمان از ۱۹۸۴[۴۷]
ازمیر ترکیه ترکیه از ۱۹۸۵[۵۰]
وونگ تائو ویتنام ویتنام از ۱۹۸۵[۴۶]

آب و هوا

باکو دارای آب و هوای نیمه خشک سرد با تابستان‌های گرم و مرطوب، زمستان‌های خنک و گاهی مرطوب و بادهای شدید در تمام طول سال است. با این حال، برخلاف بسیاری از شهرهای دیگر با چنین ویژگی‌های آب و هوایی، باکو تابستان‌های بسیار گرم و ساعات آفتابی چندانی را تجربه نمی‌کند. این امر عمدتاً به دلیل عرض جغرافیایی شمالی آن و قرارگیری آن در نواحی کرانه‌ای دریای کاسپین است.

باکو و شبه‌جزیره آب‌شوران که در آن واقع شده است، خشک‌ترین بخش جمهوری آذربایجان است. میزان بارندگی در این شهر نزدیک به ۲۰۰ میلی‌متر (۸ اینچ) در سال است. این امر عمدتاً به دلیل اثر کوه‌های قفقاز است که در نواحی مجاور با دریای سیاه به طور میانگین ​​۲۳۰۰ میلی‌متر (۹۱ اینچ) یا بیش‌تر دریافت می‌کنند. بیش‌تر بارش‌های سبک سالانه در فصولی غیر از تابستان رخ می‌دهد، اما هیچ یک از این فصول به طور خاص مرطوب نیستند.

در دوران شوروی، باکو به علت دارا بودن هوای خشک و روزهای آفتابی، مقصدی محبوب تعطیلات اهالی شوروی بود. وجود صنایع نفتی فراوان باکو را در سال ۲۰۰۸ میلادی به یکی از آلوده‌ترین شهرهای جهان تبدیل کرد.[۵۱]

باکو به علت وزش بادهای فراوان در تمام طول سال به عنوان شهری بادخیز شناخته می‌شود، از این رو لقب این شهر شهر بادها است. دو باد مشهور در باکو به نام‌های خزری و گیله‌وار وجود دارد. خَزری (Xəzri) نام یک باد سرد در شمال دریای کاسپین است که در طول سال از سوی شمال شبه‌جزیره آب‌شوران به سوی باکو می‌وزد. خزری یک باد ساحلی با سرعت زیاد و یکی از بادهای غالب در منطقه است. سرعت خزری گاهی به ۱۴۴ کیلومتر بر ساعت (۸۹ مایل در ساعت) می‌رسد. این باد گاهی به صنایع، ساختمان‌ها و درختان آسیب می‌رساند[۵۲]؛ با این حال این باد در طول تابستان هوای خنکی را برای منطقه به همراه دارد. باد خزری با گیله‌وار مخالف است.[۵۳] گیله‌وار (Giləvar) نام یک باد گرم جنوبی است که در طول سال به ویژه در فصل تابستان در شهرهای باکو و شماخی و در سراسر شرق جمهوری آذربایجان می‌وزد.[۵۴] نام گیله‌وار از زبان تاتی قفقاز آمده است که در بیش‌تر نقاط کوهستانی شمال جمهوری آذربایجان و شهرهای حومه باکو به کار می‌رود. گیله به‌معنی دانه یا قطره و وار به‌معنی باد است.[۵۵]

داده‌های اقلیم باکو
ماه ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر سال
میانگین بیش‌ترین °C (°F) ۶٫۶
(۴۴)		 ۶٫۳
(۴۳)		 ۹٫۸
(۵۰)		 ۱۶٫۴
(۶۲)		 ۲۲٫۱
(۷۲)		 ۲۷٫۳
(۸۱)		 ۳۰٫۶
(۸۷)		 ۲۹٫۷
(۸۵)		 ۲۵٫۶
(۷۸)		 ۱۹٫۶
(۶۷)		 ۱۳٫۵
(۵۶)		 ۹٫۷
(۴۹)		 ۱۸٫۱
(۶۵)
میانگین روزانه °C (°F) ۴٫۴
(۴۰)		 ۴٫۲
(۴۰)		 ۷٫۰
(۴۵)		 ۱۲٫۹
(۵۵)		 ۱۸٫۵
(۶۵)		 ۲۳٫۵
(۷۴)		 ۲۶٫۴
(۸۰)		 ۲۶٫۳
(۷۹)		 ۲۲٫۵
(۷۳)		 ۱۶٫۶
(۶۲)		 ۱۱٫۲
(۵۲)		 ۷٫۳
(۴۵)		 ۱۵٫۱
(۵۹)
میانگین کم‌ترین °C (°F) ۲٫۱
(۳۶)		 ۲٫۰
(۳۶)		 ۴٫۲
(۴۰)		 ۹٫۴
(۴۹)		 ۱۴٫۹
(۵۹)		 ۱۹٫۷
(۶۷)		 ۲۲٫۲
(۷۲)		 ۲۲٫۹
(۷۳)		 ۱۹٫۴
(۶۷)		 ۱۳٫۶
(۵۶)		 ۸٫۸
(۴۸)		 ۴٫۸
(۴۱)		 ۱۲٫۰
(۵۴)
بارندگی میلی‌متر (اینچ) ۲۱
(۰٫۸۳)		 ۲۰
(۰٫۷۹)		 ۲۱
(۰٫۸۳)		 ۱۸
(۰٫۷۱)		 ۱۸
(۰٫۷۱)		 ۸
(۰٫۳۱)		 ۲
(۰٫۰۸)		 ۶
(۰٫۲۴)		 ۱۵
(۰٫۵۹)		 ۲۵
(۰٫۹۸)		 ۳۰
(۱٫۱۸)		 ۲۶
(۱٫۰۲)		 ۲۱۰
(۸٫۲۷)
میانگین روزهای بارندگی (≥ ۰.۱ mm) ۶ ۶ ۵ ۴ ۳ ۲ ۱ ۲ ۲ ۶ ۶ ۶ ۴۹
میانگین روزهای برفی (≥ ۱ cm) ۴ ۳ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۳ ۱۰
میانگین روزانه ساعت‌های تابش آفتاب ۸۹٫۹ ۸۹٫۰ ۱۲۴٫۰ ۱۹۵٫۰ ۲۵۷٫۳ ۲۹۴٫۰ ۳۱۳٫۱ ۲۸۲٫۱ ۲۲۲٫۰ ۱۴۵٫۷ ۹۳٫۰ ۱۰۲٫۳ ۲٬۲۰۷٫۴

مشاهیر باکو

نقشه قفقاز در اوایل قرن نوزدهم میلادی

شاعران مشهور باکو

  • صالح باکویی
  • عهدی باکویی
  • فانی باکویی
  • قدسی باکویی
  • مقرب باکویی

سایر مشاهیر

ورزش

بازی‌های اروپایی ۲۰۱۵ (به ترکی آذربایجانی: Bakı 2015 Avropa Oyunları) از ۱۲ ژوئن تا ۲۸ ژوئن سال ۲۰۱۵ در شهر باکو، جمهوری آذربایجان برگزار شد. این دوره، اولین دورهٔ بازی‌های اروپایی بود. آرم این بازی‌ها شامل سیمرغ، انار و فرش آذربایجانی به‌عنوان سه نشان تاریخی و فرهنگی جمهوری آذربایجان است. همچنین جمهوری آذربایجان قصد دارد مشعل این بازی‌ها، نه در کوه المپیای یونان، بلکه در آتشکدهٔ سوراخانیِ باکو روشن شود. رئیس کمیتهٔ ملی المپیک آذربایجان، با توجه به پیشینهٔ تاریخی آتش و دین زرتشتی در این کشور، که آذربایجان را با نام سرزمین آتش معروف کرده است، بر امکان روشن نمودن مشعل این بازی‌ها در این آتشکده تأکید کرد و چهارمین دورهٔ المپیک کشورهای اسلامی در ۱۲مای در شهر باکو برگزار شد و همچنین چندین دوره از مسابقات اتومبیل رانی در شهر باکو برگزار شده است.

کتاب و ادبیات

مرکز کتاب باکو فعالیت‌های ادبیاتی و کتابی زیادی را ارائه می‌دهد و آنجا به مکانی عالی برای خوره‌های کتاب در پایتخت تبدیل شده است. این مرکز نوعی بهشت برای همه دوستداران کتاب است. با تصمیم کمیته اجرایی CIS، مرکز کتاب باکو "به دلیل کار عالی در زمینه توسعه و توزیع داخلی کتاب و تبادل بین‌المللی کتاب در سال ۲۰۱۸" موفق به دریافت جایزه بین‌المللی و دیپلم افتخار شده است. تنها در یک سال این مرکز به موفقیت‌های بزرگی دست یافته و به یکی از جالب‌ترین و منحصر به فردترین مکان‌های پایتخت آذربایجان تبدیل شده است. مرکز کتاب باکو طیف گسترده‌ای از کتاب‌های ژانرهای مختلف را به زبان‌های آذربایجانی، روسی، ترکی، انگلیسی، چینی، فرانسوی، آلمانی، عربی و سایر زبان‌ها ارائه می‌دهد. مرکز کتاب باکو در تاریخ ۱ سپتامبر ۲۰۱۸ به‌طور رسمی برای بازدید کنندگان افتتاح شد که در نزدیکی پارک خاقانی واقع شده است. هدف اصلی این مرکز جلب توجه مردم به کتاب به عنوان حامل ارزشهای فرهنگی، معنوی و دانش مفید است.[۵۶][۵۷]

اقتصاد

بزرگ‌ترین شاخص صنعت باکو نفت است و صادرات نفت آن باعث شده است تا سهم بزرگی در تراز پرداخت‌های آذربایجان داشته باشد. وجود نفت در این شهر از قرن هشتم شناخته شده است. در قرن ۱۰، مسافر عربی، مارودی، گزارش داد که روغن سفید و سیاه هر دو به‌طور طبیعی از باکو استخراج می‌شوند. تا قرن ۱۵، روغن برای لامپ‌ها از چاه‌های سطحی به صورت دستی حفر می‌شد. بهره‌برداری تجاری از سال ۱۸۷۲ آغاز شد و با آغاز قرن بیستم میدان‌ها نفتی باکو جزء بزرگ‌ترین‌ها در جهان بودند. در اواخر قرن بیستم، با رو به اتمام بودن بخش اعظم نفت خام ساحلی، حفاری‌ها به دریا گسترش یافت. در اواخر قرن نوزدهم، تعداد کارگران و متخصصان ماهر رو به افزایش بوده و تا سال ۱۹۰۰ این شهر دارای بیش از ۳۰۰۰ چاه نفت بود که از این تعداد ۲۰۰۰ چاه در سطح صنعتی نفت تولید می‌کردند. باکو قبل از جنگ جهانی دوم به عنوان یکی از بزرگ‌ترین مراکز تولید تجهیزات صنعت نفت قرار گرفت. جنگ جهانی دوم و نبرد استالینگراد برای تعیین اینکه چه کسی کنترل میدان‌ها نفتی باکو را در اختیار دارد، جنگی درگرفت. پنجاه سال قبل از این نبرد، باکو نیمی از نفت جهان را تولید کرد.

در حال حاضر اقتصاد نفتی باکو در حال احیای مجدد است که با توسعه میدان عظیم آذری-چیراگ-گونشلی (مناطق کم عمق گوناشلی توسط SOCAR، مناطق عمیق‌تر توسط کنسرسیوم به رهبری BP)، توسعه میدان گازی شاه دنیز، گسترش ترمینال Sangachal و ساخت خط لوله BTC همراه بوده است.

بورس اوراق بهادار باکو بزرگ‌ترین بورس اوراق بهادار جمهوری آذربایجان و با سرمایه در بازار بزرگ‌ترین منطقه قفقاز است. تعداد نسبتاً زیادی از شرکتهای فراملی در باکو مستقر هستند. یکی از موسسات برجسته مستقر در باکو، بانک بین‌المللی آذربایجان است که بیش از ۱۰۰۰ نفر در آن کار می‌کنند. بانکهای بین‌المللی با شعب در باکو شامل HSBC , Société Générale و Credit Suisse هستند.

گردشگری و خرید در باکو

باکو یکی از مهم‌ترین مقاصد گردشگری قفقاز است که هتل‌های این شهر در سال ۲۰۰۹ ۷ میلیون یورو درآمد داشته‌اند. بسیاری از هتل‌های زنجیره ای قابل توجه در جهان، در این شهر حضور دارند. باکو دارای مناطق دیدنی و تفریحی گردشگری بسیاری است، از جمله آن می‌توان به میدان چشمه‌ها، ساحل یک و هزار شب، ساحل شیخوف و سنگ‌های نفتی اشاره کرد. در تاریخ ۲ سپتامبر ۲۰۱۰، با افتتاح میدان پرچم ملی، مطابق کتاب رکوردهای گینس، باکو به دارنده بلندترین پرچم جهان تبدیل شد. با این حال در ۲۴ مه ۲۰۱۱ باکو این رکورد را تنها با ۳ متر (۹٫۸ پا) به شهر دوشنبه در تاجیکستان از دست داد. از اکتبر سال ۲۰۱۷، پرچم برداشته شد و میدان پرچم ملی با نرده‌ها بسته شده است.

باکو چندین مرکز خرید دارد. معروف‌ترین مراکز این شهر پورت باکو، پارک بولوار، بازار گنجلیک، پارک مترو، ۲۸ مال، شهر ایگون و AF مال است. مناطق خرده فروشی شامل فروشگاه‌هایی از نوع زنجیره ای تا بوتیک‌های سطح بالا موجود است.[۵۸]

دانشگاه‌ها

قطار شهری

قطار شهری باکو در سال ۱۹۶۷ تأسیس شده و هم‌اکنون دارای ۴ خط و ۲۷ ایستگاه می‌باشد.

نگارخانه

منابع

  1. ↑ "Administrative, density and territorial units and land size by economic regions of Azerbaijan Republic for January 1. 2007". Archived from the original on 24 November 2007. Retrieved 17 July 2009.
  2. ↑ "Population of Azerbaijan". stat.gov.az. State Statistics Committee. Archived from the original on 30 June 2020. Retrieved 22 February 2021.
  3. ↑ Samadov (www.anarsamadov.net), Anar. "Population". The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan. Archived from the original on 27 August 2018. Retrieved 25 March 2020.
  4. ↑ Demographia: World Urban Areas بایگانی‌شده در ۵ اوت ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine – Demographia, 2016
  5. ↑ Thomas de Waal (2010). The Caucasus: An Introduction. Oxford University Press. p. 16. ISBN 0-19-975043-2.
  6. ↑ "Baku". The American Heritage Dictionary of the English Language (5th ed.). Boston: هاوتن مفلین هارکورت. 2014.
  7. ↑ "Baku". Lexico UK English Dictionary. Oxford University Press. Archived from the original on 5 December 2020.
  8. ↑ «When in Baku…». New Eastern Europe - A bimonthly news magazine dedicated to Central and Eastern European affairs (به انگلیسی). ۲۰۱۳-۰۱-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۲۹.
  9. ↑ لست‌سکند
  10. ↑ "Seven astounding facts about the city of Baku". Archived from the original on 30 September 2020. Retrieved 6 September 2020.
  11. ↑ خبرگزاری بی‌بی‌سی، کاوه امیدوار، دریای خزر، مازندران یا کاسپین پنج شنبه ۲۴ ژانویه ۲۰۰۸
  12. ↑ iranicaonline: The Caspians have generally been regarded as a pre-Indo-European, that is, a pre-Iranian, people and have even been identified by some scholars with the Kassites (e.g. , Herzfeld, loc. cit.). Onomastic evidence bearing on this point has now been discovered in Aramaic papyri from Egypt, in which several Caspians (Aram. kspy) are mentioned as belonging to the garrison there; their names, for example, *Bagazušta (see Grelot, pp. 101ff.), are, at least in part, unequivocally Iranian. The Caspians must therefore be considered either an Iranian people or strongly under Iranian cultural influence.
  13. ↑ name of an ancient people dwelling along the southwestern shore of the Caspian Sea, whether north or south of the river Kura is not clear, (Rüdiger Schmitt), “CASPIANS ,” Encyclopædia Iranica, online edition
  14. ↑ The sea’s name derives from the ancient Kaspi peoples, who once lived in Transcaucasia to the west , , “ Caspian Sea ,” Encyclopædia Britannica,online edition
  15. ↑ magiran.com: ماهنامه پیام دریا، شماره‌های ۱۳۳- ۱۳۱
  16. ↑ جهانگیر سرتیپ‌پور. وجه تسمیهٔ شهرها و روستاهای گیلان
  17. ↑ «Azerbaijan, Baku - cost of living». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ آوریل ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲ اوت ۲۰۱۰.
  18. 1 2 "Population by economic and administrative regions, urban settlements at the beginning of the 2009". Archived from the original on 14 November 2009. Retrieved 21 November 2009. خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «pop» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  19. ↑ سفرهای مارکوپولو-فصل سوم توصیف هرمنیای بزرگ -ص۴۶.
  20. ↑ Smil, Vaclav (2017). Energy and Civilization: A History. Cambridge: The MIT Press. p. 246. ISBN 978-0-262-03577-4.
  21. ↑ "The Executive Power of Baku City", Bakucity.az (به انگلیسی), archived from the original on 9 December 2009, retrieved 7 December 2009 Retrieved on 2009-05-22.
  22. ↑ (روسی)Баку (به انگلیسی), 2007-07-01, archived from the original on 12 November 2011, retrieved 13 February 2010 Retrieved on 2007-07-15.
  23. ↑ «APA Azeri Press Agency». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۷ دسامبر ۲۰۰۹.
  24. ↑ باکو (به انگلیسی) Retrieved on 2009-05-22.
  25. ↑ Dunlop, D.M.; Bennigsen, A.; Bosworth, C.E. (2007). Bosworth, C. Edmund (ed.). Historic Cities of the Islamic World (PDF). Leiden & Boston: Brill. p. 47. Archived from the original (PDF) on 20 September 2018. Retrieved 18 December 2019.
  26. ↑ دکتر معین، فرهنگ معین، جلد پنجم، تهران: انتشارات امیرکبیر، ص. ۲۳۳
  27. ↑ "The origin and etymology :: Baku". bakucity.preslib.az. Archived from the original on 16 January 2021. Retrieved 3 January 2021.
  28. ↑ "Culture & Religion on Podium: Politicizing Linguistics". Archived from the original on 13 October 2007. Retrieved 25 July 2009.
  29. ↑ Everett-Heath, John (24 October 2019). The Concise Oxford Dictionary of World Place Names (به انگلیسی). Oxford University Press. doi:10.1093/acref/9780191882913.001.0001. ISBN 978-0-19-188291-3.
  30. ↑ "Baku". Wikipedia (به انگلیسی). 2023-01-23.
  31. ↑ Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. İki cilddə. I cild. Bakı, “Şərq-Qərb”, 2007,304 səh.
  32. ↑ خسروی،خسرو،«باکو»،دانشنامه جهان اسلام
  33. ↑ مدخل BAKU در دانشنامه ایرانیکا
  34. ↑ "Baku's History". Bakupages.com. 19 March 2010. Archived from the original on 2 April 2010. Retrieved 17 April 2010.
  35. ↑ "Baku's History". Kishmish.az. Archived from the original on 6 July 2011. Retrieved 17 April 2010.
  36. ↑ Город Баку... بایگانی‌شده در ۱۹ مارس ۲۰۱۴ توسط Wayback Machine Retrieved on 24 June 2006
  37. ↑ Ancient Observatory of Absheron. Gobustan, No 3 (1973)
  38. ↑ Azerbaijan - Walled City of Baku with the Shirvanshah's Palace... (به انگلیسی), 2008-01-02 Retrieved on 2007-10-14.
  39. ↑ "Ичери Шехер": быть или не быть Retrieved on 25 June 2006 بایگانی‌شده در ۲۰ ژوئن ۲۰۰۸ توسط Wayback Machine
  40. ↑ دانشنامه ایرانیکا، سرواژه باکو
  41. ↑ James B. Minahan (2014). Ethnic Groups of North, East, and Central Asia: An Encyclopedia. ABC-CLIO. p. 262. ISBN 978-1-61069-018-8. Archived from the original on 28 May 2021. Retrieved 24 August 2017.
  42. ↑ عباسقلی آقا باکیخانوف، گلستان ارم، چاپ عبدالکریم علیزاده و دیگران، باکو ۱۹۷۰، ص XI، نقل‌شده در: دانشنامهٔ جهان اسلام بایگانی‌شده در ۱ نوامبر ۲۰۱۰ توسط Wayback Machine
  43. ↑ منظور تاتارستان است که هنوز در پیرامون باکو رایج است.
  44. 1 2 3 4 «貴州觀光車_貴州燃油觀光車_貴州忠輝新能源科技有限公司». www.mibosearch.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۳-۰۲.
  45. ↑ لسترینج، گای (۱۳۹۳). جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. تهران: علمی و فرهنگی. ص. ۱۹۴. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۴۴۵-۱۰۵-۸.
  46. 1 2 3 4 5 Musa Gasymly (2005). "АЗЕРБАЙДЖАН В МЕЖДУНАРОДНЫХ КУЛЬТУРНЫХ СВЯЗЯХ(۱۹۴۶–۱۹۹۰ гг.)" [Azerbaijan's cultural affairs (۱۹۴۶–۱۹۹۰)]. Tbilisi: Artanuchi. Archived from the original on 4 April 2010. Retrieved 2010-02-04.
  47. 1 2 3 4 "ВСЕ ОСТАЕТСЯ ЛЮДЯМ" [Everything remains for people]. Vol. ۲۹, no. ۱۹۷۲۵. Vyshka. ۲۰۰۸-۰۷-۲۵. Archived from the original on 7 July 2011. Retrieved 2010-02-04.
  48. ↑ Flexibe Solutions (۲۰۰۷-۱۰-۲۶). "Embassy of Azerbaijan Republic in Italy". Azembassy.it. Archived from the original on 23 May 2011. Retrieved 2010-04-17.
  49. ↑ Maud Beck (2006). "Sister Cities: Baku and Houston. Celebrating 30 Years as Sister Cities". Azerbaijan International: ۶۸–۷۱. Retrieved 2010-02-04. {{cite journal}}: Unknown parameter |month= ignored (help)
  50. ↑ "Izmir Metropolitan Municipality". Izmir.bel.tr. Archived from the original on 19 July 2011. Retrieved 2010-04-17.
  51. ↑ Tiffany M. Luck (26 February 2008). "The World's Dirtiest Cities". Forbes. Archived from the original on 2 December 2010. Retrieved 17 November 2010.
  52. ↑ "Global ICT Conference: 25–28, November, 2004: Baku, Azerbaijan". Global-ict.mincom.gov.az. Archived from the original on 19 July 2011. Retrieved 17 April 2010.
  53. ↑ Secretariat of the Conference Organizing Committee (2004). "Information about Azerbaijan". Global ICT Conference 2004. Azerbaijan Ministry of Communications and Information Technologies. Archived from the original on 19 July 2011. Retrieved 16 November 2012.
  54. ↑ "Climate in Azberbaijan".
  55. ↑ Soltanov, A. K. (2013). TATİ - TÜRKİ, TÜRKİ - TATİ LÜĞƏT. Baku. p. 211.
  56. ↑ «مرکز کتاب باکو جایزه بین‌المللی دریافت کرد تور باکو». تور باکو (به انگلیسی). ۲۰۱۹-۰۹-۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۱۹.
  57. ↑ "Baku Book Center receives int'l award [PHOTO]". AzerNews.az (به انگلیسی). 2019-09-09. Retrieved 2019-09-19.
  58. ↑ «اقتصاد در باکو و آذربایجان؛ صنعت نفت تا گردشگری و خرید تور باکو». تور باکو (به انگلیسی). ۲۰۱۹-۰۹-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۲۳.

پیوند به بیرون

ویکی‌سفر یک راهنمای سفر برای باکو دارد.
در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ باکو موجود است.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.