سمنیه (فرقه)
سمنیه یا شمنیه از فرقههای بودایی است که پیش از ظهور اسلام وجود داشته اما پس از آن در عقاید کلامی گروهی از مسلمانان تاثیر گذاشتهاست.[۱][۲] رهبر این فرقه شخصی به نام جریر بن حازم ازدی است که در بصره میزیسته و منزل وی به عنوان محلی برای اجتماع گفتگوی بودائیان بودهاست.[۳]
ریشه
سمنیان یا سمنیه همان شمنها هستند که در فرهنگ و ادبیات متون اسلامی مشهورترین نام برای بوداییان بوده است. هر چند اطلاق نام شمنیسم بر دین بودا برای مسلمانان آن روزگار بعید نبوده است، ما امروزه آنها را با یکدیگر برابر نمیکنیم.نکتة بسیار مهم در تحقیق از بوداییان در شرق ایران آن است که گزارشهای برجای مانده، آنها را با نامهای متعددی چون هنود، سمنیه (معطله) و بتپرستان (بُد [بودا]: بت) یاد میکردند. استاد مشکور در بیان معنای ریشه این واژه فرموده اند:«اينكه بعضى از دانشمندان سمنيه يا شمنيه را منسوب به بتخانه سومنات دانستهاند درست نيست زيرا اين نام مأخوذ از سرمنه است كه در زبان سانسكريت به معنى مرتاض و راهب بودايى است و او كسى مىباشد كه خانه و كاشانه اش را ترك گفته به رياضت و عبادت گذراند."[۴][۵]
لفظ «سرمنه» در زبان پالى كه يكى از لهجات قديم سانسكريت است و معتبرترين كتابهاى بودائيان جنوبى به اين زبان نوشته شده تبديل به «سمن» گرديده است، حتى خود بودا را هم سرمنه گوتمه[8] مىگفتند و در تمام ممالك بودايى كنونى اين لفظ را با اندك تحريف و تغييرى به كار مىبرند.در جستجوی حاضر دقت در این نکته ضروری است که «سمنیة» نامی بوده است که برای بسیاری نویسندگان و کاتبان ناآشنا بوده و چه بسا در کتابت و تصحیح آن را به نحوی مغلوط ثبت و ضبط کردهاند. وجه تسمیه سمنیه به معطله به درستی معلوم نیست ولی این احتمال هست که به دلیل پیوند برخی از معتزلیان (معطله) با بوداییان این نام بر آنها اطلاق شده باشد.[10] شاید هم ناشی از تنزیه خدا از شناخت و دسترسی بوداییان در توجیهِ توجه به مجسمه های بودا در احتجاج با مسلمین بوده باشد و پیوند این عقیده با باورهای برخی از سران معتزله و معاشرتشان با بوداییان درست تر مینماید. در البدء و التاریخ آمده است:[۶][۷]
بتپرستان استدلال مىكنند كه خداى تعالى جلّ جلاله در دورترين جايگاه از ادراك و دانش و احساس و وصف است. هر كس كه بخواهد بدو نزديك شود و او را تعظيم كند- هنگامى كه خداوند از حواس وى به دور باشد- بايد واسطهاى و وسيلهاى داشته باشد و اين اجرام آسمانى و زمينى، وسيله ها و واسطه هايى هستند براى پرستش او و نزديك شدن به وى. اعراب نيز همين سخن را مىگفتند: «و ما نمىپرستيم اين بتها را مگر به خاطر آنكه ما را به خداوند نزديك كنند» (39: 3) منزه است خدايى كه هر پرستشگرى به پرستش او مىكوشد و در جستجوى اوست هر چند گمراه و بر خطا باشد. در كتاب مسالك خواندم كه سمنيّه دو گروهاند. گروهى كه معتقدند «بُد» پيغمبرى مرسل بوده و گروهى كه معتقدند «بُد» خداست و براى مردم در آن صورت ظاهر شده است. پناه بر خدا!»[۸]
اعتقادات
از عقاید این گروه، تناسخ است.[۱][۹]
- 1 2 «فرهنگ فرق اسلامی - مشکور، محمد جواد؛ مدیرشانه چی، کاظم - کتابخانه مدرسه فقاهت». lib.eshia.ir. دریافتشده در ۲۰۲۰-۰۹-۲۷.
- ↑ «دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرةالمعارف اسلامی - کتابخانه مدرسه فقاهت». lib.eshia.ir. دریافتشده در ۲۰۲۰-۰۹-۲۷.
- ↑ «دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرةالمعارف اسلامی - کتابخانه مدرسه فقاهت». lib.eshia.ir. دریافتشده در ۲۰۲۰-۰۹-۲۷.
- ↑ «اصطلاحنامه، پایگاه مدیریت اطلاعات علوم اسلامی». اصطلاحنامه، پایگاه مدیریت اطلاعات علوم اسلامی. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۴.
- ↑ افزادی، وب سایت شخصی دکتر مسعود احمدی (۲۰۱۵). «وب سایت شخصی دکتر مسعود احمدی افزادی». وب سایت شخصی دکتر مسعود احمدی افزادی. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۴.
- ↑ «سمنیه، فرقه ای بودایی در جهان اسلام». پرتال جامع علوم انسانی. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۴.
- ↑ افزادی، وب سایت شخصی دکتر مسعود احمدی (۲۰۱۵). «وب سایت شخصی دکتر مسعود احمدی افزادی». وب سایت شخصی دکتر مسعود احمدی افزادی. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۴.
- ↑ افزادی، وب سایت شخصی دکتر مسعود احمدی (۲۰۱۵). «وب سایت شخصی دکتر مسعود احمدی افزادی». وب سایت شخصی دکتر مسعود احمدی افزادی. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۴.
- ↑ «دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی - کتابخانه مدرسه فقاهت». lib.eshia.ir. دریافتشده در ۲۰۲۰-۰۹-۲۷.