سونات شماره ۱۴ پیانو (بتهوون)

سونات پیانو شماره ۱۴
سونات تقریباً یک فانتزی
اثر: لودویگ فان بتهوون
عنوان صفحۀ اول سونات، منتشر شده در سال ۱۸۰۲
نام دیگرسونات مهتاب
مایه‌نمادو دیز مینور
شمارهٔ اثراپوس ۲۷، شماره ۲
سبکدوره کلاسیک
شکلسونات
آفرینش۱۸۰۱
اهدا شدهکُنتِس جولیتا گیچاردی
منتشر شده۱۸۰۲
مدت زمان۱۵ دقیقه
موومان‌هاسه
سازبندیپیانو

سونات پیانو شماره ۱۴ معروف به سونات مهتاب در دو دیز مینور، اُپوس ۲۷ شمارهٔ ۲، یک سونات پیانو اثر لودویگ فان بتهوون است که در سال ۱۸۰۱ تصنیف و در سال ۱۸۰۲ منتشر شد. بتهوون این سونات را به کُنتِسِ ۱۷سالهٔ اتریشیِ ایتالیایی‌الاصل به نام جولیتا گیچاردی، که شاگردش بود، تقدیم کرد. نام «مهتاب» انتخاب بتهوون نبود، بلکه یکی از منتقدان موسیقی به نام لودویگ رِلْشْتاب، چند سال بعد از مرگِ آهنگساز، در سال ۱۸۳۲ به آن داده شد و معتقد بود «تأثیر نور ماه بر دریاچه لوسرن به آهنگساز الهام شده است»؛ در حالی که بتهوون هرگز این دریاچه را ندیده بود. سونات مهتاب به ویژه موومان اول در زمانِ بتهوون بسیار محبوب بود، تا جایی که خودِ آهنگساز گلایه داشت و می‌گفت «مطمئناً من چیزهای بهتری هم نوشته‌ام».

بتهوون خودش فرم اثر را سونات تقریباً یک فانتزی نام نهاد. نام «فانتزی» به توالی غیرمعمولِ موومان‌ها در فرم سونات پیانو اشاره دارد که تمپو، از فرم مرسومِ سونات منحرف می‌شود. موومان اول در دو دیز مینور و سرعت آداجیو شروع و برخلاف معمولِ سونات، سرعت آن تند نیست و این انحراف، تأثیر زیادی بر بسیاری از شنوندگان گذاشته است؛ موومان دوم در ر بمل ماژور و سرعت آلگرتو، پُرجنب‌و‌جوش با فرم اسکرتسو می‌آید؛ در نهایت یک فینال با سرعتِ پِرستو و بسیار دراماتیک با ساختارِ و فرم سونات، در دو دیز مینور، همراه است. نکتۀ قابل توجه در سونات مهتاب این است که سرعت از موومانی به موومان دیگر، افزایش می‌یابد.

این اثر واکنش‌های متفاوتی از آهنگسازان را در پی داشت؛ فرانتس لیست آن را ستود و برلیوز اظهار داشت که این «یکی از آن اشعاری است که زبان بشر نمی‌داند چگونه آن را توصیف کند». کارل چرنی شاگرد بتهوون، سونات را «صحنه‌ای شبانه، که در آن صدایی غم‌انگیز و شبح‌وار، از دوردست به گوش می‌رسد»، نامید. از سویی دیگر پیانیست سرشناس ادوین فیشر اظهار داشت که «موومان اول سونات، بر اساس قطعه‌ای از اپرای دون ژوان اثر موتسارت ساخته شده است». فردریک شوپن و دیمیتری شوستاکوویچ دو اثر خود را از این سونات اقتباس کردند. در دوران معاصر نیز این اثر الهام‌بخش بسیاری از هنرمندان در ژانرهای مختلف برای آثار خودشان بوده است. هم اقتباس‌ها و هم برداشت‌های متفاوت از قطعهٔ اصلی، در ترانه، موسیقی متن‌های متعددی برای فیلم‌ها، برنامه‌های تلویزیونی، بازی‌های ویدئویی، انیمه و موارد دیگر گنجانده شده است.

تاریخچه

اهدا

جولیتا گویچاردی، معشوقهٔ بتهوون که سونات مهتاب را به او تقدیم کرد.

آهنگسازی این قطعه در تابستان ۱۸۰۱ در مجارستان در ملکی متعلق به خانوادهٔ برونسویک[الف] انجام شد. لودویگ در سال ۱۷۹۹ در وین با ترز[ب] و یوزفینه برونسویک، دختران کنت آنتون دوم،[پ] آشنا شده بود. آنها در ابتدا شاگردان او بودند و بعداً دوستان صمیمی شدند.[۱] بتهوون از طریق این خانواده با جولیتا گیچاردی (دختر عموی ترز و یوزفینه) نیز آشنا شد و در اواخر سال ۱۸۰۱، معلم پیانوی او و ظاهراً شیفتهٔ گیچاردی شد.[۲] او احتمالاً همان «دختر دلربا» است که بتهوون در ۱۶ نوامبر ۱۸۰۱ برای دوستش فرانتس گرهارد وگلر نوشت:[۳]

به دست دختری جوان و پرستیدنی همه چیز دگرگون شده است. او مرا دوست دارد و من هم او را. پس از دو سال، اکنون این نخستین باری است که دَمی راحتی و آسایش احساس می‌کنم. شاید ازدواج بتواند مرا خوشبخت سازد. بدبختانه او از طبقهٔ من نیست و در این صورت ازدواج برایم ناممکن است. باید تلاش بیشتری بکنم.

در اولین نسخهٔ سونات که در سال ۱۸۰۲ منتشر شد، در عنوان صفحه بتهوون آن را به جولیتا گیچاردی تقدیم کرده بود. این تقدیم، قصد اصلی بتهوون نبود و او هنگام نوشتن سونات مهتاب، جولیتا را در ذهن خود نداشت. الکساندر تایر[ت] (کتابدار و روزنامه‌نگار آمریکایی)، در کتاب زندگی بتهوون بیان می‌کند که اثری که او در ابتدا قصد داشت به جولیتا گیچاردی تقدیم کند، «روندو در سل ماژور»، اپوس ۵۱، شماره ۲، بوده است، اما این اثر باید به شاهزاده لیخنوفسکی[ث] تقدیم می‌شد؛ بنابراین او در آخرین لحظه به دنبال قطعه‌ای برای تقدیم به گیچاردی گشت.[۴][ج]

نام‌گذاری

پرترهٔ بتهوونِ جوان (۱۸۰۱)، اثرِ کارل تراوگُت ریدل.[چ]

اولین نسخه از موسیقی با نام سونات تقریباً یک فانتزی،[ح] و همان عنوانِ قطعهٔ همراه آن، اپوس. ۲۷، (شماره ۱) است.[۶][۷] فرهنگنامه موسیقی و موسیقی‌دانان نیو گروو، نام ایتالیایی را به‌عنوان سونات به شیوه‌ای فانتزی ترجمه می‌کند.[۸] در زیرنویس این فرهنگنامه به شنوندگان یادآوری می‌کند که «قطعه، اگرچه از نظر فنی یک سونات است، اما حکایت از یک فانتزیِ بداهه و روان دارد».[۹]

بسیاری از منابع می‌گویند که نام مستعار سونات مهتاب پس از آن به وجود آمد که منتقد و شاعر آلمانی، لودویگ رلشتاب تأثیر موومان اول را به تابش نور ماه بر دریاچه لوسرن در سوئیس تشبیه کرد.[۱۰][۱۱][۱۲] این نقل قول از ویلهلم فان لنز[خ] (موسیقی‌شناس آلمانی)، گرفته شده است که در سال ۱۸۵۲ نوشت: «رلشتاب این اثر را با قایقی مقایسه می‌کند که در زیر نور ماه از قسمت‌های دورافتادهٔ دریاچه لوسرن بازدید می‌کند. نام سونات مهتاب که پس از بیست سال از خلق آن، باعث فریاد کارشناسان در آلمان شد، منشأ دیگری ندارد».[۱۳][۱۴] اگر به معنای واقعیِ کلمهٔ «بیست سال» نگریسته شود، به این معنی است که این نام‌گذاری باید پس از مرگ بتهوون آغاز شده باشد. در واقع، رِلشتاب نظر خود را در مورد موومان اولِ سونات، در داستانی به نام تئودور[د] که در سال ۱۸۲۴ منتشر کرد، بیان کرد: «دریاچه در تلألؤ مهتاب آرام گرفته است، امواج خفه به ساحل تاریک برخورد می‌کنند؛ کوه‌های جنگلی، تیره و تار سر برمی‌آورند و مکان مقدس را از جهان جدا می‌کنند؛ قوهای شبح‌وار با خِش‌خِش‌های زمزمه‌وار در جزر و مد می‌لغزند، و چنگ بادی،[ذ][ر] نواهای مرموز از اشتیاقی عاشقانه را از ویرانه‌ها می‌فرستد».[۱۳][۱۶] رِلشتاب در اینجا هیچ اشاره‌ای به دریاچهٔ لوسرن نکرده است، که به نظر می‌رسد افزودهٔ خودِ ویلهلم فان لنز بوده است. ویلهلم همچنین ضمن ردِ نام سونات مهتاب از سوی رِلشتاب، معتقد است که بتهوون ابتدا موومان اول را در مراسم خاکسپاری یک دوست [متوفی] بداهه‌نوازی کرده بود؛ به همین دلیل موومان دارای یک ریتم مارش تشییع جنازه خواهد بود.[۱۷] رِلشتاب در سال ۱۸۲۵ با بتهوون ملاقات کرد،[۱۸] او معتقد بود تأثیر نور ماه بر دریاچه لوسرن به آهنگساز الهام شده است؛ در حالی که بتهوون هرگز این دریاچه را ندیده بود.[۱۹]

بسیاری از منتقدان به ماهیت ذهنی و رومانتیک عنوانِ «مهتاب» اعتراض کرده‌اند، که گاهی «رویکردی گمراه‌کننده به موومانی با تقریباً شخصیتِ یک مارش تشییع جنازه»،[۲۰] و «بی‌معنی» نامیده شده است.[۲۱] منتقدان دیگر نام «مهتاب» را تأیید کرده‌اند و آن را خاطره‌انگیز، یا مطابق با تفسیر خود از اثر دانسته‌اند.[۲۲] کامپتون مکنزی، بنیانگذار مجلهٔ گرامافون، این عنوان را «بی‌ضرر» دانست و اظهار داشت که «احمقانه است که منتقدان با سخت‌گیری خود، رلشتاب بیچاره را به حالتِ خشمی تقریباً هیستریک برسانند» و افزود: «آنچه این منتقدان سخت‌گیر از درک آن عاجزند این است که اگر عموم مردم به پیشنهاد نور ماه در این موسیقی واکنش نشان نمی‌دادند، اظهار نظر رلستاب مدت‌ها پیش فراموش می‌شد».[۲۳] دونالد تووی[ز] (تحلیل‌گر بریتانیایی) عنوانِ «مهتاب» را برای موومان اول مناسب می‌دانست اما می‌گوید برای دو موومان دیگر مناسب نبود.[۲۴]

در اواخر دهۀ ۱۸۳۰، نام سونات مهتاب (به آلمانی: Mondscheinsonate)،[۲۵] و (به انگلیسی: Moonlight Sonata)،[۲۶] در نشریات مورد استفاده قرار می‌گرفت. بعدها در قرن نوزدهم، این سونات به‌طور جهانی با این نام شناخته شد.[۲۷]

ساختار

فرم

اگرچه هیچ مدرک مستقیمی در مورد دلایلی خاص، مبنی بر اینکه چرا بتهوون تصمیم گرفت هر دو سونات خود را (اپوس ۲۷)، یک شِبهه فانتزی بنامد، وجود ندارد؛ اما نکتهٔ قابل توجه ممکن است این باشد که فرم این اثر از ترکیب سنتی سونات در دوره کلاسیک، (یعنی: سریع، آهسته، سریع) پیروی نمی‌کند. به جای آن، سونات دارای یک مسیر سنگین در انتهای سونات است و بخش سریع در موومان سوم قرار گرفته و به انتها می‌رسد. پاول بکر[ژ] (منتقد آلمانی)، در تحلیل خود می‌گوید: «موومان در فرم سنتی، از همان ابتدا به اثر یک شخصیتِ مشخص می‌داد… که موومان‌های بعدی می‌توانستند آن را تکمیل کنند، اما تغییر ندهند. بتهوون در موومان اول از این کیفیت تعیین‌کننده سرپیچی کرد؛ او یک مقدمه در فرمِ پرلود می‌خواست و نه یک تفسیر سنتی».[۲۸]

نامِ سونات تقریباً یک فانتزی، نه چندان به ساختارِ معمولِ یک سونات کلاسیک مربوط می‌شود (شروع با یک موومان آهسته در آن زمان استثنایی نبود)، و نه به تنوع تمپو یا تونالیته‌ها. بلکه بیشتر به حس بداهه‌نوازی ناشی از موومان اول مربوط می‌شود که آهنگ آن، به گفته آندره بوکورچلیف،[س] (آهنگساز فرانسوی) «آزادانه، متناوباً در سطح یا در اعماقِ چارچوب موسیقی، شکوفا می‌شود»؛ همچنین موومان آخر که «سرشار از آزادی و بداهه‌نوازی است و بیشترین دقت را با شدتِ بیان، ترکیب می‌کند».[۲۹]

سونات پیانوی مهتاب از سه موومان تشکیل شده‌ است:[۳۰]

  1. آداجیو سوستِنوتو[ش] 2
    2    ، در دو دیز مینور
  2. آلگرتو[ص] 3
    4    ، در ر بمل ماژور
  3. پرِستو آجیتاتو[ض] 4
    4    ، در دو دیز مینور

نکتهٔ قابل توجه در سونات مهتاب این است که سرعت از موومانی به موومان دیگر، افزایش می‌یابد،[۳۱] و مدت زمانِ آن حدودِ ۱۵ دقیقه است.[۳۲]

موومان اول

موومان اول

موومان اول، در دو دیز مینور و فرم سوناتِ اصلاح‌شده نوشته شده است.[۳۴] موومان با یک فاصلهٔ اکتاو در دست چپ و یک تریوله در دست راست آغاز می‌شود. دونالد تووی به نوازندگان این موومان هشدار داد که از «اجرای آن با استانداردِ نت چنگ مانند یک میزان‌بندی ۱۲/۸ و سرعت آهسته» خودداری کنند.[۲۴]

تم اصلیِ سونات (فِراز اول از بخش گشایش) بر روی یک ساختار ساده و کوتاه متمرکز شده است (یک نُت چنگ نقطه‌دار و به دنبال آن یک نُت دولاچنگ و یک نُت سفید نقطه‌دار، که همگی روی یک نُت تکرار می‌شوند). در فرازِ اول، هارمونی با تونیک (دو دیز مینور) شروع می‌شود و با یک کادانس کامل روی می ماژور (ماژور نسبی) به پایان می‌رسد، آکوردها در این اثر اغلب به «تمایل‌های ناپُلی» و آکوردهای ثانویه متکی است، مانند: آکورد شش ناپُلیتن (فا دیز - لا - ر) در نیمهٔ دومِ میزانِ سوم؛[۳۵] فِراز دوم (متقارن با فِراز اول) به صورت هارمونیک روی می مینور تنظیم شده است. در این دورهٔ آهنگسازی، بتهوون معمولاً «ماژور نسبیِ سنتی را با مینور مربوطه جایگزین می‌کند». در ناحیهٔ مرکزیِ جمله‌بندی، تغییر مد با عبور از دو ماژور تقویت می‌شود. در پایان، یک کادانس در سی مینور، عبارت را به پایان می‌رساند. این فِراز دوم (اگر بخواهیم طرح کلی خاصی از فرم سونات را ببینیم) با توجه به اصرار هارمونی بر روی ماژور نسبی (می ماژور)، می‌تواند به‌عنوان «تم دوم» در نظر گرفته شود.[۳۶]

بخش دوم از موومان را می‌توان گذار (یا تهیه) برای از سرگیری تم در نظر گرفت، اما می‌توان آن را به‌عنوان یک بسط و گسترش مختصر یا بهتر از آن، به‌عنوان یک بخش پایانیِ «بسط و گسترش» در فرم سونات، که همیشه در حالِ آماده‌سازی برای از سرگیری تم است، نیز درک کرد. در واقع، کُلِ بخش «بسط و گسترش» بر اساسِ یک نت پدال بلند (۱۲ میزان) در دومینانت (سل دیز) است. در این مرحله، به ویژه «تریوله‌ها» هستند که توجه ملودیک را به خود جلب می‌کنند.[۳۶]

بخش تکرار (یا بازگشایش) با «گشایش» متقارن است، دو فِرازِ اصلی تم دوباره ارائه می‌شوند. فِراز اول مانند قبل روی ماژور نسبی (می ماژور) کادانس می‌کند؛ در حالی که فِرازِ دوم که در می ماژور آغاز شده است، با یک کادانس کامل روی تونیک (دو دیز مینور) پایان می‌یابد؛ کدای پایانی در تونیک و صدای بم آغاز می‌شود. سپس ملودی به صدای زیرتر می‌رود تا از طریق یک سیر صعودی به کادانس مفصلی از آرپژها منتهی شود.[۳۵]

تمپوی «آداجیو سوستنوتو» تأثیر زیادی بر بسیاری از شنوندگان گذاشته است؛ برای مثال، برلیوز اظهار داشت که این «یکی از آن اشعاری است که زبان بشر نمی‌داند چگونه آن را توصیف کند».[۳۷] کارل چرنی شاگرد بتهوون، آن را «صحنه‌ای شبانه، که در آن صدایی غم‌انگیز و شبح‌وار، از دوردست به گوش می‌رسد»، نامید.[۳۸] این موومان در زمانِ بتهوون بسیار محبوب بود، تا جایی که خودِ آهنگساز را به ستوه آورد، به طوری که به کارل چرنی گفت: «مطمئناً من چیزهای بهتری هم نوشته‌ام».[۳۹][۴۰]

پیانیست سرشناس ادوین فیشر در کتاب خود با عنوان سونات‌های پیانوفورته بتهوون، اظهار می‌دارد که این موومان از سونات، بر اساس قطعهٔ «آه، کمک! به من خیانت شده است»،[ظ] از اپرای دون ژوان اثر موتسارت ساخته شده است که درست پس از قتل فرمانده می‌آید. او ادعا می‌کند که در بایگانی «موزه موسیقی وین»،[ع] طرحی چند سطری از موسیقی موتسارت (که همان فیگوراسیون سه‌گانهٔ مشخص را دارد) با دست‌خط بتهوون پیدا کرده است که آن را به «دو دیز مینور» (گام موومان اولِ سونات مهتاب)، انتقال داده است. فیشر می‌نویسد: «در هر صورت، در این موومان هیچ مهتاب رومانتیکی وجود ندارد: بلکه یک مرثیهٔ رسمی است».[۴۱]

موومان دوم

موومان دوم

موومان دوم یک اسکرتسو در میزان ۳/۴ است[۴۲] (اما تا حدودی یادآور منوئه «قدیمی» نیز می‌باشد). ساختار آن نیز اسکرتزوی کلاسیک است: اسکرتسو (تم و بسط) – تریو (تم و بسط) – تکرار اسکرتسو.[۴۳] این موومان ظاهراً لحظه‌ای نسبتاً آرام است که در ر بمل ماژور نوشته شده است، که معادلِ آنارمونیک، با نُت‌نویسی آسان‌تر از «دو دیز ماژور» و ماژور موازی از گام اصلیِ اثر است. بخش عمده‌ای از موومان با شدت پیانو (p) است، اما تعداد انگشت‌شماری اسفورتساندو (sfz) و فورته پیانو (fp)، به حفظِ حال و هوای شاد موومان کمک می‌کند. این کوتاه‌ترین موومان است و به‌عنوان میان‌پرده‌ای «کم‌طرفدارتر» بین موومان‌های اول و سوم نامیده شده است.[۴۴] گفته می‌شود که فرانتس لیست موومان دوم را «گلی بین دو شکاف» توصیف کرده است.[۴۵]

موومان سوم

موومان دوم

موومان طوفانیِ پایانی (دو دیز مینور) در فرم سونات و میزان ۴/۴، سنگین‌ترین موومان از بین این سه موومان است که منعکس‌کنندهٔ آزمایشی از بتهوون (که در سونات همراه اپوس ۲۷، شماره ۱ و بعداً در اپوس ۱۰۱، سونات شمارۀ ۲۸، نیز انجام شده) است، یعنی قرار دادن مهم‌ترین موومان در انتهای سونات. ساختار رسمی آن همان ساختار سونات کلاسیک است: گشایش با معرفی تم‌های اول و دوم، بسط، بازگشایش با تکرار دو تم و یک کُدای پایانی. این قطعه دارای آرپژهای سریع، نت‌های با تأکید قوی و توالی‌های باس آلبرتی است که در زمان‌های مختلف، توسط دست راست و چپ نواخته می‌شوند. اجرای مؤثرِ این موومان نیازمند نوازندگی سرزنده، ماهرانه و استقامت زیاد است و از نظر فنی اجرای آن به‌طور قابل توجهی از موومان‌های اول و دوم دشوارتر است.[غ][۴۷][۴۸]

چارلز روزن[ف] (پیانیست آمریکایی) در مورد موومان آخر نوشته است: «این موومان، لجام‌گسیخته‌ترین موومان در نمایش احساسات است. حتی امروز، دویست سال بعد، شدت و حدت آن شگفت‌انگیز است».[۳۷]

نکات مورد اختلاف در اجرا

پارتیتور دست‌نویس از صفحهٔ اولِ سونات مهتاب که ظاهراً گم شده است.

پدال

موومان اول با این دستورالعمل به زبان ایتالیایی مشخص شده است: «تمامیِ این قطعه باید بسیار ظریف و بدونِ سوردین نواخته شود».[ق] «بدون دَمپر» یا «ساستِین»،[ک] امروزه به معنای «با پدال» درک می‌شود، اما این سؤال باقی می‌ماند که آیا پیانوی بتهوون در زمان تصنیف آن، از قبل پدالی برای جدا‌کردنِ «سوردین» داشته یا مانند سایر سازهای معاصر، در آن زمان به یک اهرم زانویی مجهز بوده است یا خیر.[۵۰] در واقع، تأثیر «ساستِین» در آن زمان، به‌طور قابل توجهی کمتر از پیانوی بزرگ و مدرنِ امروزی بوده است، به طوری که استفادۀ مداوم از «پدال ساستین» در پیانوی جدید، صدایی ناموزون ایجاد می‌کند. همان‌طور که در تفسیر بتهوون از آندراش شیف آمده است به ندرت پیش می‌آید که این موومان در واقع با یک پدالِ ممتد نواخته شود.[۵۱] با این حال، کارل چرنی، شاگرد بتهوون، می‌نویسد: «پدالی که از قبل علامت‌گذاری شده است، باید برای هر نت باس، دوباره استفاده شود».[۵۲]

برای اجرا با پیانوی مدرن، چندین گزینه ارائه شده است:

  • یک گزینه این است که در صورت لزوم، پدال ساستین را به صورت دوره‌ای تغییر دهید تا از ناهماهنگی بیش از حد جلوگیری شود. به‌عنوان مثال، این مورد در علامت‌های پدال، ارائه‌شده توسط ویراستار در «نسخهٔ ریکوردی»[گ] از سونات مهتاب دیده می‌شود.[۵۳]
  • نیم پدال‌زدن (تکنیکی که شامل فرو بردن جزئی پدال است)، که اغلب برای شبیه‌سازی پایداری کوتاه‌تر پدال در اوایل قرن نوزدهم استفاده می‌شد. چارلز روزن، یا نیم پدال‌زدن یا رهاکردنِ پدال را با کسری از ثانیه در تأخیر، پیشنهاد کرد.[۳۷]
  • جوزف بانووتز[ل] (پیانیست آمریکایی) استفاده از «پدال سوستنوتو» را پیشنهاد می‌کند: پیانیست باید به‌طور تمیز پدال بزند و در عین حال اجازه دهد ارتعاش سمپاتیک سیم‌های بمِ پایین، «تیرگی» مورد نظر را ایجاد کند. این کار با فشردن بی‌صدای پایین‌ترین نت‌های بمِ پیانو قبل از شروع موومان، سپس استفاده از پدال سوستنوتو برای بالا نگه داشتن این دمپرها در طولِ موومان انجام می‌شود.[۵۴]

تمپو

علامت تمپوی «آلا برِو»[م] (cut time، ۴/۴ شکسته) به روش‌های مختلفی تفسیر می‌شود که به نُت‌های «سیاه» یا «سفید» اشاره دارد. در دیدگاه رومانتیک متاخر، عنوانِ «آلا برِو» به شمارش در نیم‌میزان (یعنی در نت‌های سفید) اشاره دارد؛ با این حال، در سال ۱۸۳۹، کارل چرنی تمپوی مترونوم را یک ضرب برای هر نت سیاه تعیین می‌کند (54=♩) و اینکه کُلِ قطعه باید با تمپوی آندانته مودراتو نواخته شود.[۵۲] این تفسیر با الزامات زمان بتهوون مطابقت دارد، به‌عنوان مثال در آثار یوهان فیلیپ کیرنبرگر (۱۷۷۶)، که بر اساس آن کسر میزان باید دو برابر سریع‌تر از نوع نُت‌های آن نواخته شود، مگر اینکه موومان به دلیل علامت‌های «گراو»، «آداجیو» و غیره، کندتر باشد.[۵۵]

تاثیر و اقتباس

  • گفته می‌شود که سونات مهتاب، به ویژه موومان سوم، الهام‌بخش قطعهٔ «فانتزی-ایمپرمپتو» ساختهٔ فردریک شوپن بوده است و «فانتزی-ایمپرمپتو» در واقع ادای احترامی به بتهوون بوده است. این سونات روابط کلیدی سه موومان سونات بتهوون، ساختارهای آکوردی و حتی برخی از قطعات مشترک را نشان می‌دهد. ارنست اوستر[ن] (پیانیست آلمانی) می‌نویسد:[۵۶]

    با کمک فانتازی-ایمپرومپتو حداقل می‌توانیم تشخیص دهیم که کدام ویژگی‌های خاص سونات مهتاب در شوپن شعله‌ور شده است. در واقع می‌توانیم شوپن را معلم خود بدانیم، زیرا او به کودا اشاره می‌کند و می‌گوید: «اینجا را ببین، این عالی است. به این مثال توجه کن!» … فانتازی-ایمپرومپتو شاید تنها نمونه‌ای باشد که در آن یک نابغه (حتی اگر فقط از طریق آهنگسازیِ خودش) آنچه را که واقعاً در اثر نابغه دیگری می‌شنود، برای ما آشکار می‌کند.

  • کارل بوهم[و] آهنگساز آلمانی (۱۹۲۰–۱۸۴۴) در قطعهٔ «مدیتیشن»[ه] برای ویولا و پیانو، اپوس ۲۹۶، یک ملودی از موومان اول سونات بتهوون را بدون تغییر، اضافه می‌کند.[۵۷]
  • دیمیتری شوستاکوویچ در «سونات ویولا»، اپوس ۱۴۷ (۱۹۷۵)، آخرین آهنگسازی خود، موومان اولِ سونات مهتاب را اقتباس کرده است. موومان سوم، که در آن اقتباس به صورت تکه‌تکه انجام می‌شود، «آداجیو به یاد بتهوون» نامیده می‌شود.[۵۸]

در دوران معاصر، این اثر الهام‌بخش بسیاری از هنرمندان در ژانرهای مختلف برای آثار خودشان بوده است. هم اقتباس‌ها و هم برداشت‌های متفاوت از قطعهٔ اصلی، در ترانه، موسیقی متن‌های متعددی برای فیلم‌ها، برنامه‌های تلویزیونی، بازی‌های ویدئویی، انیمه و موارد دیگر گنجانده شده است.[۵۹][۶۰][۶۱]

ضبط‌ها

ضبط‌های بسیاری از سونات مهتاب توسط پیانیست‌های سرشناس جهانی وجود دارد. در اینجا چند ضبط شاخص را می‌توان به‌طور جداگانه ذکر کرد:

پی‌نوشت‌ها

یادداشت

  1. ↑ Brunsvik family
  2. ↑ Therese Brunsvik
  3. ↑ Count Anton II Brunsvik
  4. ↑ Alexander Wheelock Thayer
  5. ↑ Karl Alois, Prince Lichnowsky
  6. ↑ طبق تحقیقات اخیر، بتهوون ممکن است این سونات را به عنوان «تلافیِ» هدیه‌ای ناخواسته که از مادر جولیتا دریافت کرده بود، به او تقدیم کرده باشد.[۵]
  7. ↑ Carl Traugott Riedel
  8. ↑ Sonata quasi una fantasia
  9. ↑ Wilhelm von Lenz
  10. ↑ Theodor
  11. ↑ Aeolian harp
  12. ↑ «چنگ بادی» سازی است که توسط باد نواخته می‌شود. چنگ بادی سنتی که به نام آیولوس، خدای باد در یونان باستان نامگذاری شده است، اساساً یک جعبه چوبی شامل یک «صفحه صدا» است که سیم‌های آن به صورت طولی روی دو خرک کشیده شده‌اند. این ساز اغلب در یک پنجره کمی باز قرار می‌گیرد که در آن باد می‌تواند در سیم‌ها بوزد و صدا تولید کند.[۱۵]
  13. ↑ Donald Francis Tovey
  14. ↑ Paul Bekker
  15. ↑ André Boucourechliev
  16. ↑ Adagio sostenuto
  17. ↑ Allegretto
  18. ↑ Presto agitato
  19. ↑ Paul Pitman
  20. ↑ Ah soccorso! Son tradito
  21. ↑ Wiener Musikverein
  22. ↑ گفته می‌شود که فرانتس لیست به شاگردانش اجازه اجرای این قطعه را نداد زیرا آن را بسیار دشوار می‌دانست.[۴۶]
  23. ↑ Charles Rosen
  24. ↑ Si deve suonare tutto questo pezzo delicatissimamente e senza sordini
  25. ↑ پدال ساستین (sustain pedal) یا دَمپر(damper pedal)، وقتی فشار داده می‌شود، با دور کردن تمام دمپرها از سیم‌ها و اجازه‌دادن به آنها برای ارتعاش آزادانه، تمام سیم‌های میراشونده روی پیانو را «پایدار» می‌کند.[۴۹]
  26. ↑ Casa Ricordi
  27. ↑ Joseph Banowetz
  28. ↑ alla breve
  29. ↑ Ernst Oster
  30. ↑ Carl Bohm
  31. ↑ Meditation
  32. ↑ RCA Red Seal
  33. ↑ Everest Records

یادکرد

  1. ↑ Miller, Neil (2007). Beethoven: Piano Sonata 14 "Moonlight" Movement I. The Piano Lessons Book. p. 2. ISBN 978-1-4348-2012-9.
  2. ↑ Misha Donat (12 June 2004). "Death and the muse". The Guardian. Retrieved 6 January 2012.
  3. ↑ رولان، زندگانی بتهوون، ۴۱–۴۲.
  4. ↑ Thayer, Alexander Wheelock (1921). Elliot, Forbes (ed.). Thayer's Life of Beethoven (revised ed.). Princeton: Princeton University Press (published 1967). p. 291 and p. 297. ISBN 0-691-02702-1.
  5. ↑ Steblin, Rita (2009). "'A dear, enchanting girl who loves me and whom I love': New Facts about Beethoven's Beloved Piano Pupil Julie Guicciardi". Bonner Beethoven-Studien. Vol. 8. pp. 89–152.
  6. ↑ حسنی، تفسیر موسیقی، ۱۴۳.
  7. ↑ "Ludwig van Beethoven, Sonate für Klavier (cis-Moll) op. 27, 2 (Sonata quasi una fantasia), Cappi, 879". Beethovenhaus. Retrieved January 12, 2012.
  8. ↑ "Quasi". Grove Music Online. Retrieved January 7, 2012.
  9. ↑ Schwarm, Betsy. "Moonlight Sonata". Encyclopædia Britannica. Retrieved 21 April 2018.
  10. ↑ حسنی، تفسیر موسیقی، ۱۴۳.
  11. ↑ Beethoven, Ludwig van (2004). Beethoven: The Man and the Artist, as Revealed in His Own Words. 1st World Publishing. p. 47. ISBN 978-1-59540-149-6.
  12. ↑ Lenz, Wilhelm von (1852). Beethoven et ses trois styles. Vol. 1. Saint Petersburg: Matvey Bernard. p. 225.
  13. 1 2 "Beethoven Bookshelf".
  14. ↑ Maconie, Robin (2010). Musicologia: Musical Knowledge from Plato to John Cage. Scarecrow Press. p. 279. ISBN 978-0-8108-7696-5.
  15. ↑ "Wind Harp Physics" (PDF). Shop Smith Academy. n.d. Archived (PDF) from the original on 2009-01-05. Retrieved March 11, 2021.
  16. ↑ Rellstab, Ludwig (1824). "Theodor. Eine musikalische Skizze". Berliner allgemeine musikalische Zeitung: 274.
  17. ↑ Jürgen Uhde: Beethovens Klaviermusik II. Reclam, ISBN 3-15-010147-6, S. 361.
  18. ↑ "The Complete Beethoven: Day 344".
  19. ↑ حسنی، تفسیر موسیقی، ۱۴۳.
  20. ↑ Kennedy, Michael. [https://www.amazon.com/Oxford-Dictionary-Music-Michael-Kennedy/dp/0198691629#reader_0198691629 "Moonlight Sonata", from Oxford Dictionary of Music 2nd edition. Oxford University Press, Oxford, 2006 rev., p. 589.
  21. ↑ "Moonlight Sonata", from Grove's Dictionary of Music and Musicians. John Alexander Fuller Maitland|J. A. Fuller Maitland (ed.), Macmillan, London, 1900, p. 360.
  22. ↑ See, e.g., Wilkinson, Charles W. [https://archive.org/details/wellknownpianos00wilkgoog/page/n34 Well-known Piano Solos: How to Play Them. Theo. Presser Co., Philadelphia, 1915, p. 31.
  23. ↑ Mackenzie, Compton. [https://archive.today/20120801073308/http://www.gramophone.net/Issue/Page/August%201940/1/736783/EDITORIAL%23header-logo "The Beethoven Piano Sonatas", from The Gramophone, August 1940, p. 5.
  24. 1 2 Beethoven 1932, p. 50.
  25. ↑ See. e.g., Allgemeiner musikalischer Anzeiger. Vol. 9, No. 11, Tobias Haslinger, Vienna, 1837, p. 41.
  26. ↑ See, e.g., Ignaz Moscheles, ed. The Life of Beethoven. Henry Colburn pub., vol. II, 1841, p. 109.
  27. ↑ Aunt Judy's Christmas Volume. H. K. F. Gatty, ed., George Bell & Sons, London, 1879, p. 60.
  28. ↑ Maynard Solomon, Beethoven (New York: Schirmer Books, 1998), p. 139
  29. ↑ Tranchefort, François-René; Place, Adélaïde de (1987). Guide de la musique de piano et de clavecin. Fayard. p. 106-107. ISBN 978-2213016399.
  30. ↑ «Piano Sonata No.14, Op.27 No.2 (Beethoven, Ludwig van)». Consultado el 2023-04-28.
  31. ↑ "BEETHOVENS KLAVIERSONATEN SONATE NR. 14, OP. 27/2 ZUM MUSIKALISCHEN INHALT". web.archive.org. Retrieved 14 October 2025.
  32. ↑ Toutes les indications de tonalité, nuances, mesure ont été relevées sur l'édition originale visible sur , consultées le 1 mai 2013.
  33. ↑ Beethoven, Ludwig van. "Beethoven Sonata para piano núm. 14 en do sostenido menor 'Sonata claro de luna', op. 27 núm. 2". Musopen. Retrieved 13 October 2025.
  34. ↑ Harding, Henry Alfred (1901). Analysis of form in Beethoven's sonatas. Borough Green: Novello. pp. 28–29.
  35. 1 2 Rosen 2008, p. 177.
  36. 1 2 Rosen 2008, p. 176.
  37. 1 2 3 Rosen 2002, pp. 156-157.
  38. ↑ Jones, Timothy. Beethoven, the Moonlight and other sonatas, op. 27 and op. 31. Cambridge University Press, Cambridge, pp. 19, 43 and back cover.
  39. ↑ Thayer 1967, pp. 291-297.
  40. ↑ Fishko, Sara. "Why do we love the 'Moonlight' Sonata?". NPR. Retrieved 10 May 2011.
  41. ↑ Fischer, Edwin (1959). Beethoven's Pianoforte Sonatas: A Guide for Students & Amateurs. Faber. p. 62.
  42. ↑ حسنی، تفسیر موسیقی، ۱۴۳.
  43. ↑ Scuderi, Gaspare (1985). Beethoven. Le sonate per pianoforte. Padova: Franco Muzzio & C. p. 121. ISBN 88-7021-278-5.
  44. ↑ Donaldson, Bryna. "Beethoven's Moonlight Fantasy". American Music Teacher, vol. 20, no. 4, 1971, pp. 32–32. JSTOR 43533985. Accessed 20 October 2023.
  45. ↑ Brendel, Alfred (2007). Alfred Brendel on Music. JR Books. p. 71. ISBN 978-1906217013.
  46. ↑ Christoph Rueger: Franz Liszt: des Lebens Widerspruch, Verlag Langen Müller, 1997, S. 206
  47. ↑ Rosen 2008, p. 178.
  48. ↑ Nielsen, Riccardo (1961). Le forme musicali. Bologna: Bongiovanni Editore. p. 250. ISBN 88-7021-286-6.
  49. ↑ مسی، لوآرا (ویراستار). فرهنگنامه موسیقی و موسیقی‌دانان نیو گروو. انتشارات دانشگاه آکسفورد. (نیازمند آبونمان)
  50. ↑ Vergl. Flügel aus dem Entstehungsjahr der Sonate von André Stein (Wien, 1802) http://claviersammlung.de/Andre-Stein.html
  51. ↑ Die Mondscheinsonate vernebelt sich. In: Berliner Zeitung.
  52. 1 2 Carl Czerny: Über den richtigen Vortrag der sämtlichen Beethoven’schen Klavierwerke. ISMN M-008-00101-7, S. 51. pdf
  53. ↑ William and Gayle Cook Music Library, Indiana University School of Music Beethoven, Sonate per pianoforte, Vol. 1 (N. 1–16), Ricordi
  54. ↑ Banowetz, J. (1985). The Pianist's Guide to Pedaling, Bloomington: Indiana University Press, p. 168.
  55. ↑ Johann Philipp Kirnberger: Die Kunst des reinen Satzes in der Musik. 2. Teil, 1. Abteilung. Decker und Hartung, Berlin / Königsberg 1776, S. 118. pdf
  56. ↑ Oster 1983, p. 207.
  57. ↑ Bohm, Carl. "Meditation, Op.296". imslp. Retrieved 14 October 2025.
  58. ↑ Sokolov, Ivan (2012). Ivashkin, Alexander; Kirkman, Andrew (eds.). Contemplating Shostakovich: Life, Music, and Film. Farnham: Ashgate Publishing Ltd. p. 80. ISBN 978-1-4094-3937-0.
  59. ↑ Beethoven, Ludwig Van. "Moonlight Sonata III. Presto Agitato". Whosampled. Retrieved 15 October 2025.
  60. ↑ Beethoven, Ludwig Van. "Songs that Sampled Moonlight Sonata". Whosampled. Retrieved 15 October 2025.
  61. ↑ Rafael Antonio Pineda (2021-02-02). "Detective Conan Anime Remakes 'Moonlight Sonata Murder Case' Episode". Anime News Network. Retrieved 2025-06-05.
  62. ↑ Horowitz, Vladimir. "Horowitz - Beethoven Sonatas 14, 21 & 23". pianistdiscography. Sony. Retrieved 14 October 2025.
  63. ↑ Rubinstein, Artur. "Sonata No. 14 "Moonlight"-"Mondschein" ·". discogs. RCA Red Seal. Retrieved 14 October 2025.
  64. ↑ Backhaus, Wilhelm. "Wilhelm Backhaus / Piano Sonata No. 14 in C-Sharp Minor, Op. 27, No. 2 'Moonlight Sonata' /". pianistdiscography. Everest. Retrieved 14 October 2025.
  65. ↑ Pollini, Maurizio. "Klaviersonaten Piano Sonatas". Deutsche Grammophon. Deutsche Grammophon (DG). Retrieved 14 October 2025.
  66. ↑ Kempff, Wilhelm. "Deutsche Grammophon Originals: Kempff - Beethoven Sonatas". pianistdiscography. Deutsche Grammophon. Retrieved 14 October 2025.
  67. ↑ Arrau, Claudio. "Philips Japan Best 100 : Arrau - Beethoven Sonatas 8, 14, 23 & 24". pianistdiscography. Philips Japan. Retrieved 14 October 2025.
  68. ↑ Serkin, Rudolf. "Rudolf Serkin, Beethoven* – Piano Sonatas Nos. 8, 14, 23 & 30". discogs. Sony Classical. Retrieved 14 October 2025.
  69. ↑ Gould, Glenn. "Sony Classical Glenn Gould Collection: Gould - Volume 14". pianistdiscography. Sony. Retrieved 14 October 2025.
  70. ↑ Barenboim, Daniel. "LUDWIG VAN BEETHOVEN". deutschegrammophon. Deutsche Grammophon (DG). Retrieved 14 October 2025.

منابع

فارسی

انگلیسی

  • Siepmann, Jeremy (1998). The Piano: The Complete Illustrated Guide to the World's Most Popular Musical Instrument.
  • Rosen, Charles (2008). Le sonate per pianoforte di Beethoven. Roma: Casa Editrice Astrolabio. ISBN 978-88-340-1532-2.
  • Rosen, Charles (2002). Beethoven's Piano Sonatas: A Short Companion. Yale University Press. ISBN 978-0-300-09070-3.
  • Rosenblum, Sandra P. (1988). Performance Practices in Classic Piano Music: Their Principles and Applications. Bloomington: Indiana University Press.
  • Thayer, Alexander Wheelock (1967) [1921]. Elliot Forbes (ed.). Thayer's Life of Beethoven (revised ed.). Princeton University Press. ISBN 0-691-02702-1.
  • Oster, Ernst (1983). "The Fantaisie-Impromptu: A Tribute to Beethoven". In David Beach (ed.). Aspects of Schenkerian Analysis. Yale University Press. ISBN 978-0-300-02800-3.
  • Beethoven, Ludwig van (1932). Tovey, Donald Francis; Craxton, Harold (eds.). Complete Pianoforte Sonatas, Volume II (revised ed.). London: Associated Board of the Royal Schools of Music. OCLC 53258888.

مطالعه بیشتر

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ سونات شماره ۱۴ پیانو (بتهوون) موجود است.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.