سپیدی (هواشناسی)

وضعیت سپیدی در ساسکاچوان (مارس ۲۰۰۷)

پس‌زمینه، سپیدی بزرگ و ثابتی در میدان یخی لایل در کانادا را نشان می‌دهد که ۴ ساعت به طول انجامید

سپیدی (انگلیسی: Whiteout) که به آن سپیدپوشی نیز گفته می‌شود، نوعی وضعیت هوا است که در آن دید و کنتراست به‌شدت توسط برف، مه یا ماسه کاهش می‌یابد. در این حالت، افق از دید ناپدید می‌شود در حالی که آسمان و چشم‌انداز بدون هیچ ویژگی مشخصی به‌نظر می‌رسند و هیچ نقطهٔ مرجع دیداری‌ای برای مسیریابی باقی نمی‌ماند.

سپیدی ممکن است صرفاً ناشی از نرخ‌های بسیار سنگین بارش برف، مانند آنچه در شرایط برف متأثر از دریاچه دیده می‌شود، یا ناشی از عوامل دیگری مانند نور پراکندهٔ ناشی از ابرهای متراکم، تنک‌مه یا مه غلیظ، یا زمینه‌ای از برف باشد. فردی که در شرایط سپیدی واقعی در حال سفر است، حتی در محیط‌های آشنا، در معرض خطر جدی سردرگمی کامل و گم‌کردن راه قرار دارد. رانندگان معمولاً باید خودروی خود را همان‌جا که هستند متوقف کنند، زیرا دیدن جاده غیرممکن می‌شود. بارش‌های برفی معمولی و کولاک‌هایی که در آن‌ها برف با نرخ ۳ تا ۵ سانتی‌متر در ساعت (۱ تا ۲ اینچ در ساعت) می‌بارد، یا جایی که دید نسبت به پستی‌ و بلندی‌ها چندان واضح نیست اما میدان دید بازی بیش از ۹ متر (۳۰ فوت) وجود دارد، اغلب به‌اشتباه به‌عنوان سپیدی نامیده می‌شوند.

انواع

سه شکل متفاوت از سپیدی وجود دارد:

• در شرایط کولاک، برفی که پیش‌تر روی زمین نشسته می‌تواند توسط باد جابه‌جا شود و دید را تا نزدیک صفر کاهش دهد.
• در شرایط بارش برف، حجم برف در حال بارش ممکن است اجسام را بپوشاند و دید را تا نزدیک صفر کاهش دهد؛ نمونه‌ای از این حالت هنگام برف متأثر از دریاچه یا برف متأثر از کوهستان رخ می‌دهد، جایی که حجم برف می‌تواند چندین برابر بارش‌های عادی یا کولاک باشد.
• جایی که مه غلیظ نزدیک سطح زمین در محیطی برف‌پوشیده وجود دارد، به‌ویژه در مناطق باز و فاقد ویژگی‌های چشم‌انداز.

ویژگی‌ها

نور تخت در یخ‌تاق Ekström، جنوبگان

سپیدی نباید با «نور تخت» (flat-light) اشتباه گرفته شود. اگرچه شباهت‌هایی میان این دو وجود دارد، اما هم علت و هم پیامدهای آن‌ها متفاوت است.

سپیدی، کاهش و پراکندگی نور خورشید است.

• علت: نور خورشید توسط بلورهای یخ در برفِ در حال بارش، برفِ پراکنده‌شده توسط باد، قطره‌های آب در ابرهای پایین یا مه محلی و مانند آن، مسدود، کاهش‌یافته و پراکنده می‌شود. نور پراکندهٔ باقی‌مانده در هم می‌آمیزد و ترکیب می‌شود.
• نتیجه: به‌دلیل کاهش نور بازتابیده، مرجع‌های دیداری مانند افق، ویژگی‌های زمین و جهت شیب به‌شدت کاهش می‌یابند یا کاملاً مسدود می‌شوند. این امر به ناتوانی در تعیین موقعیت خود نسبت به محیط پیرامون می‌انجامد. در شرایط شدید، فرد ممکن است دچار از دست‌دادن حس عمقی (توانایی تشخیص موقعیت و حرکت)، سردرگمی، از دست‌دادن تعادل و کاهش کلی توانایی عملکرد شود.

نور تخت، پراکندگی نور خورشید است.

• علت: نور خورشید هم توسط ذرات جوی (مانند مولکول‌های آب، بلورهای یخ) و هم توسط برف نشسته روی زمین، پراکنده و پخش می‌شود؛ این امر باعث می‌شود نور از جهت‌های متعددی دریافت شود. معمولاً این اثر در طول یکسپیدی یا در پایان روز که خورشید به افق نزدیک می‌شود، به‌دلیل عبور نور خورشید از مسافت بیشتری در جو، افزایش می‌یابد.
• نتیجه: نور از جهت‌های متعددی دریافت می‌شود که هر منبع نوری، سایه‌های هم‌پوشانی تولید می‌کند که یکدیگر را خنثی می‌کنند. این امر منطقه را کدر می‌کند و شاخص‌هایی مانند طیف رنگ و کنتراست را از بین می‌برد، به‌طوری که تشخیص ویژگی‌های شیب با رنگ‌های مشابه دشوار می‌شود. از دست‌رفتن نشانه‌های دیداری شکل و لبه باعث می‌شود اجسام و ویژگی‌ها به‌نظر در هم ادغام شوند و یک منظرهٔ صاف و بدون ویژگی ایجاد کنند. یکی از پیامدهای این آمیختگی دیداری می‌تواند از دست‌رفتن عمق میدان دید و در نتیجه سردرگمی باشد.

خطرها

بالگردی که به دلیل حرکت پره‌های آن باعث سپیدی شد.

شرایط سپیدی برای کوهنوردان، اسکی‌بازان، هوانوردی و ترافیک زمینی خطرآفرین است. رانندگان، به‌ویژه آن‌هایی که در بزرگراه‌های پرترافیک و پرسرعت هستند، نیز در معرض خطر قرار دارند. تصادف‌های چندخودرویی بزرگ متعددی در ارتباط با شرایط سپیدی رخ داده است. ممکن است یک راننده در جلو، هنگامی که نمی‌تواند جاده را ببیند، کاملاً متوقف شود، در حالی که راننده پشت سر او همچنان در حال حرکت است.

شرایط سپیدی محلی و کوتاه‌مدت می‌تواند به‌طور مصنوعی در نزدیکی فرودگاه‌ها و پایگاه‌های بالگرد، در نتیجهٔ عملیات هواپیماها، ایجاد شود. برف روی زمین می‌تواند توسط پایین‌رانش پروانهٔ بالگرد یا جت خروجی هواپیما به هوا برخیزد و برای هواپیما و افراد حاضر روی زمین خطرآفرین باشد.

پرواز شماره ۹۰۱ ایر نیوزیلند، سانحهٔ هوایی سال ۱۹۷۹ در کوه اربوس، جنوبگان، تا حدی ناشی از شرایط سپیدی بود.

جستارهای وابسته

• یخ شفاف
• تندوزه برف