سیستم کافت سنوزوئیک اروپا

سیستم کافت سنوزوئیک اروپا (به انگلیسی: European Cenozoic Rift System) (به اختصار: ECRIS)، یک سیستم کافتی (رِفت) به طول ۱۱۰۰ کیلومتر (۶۸۰ مایل) است که در سرزمین‌های پیش‌بوم رشته‌کوه آلپ شکل گرفته است. این ساختار در پی واکنش سنگ‌کره (لیتوسفر) به پیامدها و اثرات کوه‌زایی‌های آلپی و پیرنه پدید آمد. شکل‌گیری این سیستم در اواخر دورهٔ ائوسن آغاز شد و بخش‌هایی از آن (به‌ویژه فروزمین‌های راین علیا و سفلی) امروزه نیز از نظر لرزه‌خیزی فعال باقی مانده‌اند و عامل پیدایش بیشتر زلزله‌های بزرگ اروپا در شمال رشته‌کوه آلپ هستند.

گستره و بخش‌های ساختاری

سیستم ECRIS از مجموعه‌ای از کافت‌ها و گسل‌های انتقالی وابسته تشکیل شده است که از دریای مدیترانه تا دریای شمال امتداد می‌یابند. این ساختارها عبارتند از:

فروزمین لیمان (Limagne Graben): این ساختار کافتی با روند شمالی-جنوبی در اواسط ائوسن شکل گرفت و دریاچه‌ای را ایجاد کرد که امروزه دشت لیمان در فرانسه را تشکیل می‌دهد. فاز اصلی نشست زمین در آن تا اواخر الیگوسن ادامه داشت. این فروزمین توسط گسل‌هایی در سمت غربی خود کنترل می‌شود و با رسوبات سنوزوئیک به ضخامت حداکثر ۲ کیلومتر پر شده است.
فروزمین برس (Bresse Graben): این فروزمین در شرق فروزمین لیمان واقع شده است. فرآیند کافتگی در آن در طول ائوسن آغاز شد، از اواخر الیگوسن تا میوسن میانی متوقف گردید و سپس در اواخر میوسن مجدداً از سر گرفته شد. حاشیهٔ شرقی این حوضه توسط گسل‌های راندگیِ رشته‌کوه ژورا (لبهٔ پیشرو تغییرشکل‌های پوستهٔ آلپ) پوشانده و رانده شده است.
فروزمین راین علیا: این فروزمین از لبهٔ شمالی رشته‌کوه ژورا در جنوب تا یک اتصال سه‌گانه (تjunction) در شمال — جایی که شاخه‌های ECRIS از هم جدا می‌شوند — امتداد دارد. کافتگی در این بخش در الیگوسن آغاز شد، اما بخش‌های شمالی و جنوبی آن تاریخچه‌های متفاوتی را پس از الیگوسن تجربه کردند. در دورهٔ میوسن، بخش جنوبی فروزمین بالا آمد، در حالی که بخش شمالی آن تا دورهٔ پلیستوسن به نشست خود ادامه داد. امروزه گمان می‌رود که فروزمین راین علیا در حال تجربهٔ یک فعال‌سازی مجدد از نوع امتدادلغز راست‌بر است.
فروزمین راین سفلی (Lower Rhine Graben): این فرورفتگی که با نام خلیج راین سفلی نیز شناخته می‌شود، روندی شمال غربی-جنوب شرقی دارد و در بخش‌های دریایی تا داخل ساختارهای جنوب دریای شمال امتداد می‌یابد. در سمت جنوب شرقی، گسل‌های غالب دارای شیب به سمت جنوب غربی هستند، در حالی که در شمال غربی شیب آن‌ها به سمت شمال شرقی متمایل می‌شود و در هر دو حالت، هندسهٔ یک نیم‌کافت (هاف-گرابن) را به آن می‌بخشد. کافتگی در این بخش در طول الیگوسن آغاز شد و تا به امروز ادامه دارد.
فروزمین‌های هسن (Hessian Grabens): این فروزمین‌ها در شمال فروزمین راین علیا قرار دارند و از همان روند جغرافیایی پیروی می‌کنند. دو ساختار کافتی اصلی در این بخش وجود دارد: فروزمین وترائو و فروزمین لاینه (Leine). این کافت‌ها در طول دورهٔ الیگوسن فعال بودند، اما امروزه ساختارهایی غیرفعال به‌شمار می‌روند.

یادداشت‌ها و کتاب‌شناسی

منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «European Cenozoic Rift System». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶.