شورای عالی خصوصی

شورای عالی خصوصی

Верхо́вный та́йный сове́т  (روسی)
طرحی از نشان ملی روسیه در سال ۱۷۳۰
یک نگاره که آنا، امپراتریس روسیه را درحال پاره کردن مقررنامه و انحلال شورای عالی خصوصی نشان می‌دهد.
دید کلی سازمان
بنیان‌گذاری	۱۹ فوریه ۱۷۲۶
پیشین	سنای روسیه
برچینش	۱۵ مارس ۱۷۳۰
سازمان پسین	سنای روسیه کابینه وزرا
حوزهٔ قدرت	امپراتوری روسیه
ستاد	سنت پترزبورگ
سازمان اجرایی	امپراتور روسیه

شورای عالی خصوصی (به روسی: Верхо́вный та́йный сове́т) بالاترین نهاد دولتی در امپراتوری روسیه از سال ۱۷۲۶ تا ۱۷۳۰ میلادی بود که بر سراسر کشور حکومت می‌کرد. این شورا پس از مرگ بدون جانشین پتر کبیر و به تخت نشاندن همسر دوم او کاترین یکم توسط نظامیان، تأسیس شد که عملاً اختیارات کل کشور را در دست «اشرافِ خاصه» قرار داد. این شورا پس از چهار سال، توسط آنا، امپراتریس روسیه منحل شد.

شورای عالی خصوصی بالاترین نهاد دولتی و مرجع قضایی در امپراتوری روسیه بود. تأسیس این شورا با فرمان امپراتریس کاترین یکم در ۱۹ فوریه ۱۷۲۶ تصویب شد و از ۱۵ اوت ۱۷۲۶ دارای اخیارات قانون‌گذاری شد. اعضای شورای عالی خصوصی که با فرمان امپراتور روسیه منصوب (در حقیقت تصویب قانونی) می‌شدند، روی هم شامل این افراد بود: کنت فیودور آپراکسین، پرنس دیمیتری میخائیلویچ گالیتسین، کنت گاوریل گولوفکین، بارون آندری اوسترامان، پیوتر آندریوویچ تولستوی، کارل فریدریش، دوک هولشتاین-گوتروپ، پرنس آلکسی گریگوریویج دولگاروکوف و پرنس واسیلی لوکیچ دولگاروکوف (هر دو از سال ۱۷۲۸ به بعد) پرنس میخائیل میخائیلووچ گالیتسین و پرنس واسیلی ولادیمیروویچ دولگاروکوف (هر دو از ژانویه ۱۷۳۰) و مهم‌تر از همه والاحضرت پرنس الکساندر دانیلوویچ منشیکوف.

اختیارات شورای عالی خصوصی در زمینه سیاست خارجی و داخلی، امور مالی و نظامی و از سال ۱۷۲۹ (پس از انحلال شورای عالی پرئوبراژنسکی)، بررسی مهم‌ترین جرایم سیاسی بود. از لحظه تشکیل این شورا، سنای روسیه، سینود مقدس حاکم و هیئت‌های زیر تابع آن بودند: هیئت نظامی، هیئت دریاسالاری، هیئت امور خارجه و دفتر رئیس پلیس. اختیارات گسترده شورای عالی خصوصی، حقوق استبدادی امپراتور را که دربارهٔ جوایز و انتصابات احکام سلطنتی صادر می‌کرد، محدود نمی‌نمود. در صورت بروز اختلاف نظر در شورا، امپراتور پس از بررسی نظرات کتبی اعضا، حکم نهایی را تصویب می‌کرد.

در خلال سال‌های ۱۷۲۶ و ۱۷۲۷، نقش اصلی در شورای عالی خصوصی را الکساندر منشیکوف جاه‌طلب ایفا کرد. حتی با دسیسه او پیوتر تولستوی در مه ۱۷۲۷ محکوم، از شورا اخراج و تبعید شد. اما در زمان امپراتور پتر دوم، خود منشیکوف عاقبت به رسوایی افتاد و به‌جای او سه پرنس از خاندان دولگاروکوف، دیمیتری گالیتسین و آندری اوسترامان در شورا به قدرت رسیدند. سال بعد کنت آپراکسین به مرگ طبیعی درگذشت. پس از مرگ پتر دوم، اعضای شورا تاج‌وتخت را به آنا ایوانوونا پیشنهاد دادند مشروط بر اینکه قدرت او با یک قرارداد سیاسی موسوم به «مقررنامه» (Кондициями) محدود شود. آنا پیشنهاد سلطنت را پذیرفت و مقررنامه را امضا کرد؛ اما پس از به تخت نشستن با حمایت اشراف آن را رد و باطل کرد. سرانجام امپراتریس آنا شورای عالی خصوصی را منحل و پرنس‌ها آلکسی گریگوریویج، واسیلی ولادیمیروویچ و واسیلی لوکیچ را که هر سه از خاندان دولگاروکوف بودند، تبعید کرد. به این شکل قدرت مطلقه در امر سلطنت نخستین‌بار پس از مرگ پتر کبیر، دوباره و برای همیشه به امپراتورهای روسیه بازگشت.

• Курукин, И. В. (2006). "ВЕРХОВНЫЙ ТАЙНЫЙ СОВЕТ". Большая российская энциклопедия [دانشنامهٔ بزرگ روسی] (به روسی). Vol. 5. Москва: Больша́я росси́йская энциклопе́дия издательство. p. 197.