فیودور آپراکسین

فیودور ماتْویِویچ آپِراکْسین (به روسی: Фёдор Матве́евич Апра́ксин) (۷ دسامبر [سبک قدیمی: ۲۷ نوامبر] ۱۶۶۱ – ۲۱ نوامبر [سبک قدیمی: ۱۰ نوامبر] ۱۷۲۸)، دولتمرد، فرمانده نظامی و نخستین دریاسالار روسیه تزاری در زمان پتر کبیر بود.

او در سال ۱۶۵۶ در خاندان اشرافی آپراکسین به دنیا آمد. تزارینا مارفا آپراکسینا دومین همسر تزار فیودور سوم، خواهر او بود. از سال ۱۶۸۲، فیودور یک استولنیک (پیشخدمت سلطنتی) در دربار روسیه بود و در ایجاد واحدهای سپاه بازی پتر کبیر نقش داشت. او بین سال‌های ۱۶۹۳ تا ۱۶۹۶ فرماندار شهر دوینا بود و کارخانه‌های کشتی‌سازی را در نزدیکی بندر آرخانگلسک تأسیس کرد. فیودور در دومین مرتبه از لشکرکشی‌های آزوف (۱۶۹۶) شرکت فعال داشت و سه سال بعد، نخستین مانورهای دریایی تاریخ روسیه را در دریای آزوف رهبری کرد. از فوریه ۱۷۰۰، وی رئیس اداره دریاسالاری روسیه تزاری بود و هم‌زمان بر ساخت و بازسازی بندرها و نخستین ناوگان روسیه نظارت داشت. او یک کارخانه توپ‌سازی در لیپتسی (استان خارکوف امروزی) و کارخانه‌های کشتی‌سازی در تاوروف تأسیس کرد. در طول جنگ بزرگ شمالی (۱۷۰۰–۱۷۲۱)، فیودور آپراکسین در سال ۱۷۰۸ فرماندهی تمام قوای مهاجم دریایی و زمینی روسیه در اینگریا را بر عهده داشت و یک‌بار، حمله نیروهای سوئدی به سنت پترزبورگ را دفع کرد و با آنها به جنگ فرسایشی پرداخت. او در محاصره ویبورگ (۱۷۱۰) به فرماندهی تزار مشارکت داشت و از همان سال، فرماندار کل منطقه آزوف بود که شهرهای آنجا را برای دفاع در برابر تهاجم احتمالی تاتارهای کریمه آماده می‌کرد. فیودور پس از انعقاد پیمان پروت (۱۷۱۱) فرمان گرفت ساکنان، پادگان و تدارکات نظامی را از بندر آزوف تخلیه کند. در سال ۱۷۱۲، به دستور تزار به فنلاند لشکرکشی کرد؛ اما با موقعیت مستحکم سوئدی‌ها مواجه شد و ناکام بازگشت. او در طول لشکرکشی‌ها به فنلاند در سال‌های ۱۷۱۳ تا ۱۷۱۴، فرماندهی تمام ناوگان گالی روسیه را بر عهده داشت و در نبرد گانگوت (۱۷۱۴) قوای اصلی ناوگان سوئد را شکست داد. از سال ۱۷۱۴ تا ۱۷۱۹، فیودور آپراکسین فرماندار فنلاند بود که توسط قوای روسیه اشغال شده بود و از دسامبر ۱۷۱۷، ریاست وزارت دریاسالاری روسیه را بر عهده داشت. او در سال‌های ۱۷۱۴ و ۱۷۱۸ به فساد مالی متهم شد. اتهام او در سال ۱۷۱۴ اثبات نشد؛ بار بعد محکوم شد ولی مجازاتش به دلیل شایستگی، به جریمه نقدی محدود گشت. فیودور از سال ۱۷۱۸ سناتور در سنای روسیه بود و هم‌زمان به عضویت هیئت تحقیق برای پرونده آلکسی پتروویچ، تزارویچ روسیه درآمد که منجر به قتل تزارویچ شد. فرماندهی تهاجم ناوگان روسیه به سواحل سوئد در سال ۱۷۱۹، آخرین فعالیت او در جنگ بزرگ شمالی بود. فیودور سپس فرمانده ناوگان امپراتوری روسیه در لشکرکشی پتر کبیر به ایران (۱۷۲۲–۱۷۲۳) در دریای خزر بود و میان سال‌های ۱۷۲۳ تا ۱۷۲۶، ریاست ناوگان کشورش را در دریای بالتیک بر عهده داشت. او در سال ۱۷۲۶ و ۱۷۲۷، عضو شورای عالی خصوصی و از حامیان الکساندر منشیکوف بود. فیودور آپراکسین به ترتیب در سال ۱۷۱۰ و ۱۷۲۵، نشان «سنت اندرو اول» و نشان «سنت الکساندر نوسکی» را دریافت کرد و در سال ۱۷۲۸ در مسکو درگذشت.

• Вожжов, Г. А. (2005). "АПРАКСИН ФЁДОР МАТВЕЕВИЧ". Большая российская энциклопедия [دانشنامهٔ بزرگ روسی] (به روسی). Vol. 2. Москва: Больша́я росси́йская энциклопе́дия издательство. p. 127.