شورش ۱۶۴۱ ایرلند
شورش ایرلند در ۱۶۴۱ (به انگلیسی: Irish Rebellion of 1641) قیامی بود که در ۲۳ اکتبر همان سال به‌دست نجیب‌زادگان و افسران نظامی کاتولیک در ایرلند آغاز شد. خواسته‌های آنان شامل پایان دادن به تبعیض‌های ضدکاتولیکی، افزایش خودگردانی ایرلند و بازگرداندن زمین‌های مصادره‌شدهٔ کاتولیک‌ها بود. این شورش در ابتدا به‌عنوان یک کودتای سریع برای به‌دست گرفتن کنترل دولت مرکزیِ پروتستان‌محور طرح‌ریزی شده بود، اما در نهایت به سلسله‌جنگ‌های موسوم به جنگ‌های کنفدراسیون ایرلند (۱۶۴۱–۱۶۵۳) انجامید که بخشی از درگیری‌های گسترده‌ترِ جنگ‌های سه پادشاهی بود.
با وجود شکست شورشیان در تصرف قلعهٔ دوبلین، نیروهای تحت فرمان فیلیم اُنیل به‌سرعت بخش اعظم ناحیهٔ اولستر را، که مرکز تازه‌ترین مصادره‌های زمین بود، در اختیار گرفتند. اُنیل سپس اعلامیه‌ی دانگانون را منتشر کرد ــ متنی جعلی که در آن ادعا می‌شد چارلز یکمِ انگلستان او را مأمور کرده است تا ایرلند را از مخالفان پادشاه در انگلستان و اسکاتلند حفظ کند. در نتیجه، بسیاری از کاتولیک‌های آنگلو-ایرلندیِ سلطنت‌طلب به شورش پیوستند و قیام در سراسر ایرلند گسترش یافت.
در ماه نوامبر، شورشیان شهر دروهدا را محاصره کردند و نیروهای دولتی را در نبرد جولیانزتاون شکست دادند. به‌ویژه در منطقهٔ اولستر، هزاران مهاجر پروتستان از خانه‌هایشان رانده یا قتل‌عام شدند و در مقابل، کاتولیک‌ها نیز در حملات تلافی‌جویانه کشته شدند. تا آوریل ۱۶۴۲، نیروهای سلطنت‌طلب که به شورش پیوسته بودند، کنترل دوبلین، کورک و مناطق وسیع پیرامون آن‌ها را در دست داشتند، در حالی‌که بیشتر بخش‌های اولستر در اشغال ارتش اسکاتلندیِ «کوونانترها» و شبه‌نظامیان پروتستان محلی بود. در نتیجه، حدود دوسوم خاک ایرلند در اختیار شورشیان کاتولیک قرار داشت.
در مه ۱۶۴۲، اسقف‌های کاتولیک ایرلند در شهر کیلکنی گرد آمدند و شورش را «جنگی عادلانه» اعلام کردند. آنان همراه با شماری از اشراف کاتولیک، دولتی جایگزین با نام کنفدراسیون ایرلند تشکیل دادند. در ده سال بعد، این کنفدراسیون درگیر جنگی سه‌جانبه با سلطنت‌طلبان ایرلندی، کوونانترهای اسکاتلندی، و پارلمان‌گرایان انگلیسی بود.
منابع
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Irish Rebellion of 1641». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۵.