طب نبوی

در اسلام طب نبوی (عربی: الطب النبوی‎ طب نبوی (به انگلیسی: 'al-Tibb al-nabawī) توصیه‌هایی در مورد بیماری، درمان و بهداشت است که بر اساس روایات پیامبر اسلام، حضرت محمد که در حدیث آمده است، انجام می‌شود. این درمان شامل رژیم غذایی، حجامت و داغ کردن، و داروهای ساده (به ویژه عسل)، دعاهای متعدد و دعاهای پرهیزگارانه برای بیمار است، اما جراحی ندارد.[۱] بیماری‌های مورد بحث شامل تب، طاعون، جذام، گزش‌های سمی، محافظت در برابر حشرات شب‌پره و چشم زخم، قوانین مقاربت، نظریه‌های جنین‌شناسی و غیره است. نویسندگان کتابچه‌های راهنمای آن روحانیون مذهبی بودند که این روایات را جمع‌آوری و توضیح می‌دادند، نه پزشکان، و معمولاً توسط غیرپزشکان انجام می‌شود.[۲] اینکه چه مقدار از این طب وحی الهی است و چه مقدار از شیوه‌های عامیانه از اجداد به ارث رسیده است (و بنابراین وابسته به زمان و از نظر فرهنگی موقعیت دارند، نه حقایق پزشکی ابدی) مورد اختلاف است.[۳][۴] (همچنین یک طب سنتی غیر حدیثی از اعراب اولیه وجود دارد که به عنوان طب یونانی شناخته می‌شود)[۵]

طب نبوی با پزشکی اسلامی متفاوت است؛ پزشکی در جهان اسلام دسته‌ای وسیع‌تر است که شامل انواع روش‌های درمانی مبتنی بر فلسفه طبیعی یونانی می‌شود و با طب نبوی مبتنی بر احادیث متفاوت است. این دانش تنها در قرن چهاردهم به‌طور کامل تدوین شد و در آن زمان تمرکز بر سازگار کردن سنت پیامبر (سنه) با اصول نظریه چهارمذی گالن بود که در آن دوران در مؤسسات پزشکی جهان اسلام رایج بود.[۶] با این حال، طب نبوی سنتی است که تا امروز نیز اهمیت و کاربرد مدرن خود را حفظ کرده است[۷][۸] و گفته می‌شود که «به دلیل علاقهٔ مسلمانان به پیامبرشان، دوباره محبوبیت یافته است».[۹]

پیشینه

تفاسیر قرون وسطایی از حدیث در بافت پزشکی جالینوسی تولید می‌شدند، در حالی که نسخه‌های مدرن درمان‌های طب نبوی ممکن است شامل یافته‌های تحقیقاتی اخیر باشند تا اهمیت این ژانر را نشان دهند.

حدیث ابوداود،

از درمان پزشکی استفاده کنید، زیرا خداوند هیچ بیماری را نیافریده مگر اینکه برای آن درمانی مقرر کرده باشد، جز یک بیماری که همان مرگ است.

— ابوداوود، سنن ابوداود[۱۰]

برخی معتقدند که این نشان دهنده اعتقاد محمد به اهمیت تحقیقات پزشکی برای یافتن درمان بیماری‌های شناخته شده برای مسلمانان است.[۱۱][۱۲]

توصیه‌ها

در احادیث، پیامبر اسلام استفاده از روش‌هایی مانند عسل و حجامت (بادکش تر) را برای درمان توصیه کرده است. او معمولاً با استفاده از حکاکی (سوزاندن محل زخم) که باعث «درد و خطر برای بیمار» می‌شد، مخالفت می‌کرد. دیگر موادی که اثرات درمانی آن‌ها به پیامبر نسبت داده شده و جزو ویژگی‌های معمول پزشکی سنتی در جهان اسلام هستند، شامل روغن زیتون، خرما، مسواک سنتی به‌عنوان ضرورت برای سلامت دهان، و سیاه‌دانه یا «هِلوی سیاه» و روغن‌های آن می‌شوند. این مواد هنوز در مراکز اسلامی یا فروشگاه‌های محصولات اسلامی به فروش می‌رسند.

دانه‌های سیاه

دانه‌های سیاه‌دانه (Nigella sativa)

ابوهریره از محمد نقل می‌کند که فرمود: «از سیاه‌دانه استفاده کنید، زیرا بدون شک، سیاه‌دانه درمان همه بیماری‌ها به جز مرگ است.» (حدیث البخاری ۷:۵۹۱)[۱۳][۱۴]

ادرار و شیر شتر

طبق حدیثی که در فصل چهارم (وضوء) صحیح بخاری ثبت شده است، محمد از ادرار شتر برای درمان مردم استفاده می‌کرد:[۱۵][۱۶]

برخی از مردم قبیلهٔ عُکل یا عُرینه به مدینه آمدند و اقلیم آنجا برایشان مناسب نبود؛ بنابراین پیامبر دستور دادند به گلهٔ شترهای شیرده بروند و ادرار و شیر آن‌ها را بنوشند. آن‌ها مطابق دستور عمل کردند و پس از بهبودی، چوپان پیامبر را کشتند و تمام شترها را به یغما بردند.

این رویداد همچنین در صحیح مسلم، تاریخ طبری و کتاب الطبقات الکبیر نیز ثبت شده است.[۱۷][۱۸]

حنا

بر اساس کتاب سنن ابوداود، گردآورنده حدیث، محمد استفاده از حنا را برای درد پا توصیه کرده بود:[۱۹]

سلمه، خدمتکار پیامبر، روایت کرده است: هیچ‌کس از سردرد نزد پیامبر شکایت نمی‌کرد جز اینکه او به او دستور می‌داد حجامت کند، و اگر از درد پاها شکایت داشت، به او می‌فرمود که پاهایش را با حنا رنگ کند.

در کتاب سنن ابن ماجه، محمد به عنوان کسی که از حنا برای جراحات خارجی استفاده می‌کرد، توصیف شده است:

سلمه ام رافع، کنیز آزادشدهٔ پیامبر، گفت: «پیامبر هیچ آسیب یا خراشی از خار نمی‌دید مگر اینکه بر آن حنا می‌مالید.»

عسل

ارزش عسل به ذکر خاص فضایل آن در قرآن، سوره نحل (زنبورها) و نه فقط در کلام محمد (ص) برمی‌گردد. (قرآن 68-69)[۲۰]

از حضرت محمد نقل شده است که: «شفا در سه چیز است: حجامت، جرعه‌ای عسل یا داغ کردن (با آتش)، اما من پیروانم را از داغ کردن (با آتش) نهی می‌کنم.»[۲۱]

قارچ ترافل

در احادیث متعددی از قارچ دنبلان برای درمان چشم نام برده شده است. محمد در بسیاری از این احادیث از آنها به عنوان «مَنّا» یاد می‌کند. کلمه مَنّا به معنای نوعی رزق و روزی است که از سوی منبع الهی اعطا می‌شود؛ این کلمه اغلب در متن غذایی که بنی‌اسرائیل در کتاب مقدس عبری دریافت می‌کردند، ذکر شده است.

«قارچ همان «مَنّ» است که خداوند عزّ و جلّ برای بنی‌اسرائیل فرستاد و آب آن داروی چشم است.»[۲۲]

مگس خانگی

پیامبر اکرم ﷺ فرمودند: «هرگاه مگس در نوشیدنی یکی از شما بیفتد، آن را به‌طور کامل در نوشیدنی فرو برده و سپس بیرون اندازد؛ زیرا یکی از بال‌های آن بیماری دارد و بال دیگرش درمان آن بیماری را.»[۲۳]

آثار

نسخه‌ای خطی از قرن ۱۶ میلادی از کتاب «الطب النبی» که برای سلطان سلیمان قانونی، امپراتور عثمانی، ساخته شده و طغرای او (چپ) بر آن نقش بسته است.

در حالی که آثار برجسته‌ای که به درمان‌ها و احادیث مربوط به سلامت پرداخته‌اند، به چندین قرن پس از هجرت بازمی‌گردند، صحیح بخاری و دیگر مجموعه‌های پیشین نیز چنین احادیثی را شامل می‌شوند. کتاب الطبّاء الأئمة اثر عبدالله بن بسطام نیشابوری، که میراث چندین امام شیعه را گردآوری کرده است، به‌طور گسترده به‌عنوان نخستین رساله شناخته‌شده دربارهٔ طبّ نبوی محسوب می‌شود، هرچند که ریشه در جهان‌بینی کمی متفاوت دارد. کتاب ۷۶ از مجموعه معتبر بخاری با عنوان «طب» شامل بیش از ۱۰۰ حدیث است که ۷۶ مورد آن به‌طور غیرمستقیم با پزشکی مرتبط‌اند و موضوعاتی از قبیل پیشگیری از جذام و همه‌گیری‌ها تا تحریم الکل و خودکشی را دربرمی‌گیرد.

ابن قیم الجوزیه در قرن ۱۳ میلادی یکی از تأثیرگذارترین آثار دربارهٔ طب نبوی را در کتاب ۲۷۷ فصلی خود با عنوان الطب النبوی نگاشت. او به تنوع درمان‌هایی که توسط محمد توصیه شده است می‌پردازد و همچنین به مسائل اخلاقی در پزشکی توجه دارد و دربارهٔ سوءعمل پزشکی و ویژگی‌های پزشک شایسته بحث می‌کند. اخلاق در عمل پزشکی همچنان برای برخی از پژوهشگران به‌عنوان شاخص مهمی در طب اسلامی مطرح است. الجوزیه همچنین رابطه میان پزشکی و دین را نیز به تفصیل شرح می‌دهد.

السویوطی، یکی از علمای مشهور به تفسیر قرآن، دو اثر نیز دربارهٔ طب نبوی تألیف کرده است که یکی از آن‌ها به روابط جنسی مطابق دستورات پیامبر محمد پرداخته است. نسخه دیگر السویوطی طب را به سه نوع تقسیم می‌کند: سنتی، روحانی و پیشگیرانه (مانند رژیم غذایی و ورزش). همراه با ابن قیم الجوزیه، السویوطی نیز توضیحاتی ارائه کرده است که به مقابله با بیماری‌های واگیردار می‌پردازد و بنابراین در زمان طاعون سیاه در جهان اسلام اهمیت داشته است.

ابن الخطیب نیز به مرگ سیاه پرداخته و به تناقضی که بین احادیث و علم دربارهٔ طاعون می‌دید، باور داشت؛ این دیدگاه ممکن است باعث اعدام او به‌وسیله خفه کردن به اتهام «ارتداد» شده باشد، هرچند دادگاهی که به پرونده رسیدگی می‌کرد، هرگز به حکم قطعی نرسید و ثبت شده است که این رویداد عمدتاً تحت تأثیر دشمنان ابن الخطیب بوده است.[۲۴]

هر دو اثر فوق به مسائل اخلاق زیستی سقط جنین و لقاح نیز می‌پردازند، مسائلی که مانند ایده میراث پزشکی اسلامی به عنوان میراثی کل‌نگر، همچنان در ساخت هویت اسلامی مدرن اهمیت دارند.[۲۵] از دیگر آثار قابل توجه می‌توان به آثار ابن طولون (متوفی ۱۵۴۶ میلادی) و الذهبی (متوفی ۱۳۴۸ میلادی) اشاره کرد.

جستارهای وابسته

منابع

  1. ↑ "Islamic Culture and the Medical Arts - Prophetic Medicine". National Library of Medicine. 15 December 2011. Retrieved 10 May 2020.
  2. ↑ Muzaffar Iqbal, Science and Islam (Westport, CT: Greenwood Press, 2007),59
  3. ↑ Ragab, Ahmed (2012). "Prophetic Traditions and Modern Medicine in the Middle East: Resurrection, Reinterpretation, and Reconstruction". Journal of the American Oriental Society. 132 (4): 657–673. doi:10.7817/jameroriesoci.132.4.0657.
  4. ↑ Khan, Shaykh Faraz A (14 September 2012). "The Place of Prophetic Medicine in the Sacred Law". IslamQA. Retrieved 16 February 2024.
  5. ↑ Rosenthal, Franz; Marmorstein, Jenny (1975). The classical heritage in Islam. Berkeley: University of California Press. p. 182. ISBN 0-520-01997-0.
  6. ↑ Stearns, Justin (1 December 2011). "Writing the History of the Natural Sciences in the Pre-modern Muslim World: Historiography, Religion, and the Importance of the Early Modern Period". History Compass. 9 (12): 923–951. doi:10.1111/j.1478-0542.2011.00810.x.
  7. ↑ ":: Tibb-e-Nabawi, Healing by ISLAM". Tibbenabawi.org. Retrieved 2016-01-08.
  8. ↑ "Lifestyle & Wellbeing According to the Quran & Sunna". Prophetic Medicine. Retrieved 2016-01-08.
  9. ↑ Hussein, Asim Abdelmoneim; Ali Albar, Mohamed; Alsanad, Saud Mohamed (August 2019). "Prophetic Medicine, Islamic Medicine, Traditional Arabic and Islamic Medicine (TAIM): Revisiting Concepts and Definitions" (PDF). Acta Scientific Medical Sciences. 3 (8): abstract. Retrieved 16 February 2024.
  10. ↑ Sunnan Abu Dawud, 28:3846
  11. ↑ Deuraseh Nurdeen. "Ahadith of the Prophet on Healing in Three Things (al-Shifa' fi Thalatha): An Interpretational". Journal of the International Society for the History of Islamic Medicine. 2003 (4): 14–20.
  12. ↑ Borchardt, John K. (2002). "Arabic Pharmacy during the Age of the Caliphs". Drug News & Perspectives. 15 (6): 383–388. doi:10.1358/dnp.2002.15.6.840036. PMID 12677236.
  13. ↑ "Book 71: Medicine - Hadith 591 (Volume 7) - Sahih Al-Bukhari - Collection of Actions, Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلی الله علیه و سلم) - Kutub as-Sittah".
  14. ↑ Rahmani, Arshad H.; Alzohairy, Mohammad A.; Khan, Masood A.; Aly, Salah M. (2014). "Therapeutic Implications of Black Seed and Its Constituent Thymoquinone in the Prevention of Cancer through Inactivation and Activation of Molecular Pathways". Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine. 2014. doi:10.1155/2014/724658. ISSN 1741-427X. PMC 4052177. PMID 24959190.
  15. ↑ "Abultons (Wudu) What is said about the urine of camels, sheep and other animals and about their folds". Sunnah.com. Archived from the original on 2013-12-13.
  16. ↑ Boyer, Lauren (10 June 2015). "Stop Drinking Camel Urine, World Health Organization Says". U.S. News & World Report. Retrieved 28 September 2019.
  17. ↑ The American Journal of Islamic Social Sciences (به انگلیسی). Jointly published by the Association of Muslim Social Scientists; International Institute of Islamic Thought. 2007.
  18. ↑ "Sahih Muslim Book of Oaths, Muharibin, Retaliation, and Blood Money". amrayn.com (به انگلیسی). Retrieved 2021-02-01.
  19. ↑ "History and health benefits of Henna". IslamicFinder (به انگلیسی). Retrieved 2021-02-05.
  20. ↑ [قرآن نحل ۶۹]
  21. ↑ Ibn 'Abba, Book 76, Hadith4
  22. ↑ Book 36 (Book of Drinks), Hadith 221
  23. ↑ Campos, A. (2020-05-04). "Ibn al-Jatib. Pandemic and confinement at Granada in 1348". ACTUALIDAD MEDICA. 105 (809): 62–65. doi:10.15568/am.2020.809.hca01. ISSN 0365-7965.
  24. ↑ Kadri, Sadakat (2012). Heaven on Earth: A Journey Through Shari'a Law from the Deserts of Ancient Arabia ... macmillan. p. 185. ISBN 978-0-09-952327-7.
  25. ↑ Fazlur Rahman Health and Medicine in the Islamic Tradition: Change and Identity. (New York: Crossroad, 1987)
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.