علودانی (هزاره)

بخشی از مجموعه مباحث درباره
مردمان هزاره
درباره · افراد · سرزمین · زبان · فرهنگ · پراکندگی · آزار و اذیت · تبارها · آشپزی سیاست · نویسندگان · شاعران · نظامیان · ادیان · ورزشکاران · جنگ‌ها درگاه ویکی‌پروژه رده انبار

علودانی یکی از طایفه‌های قوم هزاره در افغانستان است که بیشتر در ولایت‌های غزنی، میدان وردک، بامیان و دایکندی زندگی می‌کنند. بر اساس روایت‌های تاریخی و شفاهی، اعضای این طایفه از نوادگان سلطان علاءالدین حسین جهانسوز، پادشاه نامدار سلسله غوریان است که در قرن ششم هجری بر بخش‌های بزرگی از خراسان، افغانستان و هند حکومت داشت.^[۱][۲]

علودانی‌ها در مناطق کوهستانی و سخت‌گذر هزارستان سکونت داشته و همچون دیگر طوایف هزاره، ساختار اجتماعی سنتی بر پایه روابط خویشاوندی، شوراهای قومی دارند. هویت فرهنگی، زبان هزارگی، آیین شیعه اثناعشری و حضور در تحولات سیاسی-اجتماعی منطقه از ویژگی‌های این طایفه است.

طایفه علودانی عمدتاً در نواحی مرکزی افغانستان زندگی می‌کنند که شامل ولسوالی ناور و جاغوری در ولایت غزنی، برخی مناطق بهسود در میدان وردک، ولسوالی یکاولنگ در بامیان و ولسوالی میرامور در دایکندی می‌باشد. بیشتر جمعیت علودانی‌ها در مناطق کوهستانی و سردسیر هزارستان سکونت دارند که به دلیل موقعیت جغرافیایی، دارای بافت‌های روستایی، کشاورزی محدود و ساختار قبیله‌ای منسجم هستند.^[۳]

از نظر تقسیمات محلی، برخی قریه‌ها و مناطق مشخص در ناور، مانند «منطقه علودانی»، به نام این طایفه شناخته شده و بخش مهمی از شبکه اجتماعی و فرهنگی هزاره‌ها را تشکیل می‌دهند. نزدیکی با دیگر طوایف بهسود، از جمله باتور و فولادی، باعث تعامل فرهنگی و پیوندهای خویشاوندی بین این گروه‌ها شده است.^[۴]

طایفه علودانی یکی از طوایف کهن و معتبر در میان مردم هزاره به‌شمار می‌رود که نسب آن‌ها به سلطان علاءالدین حسین جهانسوز، پادشاه نامدار سلسله غوریان، می‌رسد. علاءالدین حسین، که در قرن ششم هجری (۱۲ میلادی) بر بخشی از مناطق مرکزی افغانستان حکومت می‌کرد، به‌دلیل فتوحات و اقدامات نظامی‌اش در تاریخ با لقب «جهانسوز» شهرت یافته است.

نام «علودانی» از ترکیب «علاءالدین» و پسوند نسبی «ـانی» گرفته شده و معنای آن به‌طور تحت‌اللفظی «منسوب به علاءالدین» است. این نام‌گذاری می‌تواند بیانگر وابستگی خونی یا فرهنگی این طایفه با خاندان غوری باشد، گرچه اسناد رسمی محدودی برای اثبات قطعی آن وجود دارد. با این حال، در حافظه تاریخی شفاهی و سنت‌های داستانی میان افراد این طایفه، ارتباط با غوریان جایگاه ویژه‌ای دارد و به عنوان بخشی از هویت تاریخی آن‌ها تلقی می‌شود.

نقش غوریان در توسعه تمدن اسلامی در خراسان بزرگ، گسترش زبان فارسی، و ساخت بناهایی چون مناره جام، باعث شده طوایفی که به این دودمان منسوب‌اند، جایگاه فرهنگی و تاریخی قابل توجهی در حافظه جمعی مردم هزارستان داشته باشند.

طایفه علودانی نیز مانند بسیاری از طوایف هزاره، پس از سرکوب‌های سیاسی و کوچ‌های اجباری در دوره عبدالرحمن خان، پراکنده شده و در مناطق مختلفی از هزارستان از جمله ناور، جاغوری، بهسود، بامیان و دایکندی مستقر شده‌اند. آنان ساختار اجتماعی مبتنی بر شوراهای محلی و نظام قبیله‌ای دارند و هویت خود را از طریق پیوند با اجداد تاریخی، دین و زبان هزارگی حفظ کرده‌اند.^[۵]

طایفه علودانی همچون اکثر طوایف هزاره، به زبان هزارگی سخن می‌گویند. هزارگی یکی از گویش‌های فارسی دری با تأثیرات واژگانی از زبان‌های ترکی است که عمدتاً در مناطق مرکزی افغانستان (هزارستان) رواج دارد. لهجه هزارگی طایفه علودانی نیز از این قاعده مستثنا نیست و با گویش مردم ولسوالی ناور، جاغوری و بهسود قرابت زبانی دارد.

در بُعد مذهبی، علودانی‌ها پیرو مذهب شیعه اثناعشری (شیعه دوازده‌امامی) هستند که مذهب اکثریت مردم هزاره‌تبار افغانستان نیز به‌شمار می‌رود. باورهای مذهبی آنان نقش پررنگی در ساختار اجتماعی، آیین‌های محلی، و همبستگی قومی‌شان ایفا می‌کند. برگزاری مراسم مذهبی مانند عاشورا، اربعین، و مجالس دینی در میان این طایفه رواج گسترده دارد.^[۶]

1. ↑ موسوی، سید عسکر (۱۳۷۷). هزاره‌ها در تاریخ معاصر افغانستان. مؤسسه مطالعات فرهنگی. ص. ۸۷.
2. ↑ فهیمی، محمد کاظم نگاهی به تاریخ و هویت هزاره‌ها، کابل، ۱۳۹۳. (تحلیلی بر ریشه‌های قومی، زبانی و مذهبی مردم هزاره). کاراکتر line feed character در |عنوان= در موقعیت 19 (کمک)
3. ↑ Cultural Survival Reports The Hazaras of Afghanistan (Cultural Survival Quarterly, 2001). (منبع بین‌المللی درباره وضعیت فرهنگی و مذهبی هزاره‌ها) (PDF). کاراکتر line feed character در |عنوان= در موقعیت 28 (کمک)
4. ↑ مصاحبه میدانی با بزرگان محلی، ناور و جاغوری، ۱۴۰۰
5. ↑ HRW – Human Rights Watch Afghanistan: Discrimination against Hazaras, 2003. (مطالعه‌ای درباره موقعیت اجتماعی و مذهبی هزاره‌ها) (PDF). کاراکتر line feed character در |عنوان= در موقعیت 27 (کمک)
6. ↑ Schetter, Conrad Ethnicity and the Political Reconstruction of Afghanistan, 2005 (تحلیل مردم‌شناسی اقوام افغانستان از جمله هزاره‌ها) (PDF). کاراکتر line feed character در |عنوان= در موقعیت 19 (کمک)