فراداستان تاریخ‌نگارانه
فراداستان تاریخ‌نگارانه (به انگلیسی: Historiographic metafiction) گونه‌ای از نوشتار ادبی است که عناصر فراداستان را با داستان تاریخی ترکیب می‌کند. این اصطلاح را لیندا هاچن، نظریه‌پرداز ادبی کانادایی، در اواخر دههٔ ۱۹۸۰ مطرح کرد و آن را برای توصیف آثاری به کار برد که هم به رویدادها و شخصیت‌های تاریخی می‌پردازند و هم نسبت به فرایند روایت و ساختن تاریخ آگاهی انتقادی دارند.[۱]
فراداستان تاریخ‌نگارانه ارتباط نزدیکی با ادبیات پست‌مدرن دارد و معمولاً در قالب رمان دیده می‌شود. هاچن در بوطیقای پست‌مدرنیسم این آثار را رمان‌هایی می‌داند که از یک سو به‌شدت به فرایند ساخته‌شدن و روایت خود آگاه‌اند و از سوی دیگر ادعای بازنمایی رویدادها و شخصیت‌های تاریخی را نیز مطرح می‌کنند.[۲]
مفهوم
در فراداستان تاریخ‌نگارانه، روایت تاریخی نه به‌عنوان بازتابی خنثی و قطعی از گذشته، بلکه به‌عنوان ساختاری زبانی و روایی در نظر گرفته می‌شود. چنین آثاری اغلب از بینامتنیت، ارجاع به اسناد، آثار ادبی، متون تاریخی و شکل‌های مختلف بازنمایی استفاده می‌کنند تا نشان دهند هم ادبیات و هم تاریخ‌نگاری به سنت‌های پیشین گفتمان وابسته‌اند.[۳]
هاچن فراداستان تاریخ‌نگارانه را صرفاً شکل تازه‌ای از رمان تاریخی نمی‌داند. با این حال، برخی پژوهشگران، از جمله مونیکا فلودر نیک، آن را نسخه‌ای متأخر و به‌روزشده از رمان تاریخی می‌دانند که با نظریه‌های قرن بیستم دربارهٔ ماهیت داستان و تاریخ سازگار شده است.[۴]
یکی از ویژگی‌های مهم این گونه استفاده از پارودی است. فراداستان تاریخ‌نگارانه از شکل‌ها و قراردادهای ادبی یا تاریخی بهره می‌گیرد، اما هم‌زمان آنها را به پرسش می‌کشد. در این روند، پارودی می‌تواند به ابزاری برای نقد شیوه‌های تثبیت‌شدهٔ بازنمایی گذشته تبدیل شود.[۵]
این فرایند گاه نوعی براندازی یا واژگون‌سازی روایت‌های مسلط تلقی می‌شود، زیرا امکان بازنمایی تاریخ‌هایی را فراهم می‌کند که در روایت‌های رسمی حذف یا سرکوب شده‌اند. در چنین آثاری، حقیقت تاریخی نه کاملاً رد می‌شود و نه به‌عنوان امر مطلق پذیرفته می‌شود، بلکه فرایند تولید و تثبیت آن مورد پرسش قرار می‌گیرد.[۶]
ویژگی‌ها
فراداستان تاریخ‌نگارانه معمولاً چند ویژگی را با هم ترکیب می‌کند: حضور آشکار روایت‌های تاریخی، خودآگاهی نسبت به داستانی‌بودن متن، استفاده از بینامتنیت، پارودی و تردید نسبت به امکان ارائهٔ روایتی کاملاً عینی از گذشته.
در این آثار، نویسنده یا راوی ممکن است به شیوهٔ ساخته‌شدن روایت اشاره کند یا ناسازگاری‌ها و خلأهای منابع تاریخی را برجسته سازد. شخصیت‌های واقعی تاریخی نیز می‌توانند در کنار شخصیت‌های خیالی قرار گیرند و مرز میان واقعیت مستند و تخیل ادبی عمداً ناپایدار شود.[۷]
نمونه‌ها
لیندا هاچن در بحث خود دربارهٔ این مفهوم، آثاری مانند زن ستوان فرانسوی، نام گل سرخ، صد سال تنهایی و رگتایم را از نمونه‌های برجستهٔ فراداستان تاریخ‌نگارانه معرفی کرده است.[۸]
او همچنین برای بررسی عناصر این گونه به آثاری چون وی.، ترانهٔ سلیمان و چند رمان جان بارت، از جمله اپرای شناور، پایان راه و عامل سوت‌وید اشاره می‌کند.[۹]
سلاخ‌خانه شماره پنج اثر کورت وانه‌گات نیز نمونه‌ای مهم دانسته شده است. این رمان هم به رویدادهای واقعی جنگ جهانی دوم، از جمله بمباران درسدن، می‌پردازد و هم امکان بازنمایی مستقیم و بی‌واسطهٔ این رخدادها را مسئله‌دار می‌کند.[۱۰]
بران نیکول معتقد است که فراداستان وانه‌گات در مقایسه با برخی آثار رابرت کوور، جان بارت و ولادیمیر ناباکوف جنبهٔ سیاسی مستقیم‌تری دارد؛ زیرا خودآگاهی روایی در آن با تجربهٔ جنگ، خشونت و حافظهٔ تاریخی پیوند می‌خورد.[۱۱]
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ Colavincenzo, Marc (2003). Trading Magic for Fact, Fact for Magic: Myth and Mythologizing in Postmodern Canadian Historical Fiction (in English). Rodopi.
- ↑ Hutcheon, Linda (1988). A Poetics of Postmodernism: History, Theory, Fiction (in English). Routledge.
- ↑ Bolland, John (2002). Michael Ondaatje's The English Patient: A Reader's Guide (in English). Continuum.
- ↑ Colavincenzo, Marc (2003). Trading Magic for Fact, Fact for Magic: Myth and Mythologizing in Postmodern Canadian Historical Fiction (in English). Rodopi.
- ↑ Duffy, Helena (2018). World War II in Andreï Makine's Historiographic Metafiction: No One Is Forgotten, Nothing Is Forgotten (in English). Brill.
- ↑ Currie, Mark (2013). Metafiction (in English). Routledge.
- ↑ Hutcheon, Linda (1988). A Poetics of Postmodernism: History, Theory, Fiction (in English). Routledge.
- ↑ Hutcheon, Linda (1988). A Poetics of Postmodernism: History, Theory, Fiction (in English). Routledge.
- ↑ "Historiographic Metafiction: The Pastime of Past Time" (in English). Fu Jen Catholic University.
- ↑ Jensen, Mikkel (2016). "Janus-Headed Postmodernism: The Opening Lines of Slaughterhouse-Five". The Explicator (in English). 74 (1).
- ↑ Nicol, Bran (2009). The Cambridge Introduction to Postmodern Fiction (in English). Cambridge University Press.
- فراداستان
- تاریخ‌نگاری
- نقد ادبی
- ادبیات پست‌مدرن