فردیسیا
فردیسیا
فردیسیا | |
|---|---|
| ریشه‌شناسی: بهشت (فردوس) | |
  فردیسیا موقعیت در قیمومت بریتانیا بر فلسطین | |
| مختصات: ۳۲°۱۶′۴۱″ شمالی ۳۵°۰۰′۴۷″ شرقی / ۳۲٫۲۷۸۰۶°شمالی ۳۵٫۰۱۳۰۶°شرقی | |
| شبکه فلسطین | ۱۵۱/۱۸۷ |
| واحد سیاسی | قیمومت بریتانیا بر فلسطین |
| قضا | قضای طولکرم |
| تاریخ تخلیه | ۱ آوریل ۱۹۴۸ |
| مساحت | |
| • کل | ۱٬۰۹۲ دونوم (۱٫۰۹۲ کیلومتر مربع یا ۲۷۰ جریب فرنگی) |
| جمعیت (۱۹۴۵) | |
| • کل | ۲۰ |
| شهرک کنونی | شاعار افرایم |
فردیسیا (فردیسیا) دهکده‌ای فلسطینی‌نشین در قضای طولکرم بود که در نزدیک به ۲٫۵ کیلومتری جنوب شهر طولکرم قرار داشت. نام این روستا از واژه «فردوس» به معنای بهشت گرفته شده‌است.
این روستا در جریان جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ در فلسطین تحت قیمومت بریتانیا، در ۱ آوریل ۱۹۴۸ در چارچوب عملیات پاکسازی ساحلی از سکنه تخلیه شد و بخش عمده آن ویران گردید؛ تنها یک خانه متروک بر جای ماند. خانواده دسوقی که ساکنان اصلی روستا بودند از نسل برهان‌الدین ابراهیم دسوقی، رهبر صوفی مصری سده سیزدهم میلادی بودند. بازماندگان این خانواده امروزه در شهر الطیبه زندگی می‌کنند.
منطقه‌ای که روستا در آن واقع بود اکنون بخشی از شهر عربی‌نشین الطیبه در اسرائیل شده و موشاو شاعار افرایم در نزدیکی زمین‌های پیشین فردیسیا قرار دارد.
پیشینه
دوران باستان
کاوش‌های باستان‌شناسی در خربه فردیسیا سفالینه‌هایی از عصر آهن (حدود سده دهم پیش از میلاد) و یک گور سنگی از دوره رومی به دست داده‌است.[۱][۲] همچنین پاره‌سفال‌هایی از دوره مملوکی نیز در این محل یافت شده‌است.[۲]
دوره صلیبی و مملوکی
صلیبیان فردیسیا را با نام Phardesi می‌شناختند.[۳] در سال‌های ۱۲۰۷–۱۲۰۸ میلادی، شوالیه‌های مهمان‌نواز روستاهای فارعون و سنجبیس را از لیدی ژولیانا قیصرانی دریافت کردند و فردیسیا مرز جنوبی این سرزمین‌ها به‌شمار می‌رفت.[۴]
در سال ۱۲۶۵ میلادی، فردیسیا از جمله روستاها و تیول‌هایی بود که سلطان بیبرس پس از بیرون راندن صلیبیان میان امیران خود تقسیم کرد و تمامی فردیسیا به امیر «سیف‌الدین بیدغان الرکنی» واگذار شد.[۵]
دوره عثمانی
فردیسیا در سال ۱۵۱۷ میلادی همراه با سراسر سرزمین فلسطین به امپراتوری عثمانی ملحق شد. در دفاتر مالیاتی سال ۱۵۹۶ میلادی، این روستا در ناحیه بنی‌صعب از لوای نابلس ثبت شده بود. جمعیت آن ۸۳ نفر (۱۳ خانوار و ۲ مرد مجرد) بود که همگی مسلمان بودند. ساکنان مالیات ثابتی به نرخ ۳۳ درصد بر فرآورده‌های کشاورزی گوناگون از جمله گندم، جو، محصولات تابستانه، درختان زیتون و بز یا کندوی عسل می‌پرداختند؛ مجموع درآمد مالیاتی ۵٬۰۰۰ آقچه بود و تمام این درآمدها به وقف تعلق داشت.[۳][۶]
در سال ۱۸۳۸ میلادی، ادوارد رابینسون از فردیسیا به عنوان روستایی در منطقه بنی‌صعب در غرب نابلس یاد کرده‌است.[۷] ویکتور گِرَن در سال ۱۸۷۰ نوشت که روستا بر فراز تپه‌ای واقع شده بود.[۸]
در دهه ۱۸۶۰ میلادی، مقامات عثمانی زمین کشاورزی‌ای به نام «غابت فردیسیا» را در محدوده جنگل ارسوف پیشین در دشت ساحلی در غرب روستا به فردیسیا واگذار کردند. نام این زمین در نام شهرک یهودی‌نشین پردسیا حفظ شده‌است.[۹]
در سال ۱۸۷۰/۱۸۷۱ میلادی (۱۲۸۸ هجری قمری)، سرشماری عثمانی فردیسیا را در ناحیه بنی‌صعب فهرست کرد.[۱۰]
در سال ۱۸۸۱ میلادی، پیمایش فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین فردیسیا را «دهکده‌ای کوچک در حاشیه تپه‌ها» توصیف کرد که «تنها ویژگی قابل‌توجه آن نخلی بود که در آن می‌رویید».[۱۱]
دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین جمعیت فردیسیا ۱۵ نفر بود که همگی مسلمان بودند.[۱۲] این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۵۵ مسلمان در ۱۴ خانه افزایش یافت.[۱۳]
بر پایه آمار روستایی سال ۱۹۴۵، فردیسیا ۲۰ ساکن مسلمان و ۱٬۰۹۲ دونوم زمین داشت. از این میزان، ۱۸۷ دونوم باغ و زمین آبی، ۳۸۸ دونوم زمین غلات و ۱۹ دونوم بافت مسکونی بود.[۱۴]
فردیسیا ۱۹۴۲ با مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰
فردیسیا ۱۹۴۵ با مقیاس ۱:۲۵۰٬۰۰۰
مقام الشیخ مسعود
تخلیه ۱۹۴۸ و پس از آن
در ۱ آوریل ۱۹۴۸، فردیسیا در جریان عملیات پاکسازی ساحلی از سکنه تخلیه شد و بخش اعظم آن ویران گردید و تنها یک خانه متروک بر جای ماند.[۳] موشاو شاعار افرایم اکنون در نزدیکی بخشی از زمین‌های فردیسیا واقع شده‌است.[۳]
خانواده دسوقی و مقام شیخ موسی =
آرامگاه شیخ موسی دسوقی، شیخ روستا، در فردیسیا واقع بود. او از نوادگان برهان‌الدین ابراهیم دسوقی (۱۲۵۵–۱۲۹۶ میلادی)، رهبر صوفی اهل شهر دسوق در شمال مصر بود. ابراهیم دسوقی از نسل امیر شیعی جعفر صادق شمرده می‌شود و بنیان‌گذار طریقت دسوقیه بود که یکی از چهار طریقت اصلی صوفیانه در مصر است. نوادگان ابراهیم دسوقی در سال ۱۷۸۰ میلادی به سرزمین فلسطین مهاجرت کردند و دو تن از آنان، موسی دسوقی و برادرش ابراهیم، در فردیسیا ساکن شدند.[۱۵]
موسی که نیای خانواده دسوقی ساکن الطیبه امروزی است، پس از مرگ در آنجا به خاک سپرده شد و آرامگاهش به گورستان خانوادگی دسوقی تبدیل شد. باور محلی بر این بود که روح او نگهبان منطقه است، از دزدی جلوگیری می‌کند و توان شفای بیماران را دارد. بنا بر روایت محلی، زنی که بر صخره‌ای نزدیک آرامگاه خوابیده بود پس از بیدار شدن دچار اختلال روانی شد.[۱۵]
منابع
- ↑ «Khirbat Fardisya». Hadashot Arkheologiyot – Excavations and Surveys in Israel. ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 «Khirbat Fardisya Final Report». Hadashot Arkheologiyot – Excavations and Surveys in Israel. ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 Khalidi، W. (۱۹۹۲). All That Remains: The Palestinian Villages Occupied and Depopulated by Israel in ۱۹۴۸. مؤسسه مطالعات فلسطین. شابک ۰-۸۸۷۲۸-۲۲۴-۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Pringle، D. (۱۹۸۶). The Red Tower (al-Burj Al-Ahmar): Settlement in the Plain of Sharon at the Time of the Crusaders and Mamluks A.D.۱۰۹۹-۱۵۱۶. دانشگاه میشیگان. شابک ۰۹۵۰۰۵۴۲۶۷.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Ibn al-Furat (۱۹۷۱). Ayyubids, Mamluks and Crusaders: Selections from the Tarikh Al-duwal Wal-muluk. W. Heffer.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Hütteroth، W. -D. (۱۹۷۷). Historical Geography of Palestine, Transjordan and Southern Syria in the Late ۱۶th Century. Erlanger Geographische Arbeiten. شابک ۳-۹۲۰۴۰۵-۴۱-۲.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Robinson، E. (۱۸۴۱). Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea. Crocker & Brewster.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Guérin، V. (۱۸۷۵). Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine. L'Imprimerie Nationale.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «The Oak Forest of the Sharon (al-Ghaba) in the Ottoman Period». escholarship.org. ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Grossman، David (۲۰۰۴). Arab Demography and Early Jewish Settlement in Palestine. Magnes Press.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Conder، C.R. (۱۸۸۲). The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology. Committee of the Palestine Exploration Fund.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Barron، J. B. (۱۹۲۳). Palestine: Report and General Abstracts of the Census of ۱۹۲۲. Government of Palestine.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Mills، E. (۱۹۳۲). Census of Palestine ۱۹۳۱. Population of Villages, Towns and Administrative Areas. Government of Palestine.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Hadawi، S. (۱۹۷۰). Village Statistics of ۱۹۴۵: A Classification of Land and Area ownership in Palestine. Palestine Liberation Organization Research Center.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Tal، Uri (۲۰۲۳). Muslim Shrines in Eretz Israel: History, Religion, Traditions, Folklore. Yad Izhak Ben-Zvi. شابک ۹۷۸-۹۶۵-۲۱۷-۴۵۲-۹.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Fardisya». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «فردیسیا». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Fardisja». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای لهستانی ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین