فرمالیسم (هنر)

زن دهقان با سطل، اثر کازیمیر مالویچ

فرمالیسم هنری به عقیده‌ای گفته می‌شود که باور دارد، ارزش یک اثر هنری تنها و تنها وابسته به فرم آن (چگونگی ساخت و ویژگی‌های دیداری‌اش) است. در هنر دیداری، فرمالیسم بیان می‌کند که تمام چیزهای ارزشمند یک اثر در خودش نهفته است و عواملی مانند ظرف تاریخی ساخت اثر، زندگی هنرمند یا هدف هنرمند از ساخت اثر در درجه بعدی اهمیت قرار دارند.

روش نقادی فرمالیستی کلمنت گرینبرگ نظریه‌پرداز و منتقد معاصر تحلیل گردیده است. فرمالیسم به تعبیر گرینبرگ عبارت است از نظریه‌ای که ویژگی‌های فرمیِ اثر را مهم‌ترین رکن مقوِّم آن قلمداد کرده و درونمایهٔ اثر را پیامد تحقق فرم محسوب می‌دارد. بدین اعتبار در نظر وی درونمایهٔ هر اثر تابعی است از عناصر فرمی. گرینبرگ برداشت خود را با استناد به نقد قوهٔ حکم کانت توجیه نمود.

کانت برای هنر عرصه‌ای مستقل و متفاوت از حوزه‌های دیگری چون علم و اخلاق در نظر گرفت و همین امر سبب ترویج شعار «هنر برای هنر» در هنر فرمالیستی شد. این نگاهِ کانت، بنیاد زیباشناسی گرینبرگ را در عرصهٔ هنر شکل داد و از این رو گرینبرگ نقد فرمالیستی را که به تعبیر او ریشه در مدرنیسم داشت، با تکیه بر ویژگیِ خودآئینی و خودپایندگی صورتبندی کرد. نکتهی حائز اهمیت این است که گرینبرگ در نوشته‌های خود نقد سوم کانت را کاربردی نموده و آن را به مثابهٔ پایهٔ فلسفی مدرنیسم به‌طور کلی و فرمالیسم به‌طور اخص تلقی کرده است.

در این نوشتار مؤلفه‌های مهم مرتبط با فرم و فرمالیسم در نقد سوم کانت و تأثیر آن بر برداشت گرینبرگ بررسی شده و نوآوری‌های وی درگسترهٔ نقادی هنر و به ویژه نقاشی تحلیل گردیده است. هم‌چنین علت اهمیت یافتن فرم و نفوذ فرمالیسم در حوزهٔ نقد هنری معاصر و تأثیر راهبرد گرینبرگ به عنوان پیشاهنگ این فرایند در رهیافته‌ای هنرمندان مدرنیست تبیین شده است.

تاریخچه فرمالیسم به سال ۱۹۱۴ بر می‌گردد. سالی که ویکتور شکلوفسکی در روسیه رساله‌ای به نام رستاخیز واژه منتشر کرد که به عنوان نخستین سند ظهور مکتب فرمالیسم شناخته شده است.

به باور پرکینز، گاهی اوقات محتوای یک اثر هنری به اندازه شیوه بیان آن اهمیت ندارد. آنچه یک اثر را متمایز و ماندگار می‌کند، ایجاز، تازگی و هوشمندی در به‌کارگیری ابزارهای بیان هنری است. در واقع، این شیوه بیان است که به محتوا عمق و معنا می‌بخشد و آن را برای مخاطب جذاب می‌کند. پرکینز بر این باور است که یک اثر هنری موفق، اثری است که بتواند با استفاده از ابزارهای بیان هنری، تجربه حسی و احساسی منحصر به فردی را برای مخاطب خلق کند.

منابع

Wikipedia contributors, "Formalism (art)," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Formalism_(art)&oldid=199232699