فهرست اولین‌های زنان ایرانی

این فهرست ممکن است ناکامل باشد و هرگز نتوان آن را کامل کرد. با گسترش آن با استفاده از منابع معتبر، به ویکی‌پدیا کمک کنید.

این فهرستی از اولین‌های زنان ایرانی است و به مواردی اشاره دارد که برای اولین بار یک زن یا زنان ایرانی به دستاوردی تاریخی، مهم و توجه‌شدنی دست یافته‌اند و یک یا چند منبع معتبر به اول بودن آن زن ایرانی اشاره کرده است. این فهرست در سطح بالا بر پایهٔ تاریخ دقیق یا تقریبی دستیابی به دستاورد چیده شده است.

دوران باستان

سده‌های میانه

  • رابعه دختر کعب قُزداری که با نام رابعه بلخی هم شناخته شده است، نخستین شاعر زن پارسی‌گوی نیمه نخست سده چهارم هجری (۹۱۴–۹۴۳ میلادی) است. براون به رابعه به عنوان یک شاعر برجسته زن اشاره می‌کند و داستان عاشقانه افسانه‌ای او با غلام بکتاش را نقل می‌کند، که منبع اصلی آن روایات عطار نیشابوری در «الهی‌نامه» و محمد عوفی در «لباب الالباب» است.[۵]
  • سیدهٔ شیرین شاهدخت باوندی، اولین نایب‌السلطنه و حاکم زن مسلمان ایرانی بود.[۶] او در دوران صغر سن پسرش، مجدالدوله (حکومت ۹۹۷–۱۰۲۹ میلادی)، نایب‌السلطنهٔ بیشتر منطقهٔ جبال بود و پس از پایان دورهٔ رسمی نیابت سلطنتش در دوران سلطنت پسرش، نیز عملاً به عنوان حاکم جبال خدمت کرد.
  • مهستی گنجوی یکی از اولین شاعران زن فارسی‌زبان بود که بنا به گزارش‌ها یکی از اولین شاعرانی بود که رباعیات را به زبان مادری خود سرود.[۷]

سدهٔ شانزدهم میلادی

سدهٔ نوزدهم میلادی

  • اشرف السلطنه اولین عکاس زن ایرانی بود.[۹]
  • اَمینه اقدس از همسران ناصرالدین‌شاه قاجار، اولین زن ایرانی بود که در آن دوره بدون شوهر به خارج از ایران سفر کرد و در سال ۱۲۶۸ ه‍.ش/۱۸۸۹ میلادی برای درمان به اروپا رفت.[۱۰]
  • بی‌بی‌فاطمه استرآبادی اولین زن طنزنویس ایرانی و از نخستین زنان مقاله‌نویس ایرانی بود. او از راه نوشته‌هایش در باب عیوب مردان با کتاب معایب الرجال چاپ ۱۲۷۳ ه‍.ش/۱۸۹۴ م. که در پاسخ به کتاب تأدیب النساء نوشته شده بود، بیش از پیش به شهرت رسید. او پیش از این نیز مقالاتی در باب زنان نوشته بود و اولین مقاله‌اش در روزنامهٔ تمدن در ۱۲۸۶ش/ ۱۹۰۷م منتشر شد.[۱۱] او همچنین مؤسس اولین دبستان دخترانه ایران به نام «مدرسه دوشیزگان» در تهران در سال ۱۲۸۵ ه‍.ش/۱۹۰۶ م. بود.[۱۲][۱۳]
  • طاهره قُرَّةُ العین، شاعر و مبلغ بابی، در ژوئن-ژوئیهٔ ۱۸۴۸/ تیر ۱۲۲۷ در گردهمایی بدشت بی‌پرده و بی‌روبنده پدیدار می‌شود و سخنرانی می‌کند. او استقلال آیین بابی و نسخ شریعت اسلام را اعلام کرد. سپس فعالیت‌های خود را در کربلا ادامه داد، چهرهٔ خود را آشکار کرد، بر منبر رفت و خطبه خواند و به مناظره پرداخت؛ این رخداد، نخستین نمونه از این دست در تاریخ ایران و عراق بود.[۱۴][۱۵] عموماً از او به عنوان اولین زن ایرانی که حجاب (با تعریف همروزگارانش) برداشت، یاد می‌شود. [۱۶]او همچنین اولین زن ایرانی بود که به اتهام مفسد فی‌الارض بودن اعدام شد.[۱۷]

سدهٔ بیستم میلادی

دههٔ ۱۹۰۰ م/۱۲۸۰ ه‍.ش

  • دُرّةُ المَعالی اولین زن مؤسس دبیرستان دخترانه در ایران بود. او در سال ۱۲۸۴ش/ ۱۹۰۵م با همیاری پدرش مدرسه‌ای دخترانه در محلهٔ عرب‌ها در تهران بازگشایی کرد و پس از مدتی آن را به کوچهٔ صدراعظم نوری در خیابان پامنار منتقل کرد. او همچنین از اولین فعالان سیاسی زن ایرانی شمرده می‌شود. در سال ۱۳۰۲ش/ ۱۹۲۳ م او مدرسهٔ دیگری به نام درة المدارس در کوچهٔ ناظم الدوله پشت مسجد سپهسالار با هزینهٔ شخصی خود باز کرد.[۲۳]
  • طوبی آزموده مؤسس اولین دبستان و دبیرستان ملّی دخترانه در ایران بود. او دبستان ناموس در تهران را در سال ۱۲۸۶ ه‍.ش/۱۹۰۷ م در منزل خود تأسیس کرد.[۲۴][۲۵][۲۶]

دههٔ ۱۹۱۰ م/۱۲۹۰ ه‍.ش

  • ماهرخ گوهرشناس از پیشگامان آموزش زنان در ایران، مدرسهٔ ترّقی بنات را در سال ۱۹۱۱م/ ۱۲۹۰ش تأسیس کرد که مدرسه‌ای مختلط بود و معلمان آن، زن و مرد بودند.[۲۷]
  • مریم عمید از اولین روزنامه‌نگاران زن ایرانی بود. در سال ۱۹۱۳م/ ۱۲۹۲ش فعالیت فرهنگی خود را با انتشار روزنامهٔ شکوفه و تأسیس مدرسهٔ دخترانهٔ «دار العلوم و الصنایع مزینیه» رسماً آغاز کرد. این نخستین بار بود که به مدیریت یک زن در ایران، روزنامهٔ ویژهٔ زنان منتشر می‌شد.[۲۸]
  • فروغ آذرخشی مؤسس اولین مدرسهٔ دخترانه در مشهد به نام «مدرسهٔ فروغ» بود که آن را در سال ۱۹۱۷م/ ۱۲۹۶ش تأسیس کرد.[۲۹][۳۰]
  • صدیقه دولت‌آبادی مؤسس اولین مدرسهٔ دخترانه در اصفهان به نام «مکتبخانهٔ شرعیات» در سال ۱۹۱۷م/ ۱۲۹۶ش و مؤسس اولین نشریهٔ زنان ایران به نام «زبان زنان» در ۱۹۱۹م/ ۱۲۹۸ش در اصفهان بود.[۳۱][۳۲][۳۳] پس از تأسیس دبستان و دبیرستان زنان بزرگسال در جوار کانون بانون تهران در ۱۹۳۵م/ ۱۳۱۴ش که سرپرستی آن را بر عهده گرفت، او برای نخستین بار آموزش زنان بزرگسال را هموار کرد. همچنین با نگهداری از فرزندان زنان دانش‌آموز آن کانون، می‌توان او را پایه‌گذار مهد کودک در ایران دانست.[۳۲]
  • در ۲۵ دسامبر ۱۹۱۸/ ۳ دی ۱۲۹۷ نخستین شناسنامهٔ ایرانی با شمارهٔ یک در تهران به نام «فاطمه ایرانی» صادر شد و او اولین شهروند زن ایرانی بود که به‌شکل رسمی شناسنامه‌اش را دریافت کرد. بعدها روز سوم دی، به‌عنوان روز ثبت احوال در تقویم رسمی نام‌گذاری شد.[۳۴][۳۵][۳۶][۳۷]

دههٔ ۱۹۲۰ م/۱۳۰۰ ه‍.ش

  • ساتنیک آقابابیان اولین زن ایرانی که دارای تحصیلات آکادمیک در آواز بود.[۳۸]
  • بی بی مریم بختیاری، مادر علی‌مردان‌خان بختیاری از زنان مبارز عصر مشروطه و جنگ جهانی اول، اولین زن ایرانی و تنها زن در دنیا، که بالاترین نشان نظامی آلمان (تمثال میناکاری و الماس نشان و صلیب آهنین را به دستور ویلهلم دوم (به پاس حفاظت از جان کاردار آلمان در خلال جنگ جهانی اول)، دریافت کرد.[۳۹][۴۰][۴۱]
  • محترم اسکندری مؤسس اولین سازمان زنان ایرانی به نام جمعیت نسوان وطنخواه (فعالیت از ۱۳۰۱ تا ۱۳۱۲ ه‍.ش/۱۹۲۲–۱۹۳۳ میلادی) بود.[۴۲] او همچنین اولین زندانی سیاسی زن ایرانی شمرده می‌شود.[۴۳][۴۴]
  • عفت‌الملوک خواجه‌نوری مؤسس نخستین مدرسهٔ صنعتی/هنرستان در ایران بود. او در سال ۱۳۰۲ش/ ۱۹۲۳م امتیاز تأسیس آن را از وزارت فرهنگ دریافت کرد و هفده سال هزینهٔ ادارهٔ آن را شخصاً تأمین کرد. تا زمان انتقال این مدرسه به وزارت فرهنگ در سمت مدیر آن فعالیت کرد که در سال ۱۳۲۵ش/ ۱۹۴۶م به «هنرستان بانوان» تغییر نام یافت.[۴۵]
  • ملوک ضرابی یکی از اولین خوانندگان زن در ایران،[۴۶] اولین آهنگساز زن ایرانی نیز شمرده می‌شود. پیش از او، زنان دیگری در ایران بودند که در آهنگسازی تجربه داشتند اما اثری از آنان بر جای نماند، به جز سلطان خانم که آهنگ بتابتا به او منسوب است. ملوک ضرابی در سال ۱۳۰۲ ه‍.ش/۱۹۲۳ م. در سن سیزده‌سالگی فعالیت‌های هنری خود را آغاز کرد. او در طول سال‌های خوانندگی بیش از ۳۰۰ صفحه پر کرد که آهنگ بیشتر ترانه‌هایش از خود اوست.[۴۷] ضرابی همچنین اولین خوانندهٔ زن ایرانی بود که صدایش در صفحات گرامافون ضبط شد و به به بازار آمد.[۴۸]
  • سکینه پری اولین پزشک جراح زن ایرانی بود. او در سال ۱۹۲۵م/ ۱۳۰۴ش اجازۀ طبابت یافت، سه سال پس از آن درگذشت.[۴۹]
  • نصرت امین اولین زن مسلمان شیعهٔ ایرانی بود که اجازه گرفت و به اجتهاد رسید، در سال ۱۳۰۵ ه‍.ش/۱۹۲۶ م.[۵۰]
  • برسابه هوسپیان مؤسس اولین کودکستان در ایران بود.[۵۱]او در سال ۱۳۰۸ش/ ۱۹۲۹م به درخواست انجمن ارامنهٔ بندر پهلوی، مأمور بازگشایی نخستین کودکستان آن شهر شد. سپس کودکستان «برسابه» را در تهران بنیان گذاشت که در سال ۱۳۱۰ ه‍.ش/۱۹۳۱ م بازگشایی شد.[۵۲]

دههٔ ۱۹۳۰ م/۱۳۱۰ ه‍.ش

  • کلارا آبکار اولین زن مینیاتوریست ایرانی بود.[۵۳]
  • ایراندخت تیمورتاش اولین رمان‌نویس زن ایرانی شمرده می‌شود. به گفتهٔ ایرانیکا، او اولین نویسندهٔ زن ایرانی بود که حساسیت شاعرانهٔ خود را به نثر منتقل کرد و اثری پدیدآورد که به‌طور گسترده به‌عنوان نخستین رمان ایرانیِ نوشته‌شده به‌دست یک زن شناخته می‌شود. اولین اثر ادبی منتشرشدهٔ او، «دختر تیره‌بخت و جوان بوالهوس» نام داشت که در سال ۱۹۳۰م/ ۱۳۰۹ش در تهران چاپ شد، زمانی که او تنها پانزده سال داشت.[۵۴]تیمورتاش، پس از آن، دیگر رمان ننوشت.[۵۵]
  • روح‌انگیز سامی‌نژاد اولین بازیگر زن ایرانی بود که در فیلم ناطق دختر لر (۱۹۳۳ م/۱۳۱۲ش) بازی کرد.[۵۶]
  • امینه پاکروان اولین استاد دانشگاه زن ایرانی بود. او در سال ۱۹۳۳م/ ۱۳۱۲ش استادی دانشگاه تهران را در رشتهٔ ادبیات فرانسه و تاریخ هنر به عهده گرفت.[۵۷]
  • سکینه پری اولین جراح زن ایرانی بود. او در رشتهٔ پزشکی در شوروی تحصیل کرد و در سال ۱۹۳۳م/ ۱۳۱۲ش در سن ۳۱ سالگی در رشتهٔ جراحی و سرطان‌شناسی تخصص گرفت.[۵۸]
  • پروین اعتصامی اولین شاعر زن مهم ایرانی در قرن بیستم[۵۹][۶۰] و اولین شاعر زن ایرانی بود که در جایگاهی برابر با مردان در ادبیات فارسی درخشید.[۶۱]نخستین اثرش را در سال ۱۹۳۵م/۱۳۱۴ ش چاپ شد. او همچنین اولین کتابدار زن ایرانی بود.[۶۲]
  • اشرف پهلوی از پیشگامان حقوق زنان در ایران، به همراه خواهر بزرگترش شمس و مادرشان تاج‌الملوک، از اولین زنان مهم ایرانی بودند که پوشیدن حجاب سنتی در اوائل دههٔ ۱۹۳۰م/۱۳۱۰ ه‍.ش را کنار گذاشتند و بدون حجاب در ملاء عام ظاهر شد. آنان در ۸ ژانویهٔ ۱۹۳۶، با شرکت در مراسم فارغ‌التحصیلی دانشسرای عالی تهران که بدون حجاب برگزار شد، نقش نمادین مهمی در کشف حجاب ایفا کردند.[۶۳][۶۴] اشرف سپس در سال ۱۹۶۷م اولین نمایندهٔ زن ایران در سازمان ملل متحد و کمیسیون حقوق بشر شد.[۶۵]
  • خدیجه کشاورز با صدور پروانهٔ وکالتش در ۱۰ آوریل ۱۹۳۷/ ۲۱ فروردین ۱۳۱۶، اولین وکیل زن ایرانی شد.[۶۶]
  • مریم اردلان اولین رئیس و مدیر اولین هنرستان دخترانه سنندج در سال ۱۳۱۷ ه‍.ش/۱۹۳۸ م. بود.[۶۷]
  • عظمی عدل (نفیسی) اولین مترجم ادبی زن ایرانی بود. او جامهٔ پشمین (به فرانسوی: La robe de laine) اثر آنری بردو را از فرانسوی به فارسی در دوران دبیرستان ترجمه کرد[۶۸] که در ۱۹۳۸م/ ۱۳۱۷ش از سوی انتشارات کلالهٔ خاور چاپ شد.[۶۹]او همچنین اولین زن مدیرکل امور اداری در ایران بود، در سال ۱۹۴۶م/ ۱۳۲۵ش، به استخدام وزارت کار درآمد و یک سال بعد به ریاست ادارهٔ امور زنان و کودکان همین وزارت‌خانه گمارده شد.[۷۰][۷۱]

دههٔ ۱۹۴۰ م/۱۳۲۰ ه‍.ش

  • طوسیه حائری اولین گویندهٔ زن رادیوی ملّی ایران بود که کارش در سال ۱۳۱۹ ه‍.ش/ ۱۹۴۰ م. آغاز کرد.[۷۳] او همچنین از اولین زنان راه‌یافته به دانشگاه تهران، اولین زن فارغ‌التحصیل ادبیات از این دانشگاه، از اولین زنان ایرانی که برای تحصیل به خارج کشور رفتند و اولین زن ایرانی بود که دکتری ادبیات تطبیقی از دانشگاه سوربن گرفت.[۷۴]
  • عفت تجارت‌چی اولین خلبان زن ایرانی بود. او که به عنوان اولین داوطلب زن برای آموزش فن خلبانی در باشگاه هواپیمایی کشوری ایران در سال ۱۹۳۸م/ ۱۳۱۸ش ثبت نام کرده بود، در ۲۹ اکتبر ۱۹۴۰ ۷ آبان ۱۳۱۹ نخستین پرواز مستقل تمرینی خود را انجام داد.[۷۵][۷۶]
  • زینت جهانشاه اولین طراح لباس زن ایرانی بود. او همچنین بنیانگذار اولین بوتیک ایرانی بود و خیاط‌خانهٔ خود را در سال ۱۹۴۴۳م/ ۱۳۲۲ش بازگشایی کرد و اولین فشن شو در تهران در همان سال برگزار کرد. جهانشاه تا سال ۱۹۶۸م/ ۱۳۴۷ش کار خود را ادامه داد.[۷۷]
  • نکتار پاپازیان اولین زن معمار ایرانی دانسته می‌شود. او پس از دو سال تحصیل در رشتهٔ معماری، دانشکدهٔ هنرهای زیبا دانشگاه تهران حدود سال‌های ۱۹۴۳–۱۹۴۵م /۱۳۲۲–۱۳۲۴ش، به فرانسه رفت و در «مدرسه هنرهای زیبا» پاریس و «دانشگاه بوزار» این شهر ده سال به تحصیل معماری پرداخت.[۷۸][۷۹]
  • فاطمه سیاح یکی از اولین استادان دانشگاه زن ایرانی بود. در سال ۱۳۱۴ ه‍.ش/۱۹۳۵ م. در دانشسرای عالی به تدریس ادبیات پرداخت. در سال ۱۳۱۷ ه‍.ش/۱۹۳۸ م. به مقام دانشیاری دانشگاه رسید و پس از پنج سال، در سال ۱۳۲۲ ه‍.ش/۱۹۴۳ م. شورای عالی فرهنگ استادی کرسی ادبیات روسی دانشگاه تهران را به او تفویض کرد. او اولین زن ایرانی عضو گروه شرکت‌کننده در جامعهٔ ملل در ژنو بود.[۸۰][۸۱][۸۲]سیاح همچنین نخستین منتقد ادبی زن ایرانی شمرده می‌شد.[۸۳][۸۴]
  • منیر طاها اولین ترانه‌سرای زن ایرانی بود. او نخستین ترانه‌اش با عنوان «شب مهتاب» را در چهارده‌سالگی، ۱۹۴۴م/ ۱۳۲۳ش، برای آهنگی به همین نام از علی تجویدی نوشت. [۸۵]
  • منیر مهران (اصفیا) اولین زن ایرانی است که همراه با شوهرش موفق به پایه‌گذاری نشریه‌ای ورزشی، نیرو و راستی در ۱۳۲۳ش/ ۱۹۴۴م شد. او اولین زن مدیر باشگاه ورزشی در ایران شمرده می‌شد.[۸۶]
  • لیلی تقی‌پور نخستین گرافیست زن ایرانی است. در سال ۱۹۴۷م/ ۱۳۲۵ش از دانشکدهٔ هنرهای زیبا فارغ‌التحصیل شد. تصویرگری برخی از کتاب‌های درسی پیش از انقلاب را بر عهده داشت.[۸۷]
  • اشرف‌الملوک فخرالدوله اولین کسی است که سامانهٔ تاکسیرانی در تهران را برقرار کرد.[۸۸]به دستور او، در سال ۱۳۲۶ش/ ۱۹۴۷م، پنجاه دستگاه تاکسی معروف به «تاکسی ب. ب» وارد تهران شد.[۸۹]
  • صغرا آزرمی نخستین پزشک زن آسیب‌شناس ایرانی و نخستین مسئول پایگاه سیتولوژی در ایران بود.[۲۹] او در سال ۱۳۲۶ش/ ۱۹۴۷م پس از پایان دورهٔ دانشکدهٔ پزشکی به آمریکا رفت و کار پزشکی خود را در بیمارستان زنان شیکاگو شروع کرد و پس از دو سال با تخصص آسیب‌شناسی به ایران بازگشت. او در انستیتوی تاج وابسته به دانشگاه تهران مشغول به کار شد و به زودی به ریاست درمانگاه رسید.[۹۰]
  • زهرا کیا (خانلری) اولین زن ایرانی بود که دکترای زبان و ادبیات فارسی گرفت. او در سال ۱۳۲۲ش/ ۱۹۴۷م از دانشگاه تهران با پایان‌نامه‌ای با عنوان «سبک ادبی تواریخ ایران بعد از اسلام تا قرن نهم» به راهنمایی محمدتقی بهار درجه دکترا گرفت.[۸۴]
  • شمس‌الملوک مصاحب یکی از اولین زنان ایرانی بود که دکترای ادبیات فارسی گرفت. پس از نوشتن رسالهٔ دکترای خویش با موضوع «تحقیق در افسانه‌سرایان ایرانی بعد از حمله عرب تا هجوم مغول» در ۲۶ دی ۱۳۲۳/ ۱۷ ژانویه ۱۹۴۸ از آن دفاع کرد و به گرفتن درجهٔ دکترا در ادبیات فارسی نایل شد.[۹۱]
یلنا آودیسیان در سالن آموزش باله، تهران، ۱۹۴۹م/ ۱۳۲۸ش.
  • یلنا آودیسیان از بنیانگذاران رقص باله در ایران بود. او در تبریز، نخستین هنرستان باله را تأسیس کرد و سپس به تهران رفت و فعالیت‌های خود در آنجا از سرگرفت. او در سال ۱۳۲۷ش/ ۱۹۴۸م نخستین جشن سالیانهٔ هنرستان خود را برپا کرد.[۹۲]
  • آلنوش طریان اولین زن ایرانی که استاد فیزیک در ایران بود و به عنوان «مادر بنیان‌گذار نجوم مدرن ایران» شناخته می‌شود. او در سال ۱۳۲۶ ه‍.ش/۱۹۴۸ م. مدرک لیسانس خود را در رشته فیزیک از دانشکده علوم دانشگاه تهران گرفت.[۹۳][۹۴]
  • سیمین دانشور اولین داستان‌نویس کوتاه زن ایرانی بود.[۹۵]او نخستین مجموعهٔ داستان کوتاهش آتش خاموش را در سال ۱۳۲۷ ه‍.ش/۱۹۴۸ م و نخستین رمانش سووشون را در سال ۱۳۴۸ ه‍.ش/۱۹۶۹ م. چاپ کرد.[۹۶][۹۷] او همچنین نخستین رئیس کانون نویسندگان ایران و همچنین نخستین زن ایرانی بود که توانست آثار داستانی حرفه‌ای خلق کند.[۹۸]

دههٔ ۱۹۵۰ م/۱۳۳۰ ه‍.ش

  • لیلی اوپال اولین زن ورزشکار ایرانی بود که توانست در یک تورنمنت بین‌المللی شرکت کند.[۹۹]
  • نادره انور اولین زن عکاس حرفه‌ای ایرانی بود که در دههٔ ۱۳۳۰ ه‍.ش/۱۹۵۰ م. وارد عرصهٔ مطبوعات شد. او نخستین عکاس زن ایرانی بود که با تأسیس استدیو و آتلیه به شکلی حرفه‌ای به کارش ادامه داد و به عنوان یکی از پیشگامان عکاسی خبری در ایران شناخته می‌شود.[۱۰۰]
  • نصرت‌الملوک کاشانچی اولین پزشک قانونی زن ایرانی بود. پس از گرفتن دکترا در حوالی سال ۱۹۵۱م/ ۱۳۳۰ش، یک بیمارستان به نام «بازرگانان» در خیابان «ری» برپا کرد و اولین زنی است که به استخدام پزشکی قانونی ایران درآمد و بخش زنان را نیز در نظام پزشکی قانونی راه‌اندازی کرد.[۱۰۱]
  • بدرالملوک بامداد مؤسس اولین دبستان مختلط در ایران، در سال ۱۳۳۰ ه‍.ش/۱۹۵۲ م. بود.[۱۰۲]
  • فروغ فرخزاد هرچند اولین شاعر زن اثرچاپ‌کردهٔ ایرانی شمرده نمی‌شود[۱۰۳] اما به‌عنوان پیشگامِ شعر زنانهٔ معاصر، اولین شاعر زن در تاریخ شعر فارسی بود که با شکستن هنجارهای سنتی و باورهای موروثی، زبانی آزاد آفرید. اهمیت تاریخی او در این است که برای نخستین‌بار «سوژهٔ زن» را نه به‌مثابهٔ موضوع، بلکه به‌عنوان گوینده‌ای مستقل و آگاه وارد شعر فارسی کرد و مسیر تازه‌ای برای نسل‌های بعدی گشود. نخستین مجموعه شعرش با نام اسیر در سال ۱۹۵۲م/ ۱۳۳۱ش چاپ شد.[۱۰۴][۱۰۵]
  • فاخره صبا نخستین زن ایرانی که در کنسرواتوار پاریس در رشتهٔ اپرا تحصیل کرد و نخستین مؤسس کلاس آواز در ایران به همراه اِولین باغچه‌بان بود. او از سال ۱۳۳۲ ه‍.ش/۱۹۵۳ م. در هنرستان عالی موسیقی به تدریس پرداخت و با شروع به کار تالار رودکی به گروه اپرای تهران پیوست. پیشتر در یکی از تالارهای تهران به ایفای نقش پرداخت و نخستین بار همراه دو هنرمند دیگر، اِولین باغچه‌بان و منیر وکیلی برنامهٔ مشترکی را اجرا کردند.[۱۰۶]
  • ویدا قهرمانی به خاطر اولین بوسهٔ عاشقانه‌ای که در سینمای ایران به تصویر کشیده شد، شناخته می‌شود، زمانی که در فیلم چهارراه حوادث (۱۳۳۳م/ ۱۹۵۵م) ساختهٔ ساموئل خاچیکیان در مقابل ناصر ملک مطیعی بازی کرد. در فیلمنامه، بوسه‌ای وجود نداشت؛ ملک مطیعی به‌طور بداهه در این صحنه از فیلم، بازیگر نقش مقابل خود را بوسید.[۱۰۷]
  • مرضیه اولین زنی است که در برنامهٔ موسیقی رادیویی گل‌ها آواز خواند، برنامه‌ای که به مدت ۲۳ سال از ۱۳۳۵ تا ۱۳۵۷ش/ ۱۹۵۶ تا ۱۹۷۹م از رادیو ملی ایران پخش می‌شد.[۱۰۸]
  • شکوه ریاضی اولین نقاش زن ایرانی بود که تحصیلات آکادمیک در این رشته داشت. او در سال ۱۳۳۵ ه‍.ش/۱۹۵۶ م. از دانشکدهٔ هنرهای زیبای دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل شد و دکترای خود را از پاریس گرفت.[۱۰۹][۱۱۰] عباس مشهدی زاده او را «نخستین زن نوگرا ایرانی در نقاشی» نامیده است.[۱۱۱]
  • شهلا ریاحی اولین کارگردان فیلم زن ایرانی بود که فیلم مرجان را در سال ۱۳۳۵ ه‍.ش/۱۹۵۷ م. کارگردانی و تهیه‌کنندگی کرد.[۱۱۲][۱۱۳]
  • پروین برزین اولین باستان‌شناس زن ایرانی و «مادر موزه‌داری» در ایران شمرده می‌شود و اولین زنی است که در ایران کاوش‌گر میراث فرهنگی شد.[۱۱۴] در سال ۱۳۳۶ش/ ۱۹۵۷م دانشنامهٔ خود را در رشتهٔ موزه‌داری و حفاری از دانشگاه پنسیلوانیا دریافت کرد.[۱۱۵]
  • بهجت صدر اولین نقاش زن ایرانی که در سبک‌های انتزاعی، کُلاژ و انستلاسیون برجسته شد.[۱۱۶][۱۱۷]در سال ۱۳۳۶ ه‍.ش/ ۱۹۵۷ م. نخستین نمایشگاه او در نگارخانه «پینچو» در رم برگزار شد.[۱۱۸]
  • مهین افشار اولین زن بازرگان رسمی ایرانی بود. او در سال ۱۳۳۶ ه‍.ش/۱۹۵۸ م. اولین زن ایرانی شد که کارت بازرگانی به نامش صادر شد.[۱۱۹]
  • میدیا زندی اولین زن کُرد ایرانی گویندهٔ رادیو بود. او در سال ۱۳۳۷ش/ ۱۹۵۸م در بخش کردی رادیو، در سمت گویندگی مشغول به کار شد.[۱۲۰]
  • ظفردخت اردلان از اولین فارغ‌التحصیلان زن دانشکدهٔ حقوق دانشگاه تهران، اولین نماینده ایران در کمیسیون مقام زن سازمان ملل نیز بود. او در سال ۱۹۵۸م/ ۱۳۳۷ش به‌عنوان ناظر در کمیسیون مقام زن در ژنو انتخاب شد.[۱۲۱][۱۲۲][۱۲۳]
  • مرضیه ارفع اولین زن ایرانی بود که در سال ۱۳۳۸ ه‍.ش/۱۹۵۹ م. در ارتش به درجهٔ سرتیپی ارتقاء یافت.[۷۲][۱۲۴]

دههٔ ۱۹۶۰ م/۱۳۴۰ ه‍.ش

  • ملکه بقائی کرمانی مؤسس نخستین کودکستان در تجریش بود.[۱۲۵]
  • لیلی ایمن نخستین و تنها زن ایرانی بود که به عضویت شورای عالی فرهنگ ایران برگزیده شد.[۱۲۶][۷۵][۱۲۷]
  • هما دارابی، یکی از اولین پزشکان زن متخصص اطفال و از اولین روانشناسان کودک در ایران بود. دارابی همچنین اولین زن ایرانی عضو بورد تخصصی روان‌پزشکی و عصب‌شناسی آمریکا[۱۲۸] و به همراه پروانه فروهر از اولین اعضای زن جبهه ملی بود.[۱۲۹][۱۳۰] بیش از هرچیز، او به خاطر فعالیت سیاسی و اجتماعی و اعتراضش به حجاب اجباری شناخته می‌شود و اولین زن ایرانی بود که در تاریخ ۲ اسفند ۱۳۷۲ / ۲۱ فوریهٔ ۱۹۹۴ با خودسوزی در میدان تجریش، به‌صورت علنی به نقض حقوق زنان و اجبار به حجاب پس از انقلاب اسلامی، اعتراض کرد.[۱۳۱]
  • توران شهریاری ششمین وکیل زن و اولین وکیل زن از زرتشتیان ایرانی و به طور کلی از اقلیت‌های دینی در ایران بود که در سال ۱۹۶۳م/ ۱۳۴۲ش به عضویت کانون وکلای دادگستری درآمد. [۱۳۲]
  • برای اولین بار در ایران، زنی به نام گلنار یبلوئی در ۲۷ اوت ۱۹۶۳/ ۵ شهریور ۱۳۴۲ به سمت کدخدای دهکدهٔ خمسلو از قرای فریدن اصفهان منصوب شد.[۱۳۳]
  • مهرانگیز منوچهریان اولین سناتور زن ایرانی بود. او عضو دوره‌های چهارم، پنجم و ششم مجلس سنا (۱۳۴۲ تا ۱۳۵۱ش/ ۱۹۶۳ تا ۱۹۷۲م) بود.[۱۳۴] او یکی از چهار زن از اولین گروه زنان فارغ‌التحصیل از دانشکدهٔ حقوق دانشگاه تهران در سال ۱۳۲۷ش/ ۱۹۴۸م بود. پس از ایجاد رشتهٔ دکترای حقوق در ایران، او اولین و تنها زنی بود که در کنکور سال ۱۳۳۴ش/ ۱۹۵۵م شرکت کرد و به‌همراه همسرش، حسین‌قلی حسینی‌نژاد، در دورهٔ دکترا نفر اول شد و به‌عنوان اولین زن ایرانی از دانشگاه تهران دکترای حقوق گرفت.[۱۳۵] او همچنین اولین ایرانی برندهٔ جایزه حقوق بشر سازمان ملل در سال ۱۳۴۷م/ ۱۹۶۸م بود.[۱۳۶]
  • ویکتوریا اوهانجانیان اولین زن معمار ایرانی بود که در سال ۱۳۴۳ ه‍.ش/۱۹۶۴ م. تحصیلاتش را در رشتهٔ معماری به پایان رسانید و در سال ۱۳۳۶ ه‍.ش/۱۹۵۷ م. به استخدام وزارت مسکن و شهرسازی درآمد.[۲۰]
  • گیتی دیهیم اولین زبان‌شناس زن ایرانی بود که دکترای خود را در حوزه زبان‌شناسی از دانشگاه سوربون فرانسه در سال ۱۳۴۴ ه‍.ش/ ۱۹۶۵م گرفت.[۱۳۷][۱۳۸]
  • سیّده زینت علویّهٔ همایونی بنیانگذار نخستین مدرسهٔ اسلامی دخترانه در ایران بود. او در سال ۱۹۶۵م/ ۱۳۴۴ش با امتیاز نصرت امین، اولین حوزهٔ علمیهٔ زنان در ایران را در اصفهان به نام «مکتب فاطمه» تأسیس کرد.[۱۳۹] او پیشتر، در سال ۱۹۶۳م/ ۱۳۴۲ش اولین دانشجوی زن رشتهٔ الهیات در دانشکدهٔ وعظ و تبلیغ دانشگاه تهران بود که البته تحصیلش ناتمام ماند.[۱۴۰]
  • نفیسه ریاحی اولین کارگردان انیمیشن زن ایرانی بود. فعالیت خود را از سال ۱۳۴۶ ه‍.ش/۱۹۶۶ م. با انیمشن ملک جمشید به کارگردانی نصرت کریمی انجام داد.[۱۴۱]
  • آلنوش طریان اولین ستاره‌شناس زن ایرانی بود که در سال ۱۹۶۶م/ ۱۳۴۵ش درخواست راه‌اندازی رصدخانه خورشیدی را داد و این رصدخانه با نظارت خود او افتتاح شد؛ در سال ۱۹۶۹م/ ۱۳۴۸ش به ریاست گروه تحقیقات فیزیک خورشیدی مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران رسید و رصدخانه فیزیک خورشیدی کار خود را آغاز کرد. او به دلیل پایه‌گذاری رشتهٔ اخترفیزیک ستارگان در دانشگاه‌های ایران به عنوان «مادر ستاره‌شناسی نوین ایران» شناخته می‌شود.[۴]
  • معصومه سیحون اولین گالری‌دار زن ایرانی بود. او گالری سیحون را در سال ۱۳۴۵ش/ ۱۹۶۶م در تهران بنیان نهاد.[۱۴۲]
  • فرخ‌رو پارسا اولین وزیر زن در دولت شاهنشاهی ایران بود که در سال‌های ۱۳۴۷–۱۳۵۳ ه‍.ش/۱۹۶۸–۱۹۷۴ م. وزیر آموزش و پرورش بود. او همچنین اولین زنی است که به عضویت هیئت رئیسهٔ مجلس شورای ملی انتخاب شد.[۱۴۳]
  • میمنت چوبک اولین قاضی زن ایرانی بود. وی همراه چهار زن قاضی که در سال ۱۳۴۷ ه‍.ش/۱۹۶۸ م. لیسانس قضایی دریافت کردند، وارد کادر قضایی دادگستری شد. پس از گذراندن یک سال کارآموزی با احراز رتبهٔ چهارم بین تمام شرکت‌کنندگان و رتبهٔ اول بین زنان، به عنوان اولین قاضی زن ایرانی در سال ۱۳۴۸ ه‍.ش/ ۱۹۶۹ م سوگند قضایی با ادای احترام به قرآن به جا آورد و به عنوان دادرس علی‌البدل دادگاه بخش تهران مشغول به کار شد.[۱۴۴]
  • قدسی صوفی سیاوش (۱۳۲۰–۱۸ آبان ۱۳۹۴) یا قدسی صوفی املش از زنان فعال ایران در دورهٔ پهلوی، در سال ۱۹۶۸م/ ۱۳۴۷ش به عنوان اولین فرماندار زن ایران در شهرستان صومعه‌سرای گیلان منصوب شد.[۱۴۵]

دههٔ ۱۹۷۰ م/۱۳۵۰ ه‍.ش

  • مهوش جزایری اولین زن ایرانی تهیه‌کنندهٔ فیلم بود. او به عنوان تهیه‌کننده در مجمع تولیدکنندگان با پروانهٔ رسمی و تخصصی وزرات فرهنگ از سال ۱۳۵۰ ه‍.ش/۱۹۷۰ م در تلویزیون ملی ایران با مجموعهٔ آفتاب مهتاب شروع به کار کرد.[۱۱۲]
  • گلی ترقی اولین فیلمنامه‌نویس زن ایرانی بود. نخستین فیلمنامهٔ وی بی‌تا نام داشت که در سال ۱۳۵۱ ه‍.ش/۱۹۷۲ م. به اکران عمومی درآمد.[۹۶]
  • مهرنوش ابراهیمی (زادهٔ ۱۹۴۸)، اولین چریک فدایی زن ایرانی بود. در ۱ اکتبر ۱۹۷۱/ ۹ مهر ۱۳۵۰ به‌عنوان اولین زن ایرانی در جریان یک رویارویی مسلحانه با ساواک کشته شد.[۱۴۶]
  • مهین‌دخت گرگانی اولین نمایندهٔ زن ترکمن ایرانی در مجلس شورای ملی (از ۲۵ آذر ۱۳۵۲ تا ۱۶ شهریور ۱۳۵۴/ ۱۶ دسامبر ۱۹۷۳–۷ سپتامبر ۱۹۷۵) بود. او همچنین اولین پزشک زن ترکمن ایرانی شمرده می‌شود، در سال ۱۳۳۷ش/ ۱۹۵۸م از دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه تهران با تخصص زنان و مامایی فارغ‌التحصیل شد.[۱۴۷][۱۴۸]
  • گلنوش خالقی اولین رهبر ارکستر زن ایرانی بود. در سال ۱۹۷۴م/ ۱۳۵۳ش مدرک کارشناسی ارشد رهبری کر را از دانشگاه ویسکانسین-مدیسن در شهر مدیسون، ایالت متحده آمریکا دریافت نمود.[۱۴۹][۱۵۰]
  • مهرانگیز دولتشاهی اولین سفیر زن ایرانی و از نخستین زنان نمایندهٔ مجلس شورای ملی بود. او در سال ۱۳۵۴ش/ ۱۹۷۵م به عنوان سفیر ایران در دانمارک منصوب شد، پیشتر در سال ۱۳۴۲ش/ ۱۹۶۳م همراه پنج زن دیگر به مجلس شورای ملی راه یافت و در دوره‌های ۲۱، ۲۲ و ۲۳ نمایندهٔ کرمانشاه بود.[۱۵۱][۱۵۲]
  • پری محمدزاده امید اولین راننده زن تریلی در ایران بود. او اولین و تا مدت‌ها تنها زن ایرانی بود که نه‌فقط گواهی‌نامه پایهٔ یک داشت، بلکه تنها زن راننده تریلی و ماشین‌های سنگین بود. گواهینامهٔ خود را در ۴ مارس ۱۹۷۶/ ۱۴ اسفند ۱۳۵۴ گرفت.[۱۵۳]
  • مهناز افخمی اولین وزیر مشاور در امور زنان در ایران بود که در سال ۱۳۵۵ ه‍.ش/۱۹۷۶ م. به این سمت انتخاب شد.[۱۵۴] همچنین نخستین زن در یک کشور اسلامی بود که به این سمت گماشته شد.[۱۵۵]
  • منیره گرجی اولین و تنها نمایندهٔ زن مجلس خبرگان قانون اساسی (۲۸ مرداد ۱۳۵۸ – ۲۴ آبان ۱۳۵۸/ ۱۵ اوت ۱۹۷۹ – ۱۵ نوامبر ۱۹۷۹) بود.[۱۵۶][۱۵۷]
  • آریانا برکشلی اولین پیانیست ایرانی و اولین ایرانی است که موسیقی‌درمانی آموخت و برای اولین بار در ایران در کنسرتی، برای گروهی از کودکان معلول از این شیوه بهره برد.[۱۵۸]

دههٔ ۱۹۸۰ م/۱۳۶۰ ه‍.ش

  • مریم کاظم‌زاده اولین خبرنگار و عکاس زن جنگ ایران و عراق شمرده می‌شود.[۱۵۹]
  • فریده خلعتبری اولین ناشر کتاب زن ایرانی پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود. او انتشارات کتابسرا در سال ۱۳۵۹ش/ ۱۹۸۰م راه‌اندازی کرد ولی پس از مدتی از ادامهٔ کار در آنجا منصرف شد و انتشارات شباویز را در ۱۷ شهریور ۱۳۶۳/ ۸ سپتامبر ۱۹۸۴ به ثبت رساند البته گرفتن مجوز کسب آن آسان نبود و به عنوان یک زن نمی‌توانست آن را کسب کند. پس از مدت‌ها توانست مجوز کسب را بگیرد. در سال ۱۳۶۹ش/ ۱۹۹۰م وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی پروانهٔ نشر رسماً برای او صادر کرد.[۱۶۰][۱۶۱][۱۶۲][۱۶۳]
  • سیما کوبان یکی از اولین ناشران کتاب زن ایرانی پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود. او انتشارات دماوند را در سال ۱۳۶۱ش/ ۱۹۸۲م تأسیس کرد.[۱۶۴][۱۶۵][۱۶۶]
  • کبری خلیقی‌پور اولین مدیر دولتی ورزش زنان ایرانی پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود.[۱۶۷] در سال ۱۳۶۱ش/ ۱۹۸۲م مسئولیت ورزش بانوان و کمیتهٔ والیبال به وی واگذار شد و به مدت پنج سال خدمت کرد.[۱۶۸]
  • شهلا لاهیجی یکی از اولین ناشران کتاب زن ایرانی پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود که با بیشترین مؤلفان و مترجمان زن همکاری کرده است.[۹۱][۱۶۹] او در سال ۱۳۶۲ش/ ۱۹۸۳م انتشارات روشنگران و مطالعات زنان را تأسیس کرد. امیلی امرایی روزنامه‌نگار در هم‌میهن نوشت که فقط یک زن در ایران پیش از او [پس از انقلاب ۱۳۵۷] ناشر شده بود که سیما کوبان، مؤسس انتشارات دماوند بود اما مجوز او را به زودی باطل کردند.[۱۷۰][۱۷۱] نوشین احمدی خراسانی دربارهٔ او گفته است که «می‌توان او را اولین ناشر زنان در ایران محسوب کرد.»[۱۷۲]
  • زهرا طاعتی اصل، اولین زن جراح مغز و اعصاب ایرانی است. پس از پایان تحصیلات خود در دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه ملّی (شهید بهشتی بعدی) در سال ۱۹۸۳م/ ۱۳۶۲ش به مرتبهٔ استادیاری ارتقا یافت.[۱۷۳][۱۷۴]
  • پوران درخشنده اولین فیلمساز و کارگردان زن ایرانی پس از انقلاب ۱۳۵۷ شمرده می‌شود، او فیلم رابطه را در سال ۱۳۶۵ ه‍.ش/۱۹۸۶ م. کارگردانی کرد.[۱۷۵][۱۷۶][۱۷۷][۱۷۸]
  • فرزانه شریفی اقدس اولین اورولوژیست زن ایرانی است.[۱۷۹][۱۸۰] او در شهریور ۱۳۶۸/ سپتامبر ۱۹۸۹ به‌عنوان اولین دستیار زن ایرانی در رشتهٔ اورولوژی در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی پذیرفته و در بیمارستان شهید لبافی نژاد مشغول به فعالیت شد.[۱۸۱]

دههٔ ۱۹۹۰ م/۱۳۷۰ ه‍.ش

  • نوشین احمدی خراسانی از اولین ناشران زن کتاب پس از انقلاب ۱۳۵۷ است که در سال ۱۳۶۹ش/ ۱۹۹۰م انتشارات توسعه را پایه‌گذاری کرد و آن را اداره می‌کند. او موفق به پژوهش، آماده‌سازی و چاپ نخستین «سالنامه زنان ایران» شده که در سال‌های ۱۳۷۷–۱۳۷۸ش/ ۱۹۹۸–۱۹۹۹م در تهران منتشر شد.[۱۸۲]
  • سیمین چایچی اولین شاعر کودکان ایرانی به زبان کردی است. از اوایل دههٔ ۱۳۷۰ش/ ۱۹۹۰م در چارچوب ادبیات کودکانه فعالیت‌های خویش را شروع کرده است.[۱۸۳]
  • شهلا حبیبی اولین زنی بود که به سمت مشاور رئیس‌جمهور ایران منصوب شد. او از ۷ دی ۱۳۷۰ تا ۲۶ مهر ۱۳۷۶ / ۲۸ دسامبر ۱۹۹۱ تا ۱۸ اکتبر ۱۹۹۷ به عنوان مشاور رئیس‌جمهور رفسنجانی در امور زنان و رئیس دفتر امور زنان در نهاد ریاست‌جمهوری خدمت کرد.[۱۸۴]
  • زهرا پیشگاهی‌فرد اولین زن ایرانی است که توانست در رشتهٔ جغرافیای سیاسی، مدرک دکتری دریافت کند. او در سال ۱۳۷۱ش/ ۱۹۹۲م از دانشگاه آزاد واحد تهران مرکز در رشتهٔ جغرافیای سیاسی دکترای خود را گرفت.[۱۸۵]
  • معصومه سلطان بلاغی اولین رانندهٔ زن اتوبوس در ایران است. در سال ۱۳۶۸ش/ ۱۹۸۹م گواهی‌نامهٔ پایهٔ یک خود را گرفت.[۱۸۶] او که رانندهٔ کمکی همسرش بود، در سال ۱۳۷۲ش/ ۱۹۹۳م اولین سفر مستقل خود را به بندرعباس انجام داد.[۱۸۷][۱۸۸]
  • زهرا صدراعظم نوری اولین شهردار زن ایرانی پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود. در ۲۸ آبان ۱۳۷۵/ ۱۸ نوامبر ۱۹۹۶ غلامحسین کرباسچی او را برای ادارهٔ منطقهٔ ۷ شهرداری تهران منصوب کرد و تا سال ۱۳۸۲ش/ ۲۰۰۳م در این سمت باقی ماند.[۱۰۶][۱۸۹]
  • لیدا فریمان اولین پرچمدار زن کاروان ایران در بازی‌های المپیک و اولین زن ایرانی بود که از زمان انقلاب اسلامی در بازی‌های المپیک تابستانی ۱۹۹۶ شرکت کرد.[۱۹۰][۱۹۱]
  • اعظم طالقانی اولین زن ایرانی بود که خود را کاندیدای ریاست جمهوری کرد.[۱۹۲] وی برای نخستین بار در انتخابات ۱۳۷۶ش/ ۱۹۹۷م نامزد ریاست جمهوری شد اما صلاحیتش تأیید نشد و همواره برای تفسیر «رجل سیاسی» در قانون اساسی مبارزه کرد. او همچنین اولین زن مسلمان انقلابی ایرانی بود که به حبس ابد محکوم شد، در شهریور ۱۳۵۴/ سپتامبر ۱۹۷۵.[۱۹۳][۱۵۷][۱۹۴]
  • معصومه ابتکار اولین زن ایرانی است که پس از انقلاب ۱۳۵۷ وارد هیئت دولت شد و اولین زن معاون رئیس‌جمهور ایران (۲۳ اوت ۱۹۹۷ – ۷ سپتامبر ۲۰۰۵/ ۱ شهریور ۱۳۷۶ – ۱۶ شهریور ۱۳۸۴) بود.[۱۹۵][۱۹۶][۱۵۷]
  • مهری صفاری اولین زن ایرانی دارای مدرک دکترا در رشتهٔ کشاورزی است. در رشتهٔ دکترای زراعت در دانشگاه آیداهو به تحصیل پرداخت و یک سال و نیم از دورهٔ تحصیلی‌اش سپری شده بود که به دلیل بازگشت همسرش به ایران، تحصیل در آمریکا را نیمه تمام رها کرد. در سال ۱۳۶۷ش/ ۱۹۸۸م در رشتهٔ دکترای زراعت در خارج از کشور پذیرفته شد ولی به دلیل مخالفت همسرش، موفق به حضور نشد. سرانجام در سال ۱۳۷۲ش/ ۱۹۹۳م در اولین آزمون دکترای زراعت در دانشگاه فردوسی مشهد پذیرفته شد و توانست به عنوان اولین فارغ‌التحصیل زن در رشتهٔ دکترای زراعت از دانشگاه‌های ایران، از دانشکدهٔ کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد در سال ۱۳۷۸ش/ ۱۹۹۹م فارغ‌التحصیل شد.[۱۹۷]

سدهٔ بیست و یکم میلادی

دههٔ ۲۰۰۰ م/۱۳۸۰ ه‍.ش

دههٔ ۲۰۱۰ م/۱۳۹۰ ه‍.ش

دههٔ ۲۰۲۰ م/۱۴۰۰ ه‍.ش

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ↑ «تاسیس نخستین مدرسه ایران توسط مادر کوروش/مدرسه‌ای با دروس نبرد و قانون - تسنیم». خبرگزاری تسنیم | Tasnim. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۲۱.
  2. 1 2 «شگفتی‌های ۶ زن قدرتمند ایرانی/ نخستین زن دریاسالار را بشناسید». خبرآنلاین. ۲۰۲۳-۰۱-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۲۱.
  3. ↑ «سرگذشت پوراندخت؛ اولین پادشاه زن ایران (+عکس)». عصر ایران. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۲۱.
  4. 1 2 «کوتاه؛ از نخستین موفقیت‌هایی که زنان در تاریخ ماندگار کردند». ایسنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۲۵.
  5. ↑ تاریخ ادبیات ایران» نوشته ادوارد براون (ترجمه فارسی، انتشارات مروارید)
  6. ↑ قویمی، کارنامهٔ زنان مشهور ایران، ۶۱.
  7. ↑ قویمی، کارنامهٔ زنان مشهور ایران، ۶۳.
  8. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۱:‎ ۱۰۸.
  9. ↑ دژم، اولین زنان، ۵۶.
  10. ↑ دژم، اولین زنان، ۶۵.
  11. ↑ "الأدب والشعر والغناء… تمرد علی السلطات فی إیران". JINHAGENCY News.
  12. 1 2 قویمی، کارنامهٔ زنان مشهور ایران، ۱۲۶.
  13. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۱:‎ ۴۹۵.
  14. ↑ "بردار پرده از میان؛ گوشه‌هایی از زندگی قرة‌العین، زرّین‌تاج قزوینی | آسو". www.aasoo.org.
  15. ↑ "عن «امرأة عجيبة» اسمها... قرّة العين".
  16. ↑ "نخستين زن ايرانی كه کشف حجاب كرد – DW – ۱۳۹۹/۵/۳۰". dw.com.
  17. ↑ «زنان تأثیرگذار ایران؛ طاهره قرةالعین». iranwire.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۲۲.
  18. ↑ دژم، اولین زنان، ۵۱.
  19. ↑ کتاب یادداشت‌هایی از زندگانی خصوصی ناصرالدین شاه، نویسنده: دوستعلی خان معیرالممالک، انتشارات: تاریخ ایران
  20. 1 2 دژم، اولین زنان، ۷۱.
  21. ↑ "زنان تأثیرگذار ایران؛ مهرتاج رخشان". iranwire.com.
  22. ↑ دژم، اولین زنان، ۱۶۴.
  23. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۱:‎ ۸۳۱.
  24. ↑ دژم، اولین زنان، ۴۰.
  25. ↑ قویمی، کارنامهٔ زنان مشهور ایران، ۱۳۳.
  26. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۱:‎ ۷۱.
  27. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، 2:‎ ۱۵۲۸.
  28. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۲:‎ ۱۲۱۲.
  29. 1 2 دژم، اولین زنان، ۳۷.
  30. ↑ قویمی، کارنامهٔ زنان مشهور ایران، ۱۴۳.
  31. ↑ "صدیقه دولت‌آبادی؛ از پیشگامان جنبش زنان ایران | آسو". www.aasoo.org.
  32. 1 2 دژم، اولین زنان، ۱۵۹.
  33. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۱:‎ ۸۷۷.
  34. ↑ https://www.irna.ir/news/81436104/سالروز-صدور-نخستين-شناسنامه-رسيد
  35. ↑ "از سجل تا شناسنامه؛ داستان اوراق هویتی ایرانیان". ایندیپندنت فارسی. 2 ژانویهٔ 2021.
  36. ↑ "حق تغییر نام و یادی از اولین شناسنامه ایرانی". شرق. 30 دسامبر 2025.
  37. ↑ "صدور نخستین شناسنامه ایرانی در سوم دی | خبرگزاری صدا و سیما".
  38. ↑ دژم، اولین زنان، ۴۳.
  39. ↑ "وقتی دولت آلمان از زن ایرانی تقدیر کرد". www.tebyan.net. 1 سپتامبر 2019.
  40. ↑ "اعطای نشان پادشاهی آلمان به مریم بختیاری + عکس - سلام نو". 1 سپتامبر 2019.
  41. ↑ "سردار مریم بختیاری کیست؟". جهان نیوز. 8 فوریهٔ 2023.
  42. ↑ قویمی، کارنامهٔ زنان مشهور ایران، ۱۱۶.
  43. ↑ "محترم اسکندری: نخستین زندانی سیاسی زن ایران پیشگام حقوق زنان". 25 ژوئیهٔ 2025.
  44. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۱:‎ ۲۰۰.
  45. ↑ دژم، اولین زنان، ۱۴۸.
  46. ↑ "ملوک ضرابی یکی از نخستین خوانندگان زن در ایران معاصر". ار. اف. ای - RFI. 28 مارس 2021.
  47. ↑ دژم، اولین زنان، ۲۰۳.
  48. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۲:‎ ۱۱۷۷.
  49. ↑ https://iranwire.com/fa/features/2786/
  50. ↑ دژم، اولین زنان، ۶۴.
  51. ↑ قویمی، کارنامهٔ زنان مشهور ایران، ۱۵۹.
  52. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۲:‎ ۲۰۴۲.
  53. ↑ دژم، اولین زنان، ۳۵.
  54. ↑ "Īrāndukht Taymūrtāsh: A Maternal Voice in the Making of Modern Iran".
  55. ↑ https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/9891
  56. ↑ "زنان و سینما: تابویی که با گلنار در فیلم دختر لُر شکسته شد". www.radiozamaneh.com. 16 ژانویهٔ 2024.
  57. ↑ قویمی، کارنامهٔ زنان مشهور ایران، ۱۷۱.
  58. ↑ «زنان تأثیرگذار ایران: سکینه پری همدانی». iranwire.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۲۳.
  59. ↑ https://wncri.org/2022/03/15/parvin-etesami-unmatched-cultural-treasure-of-iran
  60. ↑ https://profarsi.com/parvin-etesami/
  61. ↑ https://en.mehrnews.com/news/22851/Centennial-birth-anniversary-of-Parvin-Etesami-observed-in-Ankara
  62. ↑ دژم، اولین زنان، ۵۸.
  63. ↑ "وفاة الأمیرة أشرف بهلوی شقیقة الشاه ورائدة حقوق المرأة فی إیران". فرانس 24 / France 24. 9 ژانویهٔ 2016.
  64. ↑ "وفاة الشقیقة التوأم لشاه ایران الراحل". جریدة الجریدة الکویتیة. 9 ژانویهٔ 2016.
  65. ↑ "اشرف پهلوی درگذشت". BBC News فارسی. 8 ژانویهٔ 2016.
  66. ↑ https://www.sharghdaily.com/بخش-روزنامه-100/912720-یادی-از-زنان-تاریخ-ساز-عرصه-وکالت-در-ایران
  67. ↑ دژم، اولین زنان، ۴۹.
  68. ↑ https://iranhistory.net/adl-naficy0/
  69. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۲:‎ ۱۸۶۳.
  70. ↑ https://www.ibna.ir/news/538283/مرا-بشناسید
  71. ↑ https://www.ibna.ir/news/508813/در-سوگ-دانایی-نخستین-مدیرکل-زن-در-تاریخ-اداری-ایران
  72. 1 2 دژم، اولین زنان، ۵۰.
  73. ↑ دژم، اولین زنان، ۱۳۳.
  74. ↑ "طوسی حائری؛ مادر زنانی که شکل‌های دیگر زیستن را یادگرفتند". BBC News فارسی. 6 آوریل 2023.
  75. 1 2 قویمی، کارنامهٔ زنان مشهور ایران، ۲۴۸.
  76. ↑ «زنان تأثیرگذار ایرانی: عفت تجارتچی». iranwire.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۳۰.
  77. ↑ https://missdana.ir/blog/94/زینت-جهانشاه-نامی-ماندگار-در-تاریخ-مد-ایران
  78. ↑ "Iranian Women Architects | 4 inspiring Iranian women architects – Ala Sabbaghan".
  79. ↑ "نکتار پاپازیان آندرف؛ از نخستین نسل معماران زن و از ارامنه ایران". iranwire.com.
  80. ↑ قویمی، کارنامهٔ زنان مشهور ایران، ۱۶۹.
  81. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۲:‎ ۱۰۸۸.
  82. ↑ صدر، فرهنگ زنان پژوهشگر در علوم انسانی، ۱۱۳.
  83. ↑ دژم، اولین زنان، ۱۷۸.
  84. 1 2 صدر، فرهنگ زنان پژوهشگر در علوم انسانی، ۳۸۷.
  85. ↑ https://www.sharghdaily.com/بخش-فرهنگ-هنر-70/1001209-درگذشت-نخستین-ترانه-سرای-زن-ایران
  86. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۲:‎ ۱۸۰۶.
  87. ↑ «زندگینامه: لیلی تقی پور (۱۲۹۹ – ۱۳۸۰)». همشهری آنلاین. ۲۰۱۱-۰۶-۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۳۰.
  88. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۲:‎ ۱۲۴۲.
  89. ↑ "قدیمی‌ترین تاکسی تهران، یادگار فخرالدوله نوه امیرکبیر - امرداد". amordadnews.com. 20 ژوئیهٔ 2018.
  90. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۱:‎ ۷۰.
  91. 1 2 فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۲:‎ ۱۵۷۰.
  92. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۱:‎ ۱۳۷.
  93. ↑ "حق التعلیم أولی مطالب الحرکة النسویة الإیرانیة". JINHAGENCY News.
  94. ↑ "پیکر 'مادر نجوم ایران' تشییع شد". BBC News فارسی. 7 مارس 2011.
  95. ↑ صدر، فرهنگ زنان پژوهشگر در علوم انسانی، ۱۴۳.
  96. 1 2 نجف‌زاده بارفروش، زنان داستان‌نویس در ایران، ۱۷.
  97. ↑ دژم، اولین زنان، ۱۴۹.
  98. ↑ "پیکر سیمین دانشور یک‌شنبه تشییع می‌شود". ار. اف. ای - RFI. 9 مارس 2012.
  99. ↑ دژم، اولین زنان، ۷۰.
  100. ↑ دژم، اولین زنان، ۶۸.
  101. ↑ https://iranwire.com/fa/blogs/136567-نصرتالملوک-کاشانچی-اولین-پزشک-زنی-که-در-پزشکی-قانونی-استخدام-شد/
  102. ↑ دژم، اولین زنان، ۷۲.
  103. ↑ "فروغ فرخزاد؛ بخشی از تاریخ زنان ایران" – via www.bbc.com.
  104. ↑ "Forugh Farrokhzad: A New Edition of Her Collected Works | Iranian Studies". iranian-studies.stanford.edu.
  105. ↑ العرب, Al Arab (25 آوریل 2022). "فروغ فرخزاد أول شاعرة فارسیة تتمرد علی صوت السوط | محمد الحمامصی | صحیفة العرب".
  106. 1 2 دژم، اولین زنان، ۱۹۰.
  107. ↑ "درگذشت ویدا قهرمانی، خالق اولین بوسه سینمای ایران با ناصر ملک‌مطیعی". ار. اف. ای - RFI. 3 ژوئن 2018.
  108. ↑ "مرضیه خواننده سرشناس ایرانی در پاریس در گذشت". ار. اف. ای - RFI. 13 اکتبر 2010.
  109. ↑ دژم، اولین زنان، ۱۷۰.
  110. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۱:‎ ۹۵۴.
  111. ↑ عباس مشهدی زاده
  112. 1 2 مرادی کوچی، زنان سینماگر ایران، ۵۸.
  113. ↑ دژم، اولین زنان، ۱۶۵.
  114. ↑ "مادر موزه‌داری و نخستین باستان‌شناس زن در ایران – DW – ۱۳۹۹/۱۱/۹". dw.com.
  115. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۱:‎ ۴۰۰.
  116. ↑ دژم، اولین زنان، ۱۹۴.
  117. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۲:‎ ۱۱۶۵.
  118. ↑ "راهِ ابریشم - آثار بهجت صدر در پاریس". ار. اف. ای - RFI. 27 نوامبر 2010.
  119. ↑ دژم، اولین زنان، ۶۰.
  120. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۱:‎ ۹۸۶.
  121. ↑ «۱۰۰ زن نخست ایران در حوزه‌های مختلف». BBC News فارسی. ۲۰۱۳-۱۰-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۲۵.
  122. ↑ دژم، اولین زنان، ۴۸.
  123. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۱:‎ ۱۶۴.
  124. ↑ قویمی، کارنامهٔ زنان مشهور ایران، ۲۲۹.
  125. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۱:‎ ۴۳۱.
  126. ↑ دژم، اولین زنان، ۴۴.
  127. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۱:‎ ۱۴۰.
  128. ↑ "زنان تأثیرگذار ایران؛ هما دارابی". iranwire.com.
  129. ↑ "انقلابِ حجاب، از هما دارابی تا ویدا موحد". 23 ژانویهٔ 2019.
  130. ↑ https://asre-nou.net/1385/azar/18/m-homa.html
  131. ↑ Rage Against the Veil: The Courageous Life and Death of an Islamic Dissident Hardcover – February 1, 1999 by Parvin Darabi (Author), Romin P. Thomson (Author),Publisher ‏: Prometheus
  132. ↑ https://www.sharghdaily.com/بخش-روزنامه-100/912720-یادی-از-زنان-تاریخ-ساز-عرصه-وکالت-در-ایران
  133. ↑ https://www.jamaran.news/بخش-اخبار-59/135409-اولین-زنی-که-در-ایران-کدخدا-شد-عکس
  134. ↑ "مهرانگیز منوچهریان؛ پیشگام حقوق زنان در ایران". JINHAGENCY News.
  135. ↑ "مهرانگیز منوچهریان؛ مبارز حقوق زنان ایران | آسو". www.aasoo.org.
  136. ↑ صدر، فرهنگ زنان پژوهشگر در علوم انسانی، ۴۵۴.
  137. ↑ "گیتی دیهیم، نخستین زن زبان‌شناس ایرانی درگذشت". ار. اف. ای - RFI. 1 دسامبر 2015.
  138. ↑ "گفت و گو با دکتر گیتی دیهیم، نخستین زن زبان‌شناس ایرانی".
  139. ↑ https://www.ibna.ir/news/277566/یادی-از-بانو-همایونی-موسس-نخستین-حوزه-علمیه-زنان-در-ایران
  140. ↑ https://www.ibna.ir/news/277566/یادی-از-بانو-همایونی-موسس-نخستین-حوزه-علمیه-زنان-در-ایران
  141. ↑ دژم، اولین زنان، ۱۶۹.
  142. ↑ دژم، اولین زنان، ۱۸۰.
  143. ↑ دژم، اولین زنان، ۹۵.
  144. ↑ دژم، اولین زنان، ۱۲۹.
  145. ↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۰-۱۰-۱۹.
  146. ↑ "Iranian Women and the Struggle for Democracy I".
  147. ↑ https://www.turkmenstudy.com/دکتر-مهین-گرگانی،اولین-نماینده-زن-تور/
  148. ↑ https://www.turkmenstudy.com/دکتر-یاشا-مخدومی-،-رئیس-انجمن-رادیو-آنک/
  149. ↑ https://en.harmonytalk.com/id/727/i-will-never-perform-just-for-women-golnoush-khaleghi-passes-away-in-exile
  150. ↑ "گلنوش خالقی درگذشت؛ 'هرگز تنها برای زنان کنسرت نمی‌دهم'". BBC News فارسی. 15 فوریهٔ 2021.
  151. ↑ دژم، اولین زنان، ۱۶۰.
  152. ↑ "مهرانگیز دولتشاهی؛ اولین زنی که در ایران سفیر شد | آسو". www.aasoo.org.
  153. ↑ "زنان تأثیرگذار ایران؛ پری محمدزاده امید". iranwire.com.
  154. ↑ دژم، اولین زنان، ۵۹.
  155. ↑ "شاهد عینی (۳۱۴): نخستین وزیر امور زنانِ ایران". BBC News فارسی. 1 دسامبر 2022.
  156. ↑ صدر، فرهنگ زنان پژوهشگر در علوم انسانی، ۲۹۱.
  157. 1 2 3 4 5 "خمسة من إیران: خمس إیرانیّات من أُوّلِ النساء بمناصب سیاسیة فی الجمهوریة الإسلامیة | الجادّة". 27 دسامبر 2018.
  158. ↑ دژم، اولین زنان، ۷۶.
  159. ↑ https://www.isna.ir/news/1402030604027/اولین-زنی-که-دوربینش-را-رو-به-جنگ-گرفت
  160. ↑ دژم، اولین زنان، ۱۴۲.
  161. ↑ "اولین ناشر زن بعد از انقلاب". اولین ناشر زن بعد از انقلاب.
  162. ↑ "فریده خلعتبری؛ اولین ناشر زن پس از انقلاب". هفته‌نامه سرافرازان.
  163. ↑ «اولین ناشر زن بعد از انقلاب». اولین ناشر زن بعد از انقلاب (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۲۹.
  164. ↑ "زنی با قامت بلند، قدمهای استوار و سیگاری در دست، در اندوه مرگ سیما کوبان – مجموعهٔ آثار نیلوفر بیضایی".
  165. ↑ "افروختن چراغ در شبِ تاریک؛ یادی از سیما کوبان، نخستین زن ناشر ایرانی | آسو". www.aasoo.org.
  166. ↑ "درگذشت سیما کوبان، نخستین زن ناشر ایرانی". ار. اف. ای - RFI. 7 ژوئن 2012.
  167. ↑ ایران, کمیته ملی المپیک جمهوری اسلامی. "تجلیل رئیس کمیته ملی المپیک ازدو پیشکسوت ورزش بانوان کشور؛ هاشمی:جای یک انجمن تخصصی پیشکسوتان ورزش بانوان در کشور خالی است". کمیته ملی المپیک جمهوری اسلامی ایران.
  168. ↑ دژم، اولین زنان، ۱۴۴.
  169. ↑ "شهلا لاهیجی، مدیر انتشارات روشنگران و مطالعات زنان درگذشت". www.radiozamaneh.com. 8 ژانویهٔ 2024.
  170. ↑ "گلادیاتور فرهنگ". هم‌میهن. 21 اکتبر 2025.
  171. ↑ "خانم شهلا لاهیجی اولین زن ناشر ایران نیست! – مجموعهٔ آثار نیلوفر بیضایی".
  172. ↑ "روایت زندگی یک زن ناشر". www.radiozamaneh.com. 7 آوریل 2025.
  173. ↑ Mostofi, Keyvan (1 اکتبر 2024). "Zahra TAATI ASIL The first Iranian Woman Neurosurgeon". Journal of Clinical Neuroscience. 128: 110809. doi:10.1016/j.jocn.2024.110809 – via ScienceDirect.
  174. ↑ Mostofi, Keyvan (30 اکتبر 2024). "Zahra TAATI ASIL The first Iranian Woman Neurosurgeon". Journal of Clinical Neuroscience: Official Journal of the Neurosurgical Society of Australasia. 128: 110809. doi:10.1016/j.jocn.2024.110809. PMID 39190963 – via PubMed. {{cite journal}}: Check |pmid= value (help)
  175. ↑ نجف‌زاده بارفروش، زنان داستان‌نویس در ایران، ۴۵.
  176. ↑ https://radiofarhang.ir/NewsDetails/?m=069102&n=1176307
  177. ↑ فرید, کیانوش (7 آوریل 2021). "«سالی برای نفس کشیدن»؛ گفت‌وگوی نوروزی با پوران درخشنده" – via www.radiofarda.com.
  178. ↑ https://www.irna.ir/news/84098692/سینمای-خانواده-و-بررسی-آثار-پوران-درخشنده
  179. ↑ دژم، اولین زنان، ۱۸۵.
  180. ↑ "حرفهای خواندنی اولین بانوی اورولوژیست ایران". shafaonline.ir.
  181. ↑ "دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی | درخشش نام دکتر شریفی اقدس، عضو هیئت علمی دانشگاه در فهرست ارولوژیست‌های برتر جهان".
  182. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۱:‎ ۱۵۷.
  183. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۱:‎ ۷۱۷.
  184. ↑ دژم، اولین زنان، ۱۳۵.
  185. ↑ صدر، فرهنگ زنان پژوهشگر در علوم انسانی، ۹۳.
  186. ↑ "زندگی تعمیر یک ماشین است". همشهری آنلاین. 4 ژانویهٔ 2007.
  187. ↑ دژم، اولین زنان، ۱۴۷.
  188. ↑ "معصومه سلطان بلاغی؛ نخستین راننده زن اتوبوس". هفته‌نامه سرافرازان.
  189. ↑ "اولین شهردار زن". اولین شهردار زن.
  190. ↑ "‭BBC Arabic‬ - ‮ریاضة‬ - ‮ التفرقة بین الجنسین فی الأولمبیاد‬". www.bbc.com.
  191. ↑ https://www.isna.ir/news/1400030604924/گفتگو-با-لیدا-فریمان-اولین-پرچمدار-زن-ایران-حسرتهایم-تبدیل
  192. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۲:‎ ۱۱۸۱.
  193. ↑ شادآذر, روجا (30 اکتبر 2019). "اعظم طالقانی زنی که می‌خواست «رجل سیاسی» باشد" – via www.radiofarda.com.
  194. ↑ زراع, محمود (16 نوامبر 2019). "أعظم طالقانی.. حکایة معرکة خاضتها صاحبة لقب "الرجل السیاسی" | الجادّة".
  195. ↑ دژم، اولین زنان، ۴۵.
  196. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۱:‎ ۱۴۷.
  197. ↑ دژم، اولین زنان، ۲۰۲.
  198. ↑ "مرکز بررسی اسناد تاریخی". historydocuments.ir.
  199. ↑ دژم، اولین زنان، ۱۹۷.
  200. ↑ www.fhnews.ir, پایگاه خبری تحلیلی فرهنگ و هنر | (28 اوت 1399). "یادی از تنها زن مترجم قرآن". fa.{{cite web}}: نگهداری CS1: نقطه‌گذاری اضافه (link)
  201. ↑ https://www.irna.ir/news/10084523/2-شطرنج-باز-ایرانی-در-مرحله-دوم-مسابقات-گودریک-هند-شکست-را-پذیرا
  202. ↑ https://ratings.fide.com/profile/12500747
  203. ↑ https://ar.irna.ir/news/10228073/لاعب-الشطرنج-الایرانی-قائم-مقامی-یفوز-فی-المرحله-الخامسه-ببطوله
  204. ↑ "شیرین عبادی – DW". dw.com.
  205. ↑ دژم، اولین زنان، ۲۱۱.
  206. ↑ فرخزاد، دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ۲:‎ ۱۱۹۷.
  207. ↑ صدر، فرهنگ زنان پژوهشگر در علوم انسانی، ۲۷۷.
  208. ↑ "بدن‌سازی؛ مبارزه خستگی ناپذیر شیرین نوبهاری – DW – ۱۳۹۸/۷/۴". dw.com.
  209. ↑ Duhok, Lalish (9 مهٔ 2016). "بالصور.. أوّل إيرانية تمارس رياضة كمال الأجسام".
  210. ↑ https://www.isna.ir/news/94112415040/گفت-وگو-با-بانوی-ایرانی-قهرمان-بد-نسازی
  211. ↑ «Space tourist, new crew board ISS» (به انگلیسی). ۲۰۰۶-۰۹-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۲۳.
  212. ↑ https://www.mehrnews.com/news/572662/تلاش-اولین-زن-دکترای-هوافضای-ایران-برای-تجهیز-ناوگان-هواپیمایی
  213. ↑ http://news.mrud.ir/news/44113/زندگینامه-فرزانه-شرفبافی
  214. ↑ https://www.radiofarda.com/a/29922297.html
  215. ↑ «عکسم را روی جلد مجله چاپ نکردند چون ایرانی ام». BBCPersian. ۳ اوت ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۲۱.
  216. ↑ «شهره آغداشلو، نامزد جایزه اسکار و برنده جایزه امی». صدای آمریکا. ۲۰۱۱-۰۳-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۲۱.
  217. ↑ "حضور اولین دختر بدلکار ایران در آخرین فیلم جیمزباند – DW – ۱۳۹۱/۱۱/۱۰". dw.com.
  218. ↑ "برای اولین‌بار پس از انقلاب: دریافت مدرک عالی سقوط آزاد توسط دختر ایرانی". ناظران - RFI. 8 اکتبر 2013.
  219. ↑ "درگذشت پرفسور پریرخ دادستان؛ بانوی روان‌شناسی ایران - امرداد". amordadnews.com. 12 نوامبر 2019.
  220. ↑ "Magiran | روزنامه سرمایه (1386/10/24): گفت وگو با آیرین شیوایی، نخستین زن ایرانی مسافر قطب جنوب روایتی پرحرارت از یخ". www.magiran.com.
  221. ↑ "Episode 8: From Antarctica to Galaxies Far, Far, Away with Irene Shivaei". Apple Podcasts.
  222. ↑ https://www.radiofarda.com/a/f8-leila-esfandiari-other-voice/24308061.html
  223. ↑ https://afravarzesh.ir/45663/همراه-با-سارا-خوش-جمال-فکری-12-سال-بعد-با-خ/
  224. ↑ https://www.radiofarda.com/a/f4_Taekwondo_Sara_Beijing/442420.html
  225. ↑ "Samantha Tajik". Toronto Fashion Academy.
  226. ↑ "arts24 - Golshifteh Farahani: An Iranian actress in exile". France 24. 11 فوریهٔ 2020.
  227. ↑ https://www.foxnews.com/entertainment/iranian-actress-golshifteh-farahani-in-trouble-for-nude-photo-shoot.print
  228. ↑ "Golshifteh Farahani, Jury President of the 51st Deauville Film Festival". Festival du Cinéma Américain de Deauville. ۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۵.
  229. ↑ "لولیتاخوانی در تهران؛ زنان و انقلاب ایران". BBC News فارسی. 28 نوامبر 2024.
  230. ↑ Iran International ایران اینترنشنال (2022-07-12), فاطمه اختصاری، شاعر و نویسنده و فعال اجتماعی از تجربه خود از مبارزه علیه حجاب اجباری می‌گوید, retrieved 2025-10-30
  231. ↑ «زنان ایرانی با لباس مردانه در ورزشگاه آزادی حضور پیدا کردند». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۲-۱۰-۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۳۰.
  232. ↑ «איראן: נשים התחפשו לגברים והסתננו לכדורגל» (به عبری). ynet. ۲۰۱۲-۱۰-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۳۰.
  233. ↑ "تعيين اول وزيرة في تاريخ ايران الاسلامية". BBC News عربي. 3 سپتامبر 2009.
  234. ↑ «Let My People Sing». www.letmypeoplesing.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۲-۳۰.
  235. ↑ "Iran sends first woman ever to Winter Olympics".
  236. ↑ https://www.alaraby.co.uk/بهناز-شفيعي-أوّل-إيرانيّة-تقود-دراجات-السباق
  237. ↑ https://www.lebanondebate.com/article/321542-article
  238. ↑ «Maryam Mirzakhani, first woman to win Fields Medal in mathematics, dies at 40». واشینگتن پست. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۷-۱۶.
  239. ↑ "International Mathematical Union (IMU): 2014" (به انگلیسی). Archived from the original on 3 December 2017. Retrieved 2017-07-18.</ref
  240. ↑ "جماعة مجهولة باسم «طلبة حزب‌الله» تطالب باعتقال الممثلة الإیرانیة لیلی حاتمی". aawsat.com.
  241. ↑ "حمیده عباسعلی، نخستین زن مدال آور ایران در کاراته قهرمانی جهان". BBC News فارسی. 8 نوامبر 2014.
  242. ↑ "Fatemeh Behboudi".
  243. ↑ "مرضیه افخم اولین سفیر زن جمهوری اسلامی شد". ار. اف. ای - RFI. 8 نوامبر 2015.
  244. ↑ "برغم تبعیض‌ها، کیمیا علیزاده اولین زن ایرانی مدال‌آور بازی‌های المپیک شد + عکس". ار. اف. ای - RFI. 19 اوت 2016.
  245. ↑ "زینب موسوی، طنزپرداز اینستاگرامی از کار ممنوع شد". ار. اف. ای - RFI. 6 نوامبر 2023.
  246. ↑ "زینب موسوی کیست؟ از امپراطوری کوزکو تا اعلام جرم به خاطر فردوسی + بیوگرافی و سوابق". شرق. 24 اکتبر 2025.
  247. ↑ https://www.isna.ir/news/1404092919212/نگاهی-به-زندگی-مرحومه-اشرف-بروجردی
  248. ↑ https://www.aljazeera.net/politics/2025/12/22/إيران-تودع-أشرف-بروجردي-أيقونة
  249. ↑ "الإعلام الإیرانی یحتفی بوصول أول إیرانیة لمنصب وزیر فی الإمارات | وکالة العرب الإخباریة". www.allarab.info.
  250. ↑ "First Persian woman to be ordained to the episcopate consecrated in Canterbury Cathedral". www.anglicannews.org.
  251. ↑ "ویدا موحد، اولین "دختر خیابان انقلاب" به یک سال حبس محکوم شد". ار. اف. ای - RFI. 14 آوریل 2019.
  252. ↑ "اولین زن ایرانی در بزرگ‌ترین مسابقه سه‌گانه جهان" – via www.bbc.com.
  253. ↑ https://www.irna.ir/news/80817757/شيرين-گرامي-خواستن-توانستن-است-كاسادو-اميدوارم-ايرانيان-بيشتري
  254. ↑ "از تهدید به مرگ تا بازجویی؛ چرا داور زن فوتبال، ایران را ترک کرد؟". www.radiozamaneh.com. 13 دسامبر 2024.
  255. ↑ "مهسا قربانی". فوتبالدخت | فوتبال زنان ایران.
  256. ↑ "دلیل انتخاب مهسا قربانی برای بازی شهرآورد چیست؟". www.radiozamaneh.com. 7 مارس 2024.
  257. ↑ "عکس خبر؛ تمرین ارکستر ملی ایران به رهبری نزهت امیری" – via www.bbc.com.
  258. ↑ "الأورکسترا الوطنیة والطائرات بقیادة امرأة لأول مرة.. الإیرانیات یقتحمن مجالات کانت حکراً علی الرجال". عربی بوست — ArabicPost.net. 6 سپتامبر 2018.
  259. ↑ Nguyen, Terry (25 فوریهٔ 2019). "Rayka Zehtabchi Is the First Iranian-American Woman to Win an Oscar".
  260. ↑ https://www.kooora.com/رفع-الأثقال/أخبار/بوبك-بسامي-اول-ايرانية-في-بطولة-العالم-لرفع-الاثقال/851542
  261. ↑ https://gate.ahram.org.eg/daily/News/203145/69/728915/الجمعة-الرياضى/بوبك-أول-سيدة-إيرانية-تشارك-بمونديال-رفع-الأثقال.aspx
  262. ↑ "صدف خادم، بوکسور ایرانی که در فرانسه تاریخ ساخت" – via www.bbc.com.
  263. ↑ "[عکس] پیروزی صدف خادم مشت‌زن ایرانی بر حریف فرانسوی: "این قدم اول بود"". ار. اف. ای - RFI. 14 آوریل 2019.
  264. ↑ "فیگارو: یک بوکسور زن ایرانی به نام زنان ایرانی در مسابقات رسمی بوکس فرانسه در روایان شرکت می‌کند". ار. اف. ای - RFI. 12 آوریل 2019.
  265. ↑ "چهره‌ها و گفتگوها - صدف خادم: زنان و مردان باید در ورزش جایگاه واحدی داشته باشند". ار. اف. ای - RFI. 14 آوریل 2019.
  266. ↑ "چالش‌ها و مبارزه‌های زنان ایران در آب". www.radiozamaneh.com. 1 نوامبر 2024.
  267. ↑ "پریسا جهانفکریان: از نیمه تحقیرشده ایران برخاسته‌ام – DW – ۱۴۰۱/۲/۲۹" – via www.dw.com.
  268. ↑ "الناز رکابی اولین مدال جهانی برای سنگنوردی زنان ایران را به دست آورد". ار. اف. ای - RFI. 22 سپتامبر 2021.
  269. ↑ "فریاد زیر وزنه؛ صدای زنانی که اجازه اعتراض نداشتند". www.radiozamaneh.com. 20 اکتبر 2025.
  270. ↑ "دختر کم بینایی که نمی‌توانست راه برود، قهرمان جهان شد". www.radiozamaneh.com. 30 مهٔ 2024.
  271. ↑ "کردیات وإیرانیات وأفغانیات ضمن قائمة 100 امرأة ملهمة ومؤثرة لعام 2022". JINHAGENCY News.
  272. ↑ "زهرا امیر ابراهیمی برندهٔ جایزهٔ بهترین بازیگر فستیوال کن: نقطهٔ پایانی برای سال‌های بد". ار. اف. ای - RFI. 28 مهٔ 2022.
  273. ↑ https://www.irna.ir/news/84829539/افسانه-اولین-بانوی-ایرانی-فاتح-K-۲-قله-وحشی-در-پاکستان
  274. ↑ Legend, Sherpa (4 ژوئن 2025). "Afsaneh Hesamifard: Iranian Mountaineering Legend".
  275. ↑ Online, T. H. T. (14 اکتبر 2025). "Afsaneh Hesami Fard becomes first Iranian woman to summit all 14 peaks above 8,000m". The Himalayan Times.
  276. ↑ Nestler, Stefan (14 اکتبر 2025). "Afsaneh Hesamifard is the first Iranian woman on all 14 eight-thousanders".
  277. ↑ "The First Iranian Woman to Join the World's 8,000-Meter Peaks Club". 14 اکتبر 2025.
  278. ↑ ""بریا شهریاری" أول إیرانیة تنضم لعضویة الاتحاد الدولی لکرة القدم". JINHAGENCY News.
  279. ↑ https://www.radiofarda.com/a/nahid-kiani-iranian-female-taekwondo-athlete-wins-gold-medal/32444149.html
  280. 1 2 Wynarczyk, Natasha (23 مارس 2016). "Riding the Wave of Feminism: Meet the Female Surfers of Iran".
  281. ↑ Bowcutt, Christian (8 ژوئن 2023). "Toes On The Sand At The 2023 ISA World Surf Games".
  282. ↑ امروز, روزنامه آرمان (12 ژوئن 2023). "اولین زن ایرانی در مسابقات جهانی موج‌سواری".
  283. ↑ "عکس| اولین زن ایرانی در مسابقات موج‌سواری". اطلاعات آنلاین. 12 ژوئن 2023.
  284. ↑ https://www.sharghdaily.com/بخش-جامعه-220/968503-گزارشی-از-زنان-آتش-نشان-تهران-مأموریت-زنان-آتش-نشان-چیست
  285. ↑ https://www.hamshahrionline.ir/news/830837/نخستین-ایستگاه-آتش-نشانی-زنان-در-تهران-افتتاح-شد
  286. ↑ "فاطمه مهاجرانی؛ نخستین زنی که سخنگوی دولت در ایران شد". BBC News فارسی. 28 اوت 2024.
  287. ↑ "نخستین ایرانی راه‌یافته به کنگره آمریکا با لایحه خلیج فارس با ترامپ درافتاد؛ «ایرانیان خشمگین‌اند»". euronews. 16 مهٔ 2025.
  288. ↑ "یاسمن انصاری، کنگره آمریکا،". iranwire.com.
  289. ↑ "کسب نخستین مدال طلای تاریخ اسکواش زنان ایران / «فرشته اقتداری» قهرمان جهان شد". ایسنا. 29 سپتامبر 2024.
  290. ↑ "The first gold medal in the history of Iranian women's squash was confirmed – Squash Federation of the Islamic Republic of Iran".
  291. ↑ ضرغامی, محمد. "پانیذ فریوسفی؛ انتخابی معنادار برای رهبری ارکستر سمفونیک بحران‌زدهٔ تهران".
  292. ↑ "ارکستر سمفونیک تهران برای نخستین بار با رهبری یک زن روی صحنه رفت؛ چوب پانیذ فریوسفی طنین‌انداز نوای تغییر". ار. اف. ای - RFI. 15 نوامبر 2025.
  293. ↑ "بانیذ فریوسفی… أول إیرانیة تقود الأورکسترا السمفونیة فی طهران | النهار".
  294. ↑ "Iranian Karate Girl Wins World Gold". 30 نوامبر 2025.
  295. ↑ "ریحانه مبینی؛ اولین زن طلایی دوومیدانی ایران کیست؟". iranwire.com.
  296. ↑ https://www.irna.ir/news/85852350/مبینی-نمی-دانستم-اولین-بانوی-طلایی-ایران-در-آسیا-هستم-برای-قهرمانی
  297. ↑ «Bamdad, Maryam». musclememory.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۲-۳۰.
  298. ↑ Team، G. I. (۲۰۲۰-۱۲-۱۹). «Olympia 2020 Figure Results». Generation Iron Fitness & Strength Sports Network (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۲-۳۰.

منابع

  • قویمی، فخری (۱۳۵۲). کارنامهٔ زنان مشهور ایران در علم، ادب، سیاست، مذهب، هنر، تعلیم و تربیت؛ از قبل از اسلام تا عصر حاضر (ویراست یکم). تهران، ایران: وزارت آموزش و پرورش.
  • نجف‌زاده بارفروش، محمدباقر (۱۳۷۵). زنان داستان‌نویس در ایران (ویراست یکم). قائم‌شهر، ایران: روجا. شابک ۹۶۴۹۱۴۷۰۱۲.
  • صدر، رؤیا (۱۳۷۷). فرهنگ زنان پژوهشگر در علوم انسانی (ویراست یکم). تهران، ایران: برگ زیتون. شابک ۹۶۴۵۶۸۱۰۳۰.
  • فرخزاد، پوران (۱۳۷۸). دانشنامهٔ زنان فرهنگساز ایران و جهان؛ زن از کتیبه تا تاریخ (ویراست یکم). تهران، ایران: انتشارات زریاب. شابک ۹۶۴۶۳۳۹۵۸۱.
  • مرادی کوچی، شهناز (۱۳۷۹). زنان سینماگر ایران (ویراست دوم). تهران، ایران: نوروز هنر. شابک ۹۶۴۹۱۹۴۷۴۶.
  • دژم، عذرا (۱۳۸۴). اولین زنان (ویراست یکم). تهران، ایران: نشر علم. شابک ۹۶۴۴۰۵۴۶۶۰.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.