فهرست پیشینیان کشورهای مستقل آمریکای جنوبی
فهرست پیشینیان کشورهای مستقل آمریکای جنوبی فهرستی از کشورهای فعلی قارهٔ آمریکای جنوبی در دوران نوین و حکومت‌های پیشنیان آنها است که جایگزین دولت فعلی شده‌است. آمریکای جنوبی نخست از سوی اسپانیایی‌ها و پرتغالی‌ها و سپس هلندی‌ها، فرانسوی‌ها و انگلیسی‌ها مستعمره‌سازی شد. بیشتر کشورهای کنونی این قاره استقلال خود را در آغاز سدهٔ نوزدهم میلادی به دست آوردند؛ تقریباً همهٔ سرزمین‌های اسپانیایی آمریکای لاتین میان سال‌های ۱۸۰۸ تا ۱۸۲۶ به استقلال رسیدند.
مرز میان آمریکای شمالی و جنوبی معمولاً باریکه پاناما در نظر گرفته می‌شود و پاناما بخشی از آمریکای شمالی به‌شمار می‌رود. امروزه آمریکای جنوبی دوازده کشور مستقل دارد که نظام حکومتی رایج در آنها گونه‌ای از نظام ریاستی است.
جدول کشورها و پیشینیان آنها
| کشور مستقل | پیشینیان |
|---|---|
| آرژانتین | تمدن کیلمِس (۸۵۰–۱۶۶۷)
|
| بولیوی | فرهنگ وانکارانی (نزدیک به ۱۵۰۰ پیش از میلاد–۴۰۰ میلادی) امپراتوری تیواناکو (نزدیک به ۶۰۰–۱۰۰۰) پادشاهی‌های آیمارا (نزدیک به ۱۱۵۰–۱۴۷۷)  حکمرانی تولدوی نو (۱۵۲۸–۱۵۴۲) نایب‌الملک‌نشین پرو (۱۵۴۲–۱۷۷۶) (نایب‌الملک‌نشین تاج کاستیا).svg.png){kind=small} نایب‌الملک‌نشین ریو د لا پلاتا (۱۷۷۶–۱۸۱۰) (نایب‌الملک‌نشین امپراتوری اسپانیا) نایب‌الملک‌نشین پرو (۱۸۱۰–۱۸۲۵) (نایب‌الملک‌نشین امپراتوری اسپانیا).svg.png){kind=small} ایالت پرو علیا (۱۸۲۵) جمهوری بولیوار (۱۸۲۵)جمهوری بولیوی (۱۸۲۵–۲۰۰۹) دولت چندملیتی بولیوی (۲۰۰۹–اکنون) |
| برزیل | فرهنگ ماراژوارا (۴۰۰–۱۳۰۰؟)
تمدن کوهیکوگو (۵۰۰–۱۶۰۰؟)
|
| شیلی | فرمانداری کل شیلی (۱۵۴۲–۱۸۱۸) جمهوری شیلی (۱۸۱۸–اکنون) جزیره ایستر |
| کلمبیا | دورهٔ اِرِرا (۱۵۰۰ پیش از میلاد–۸۰۰) تمدن کیمبایا (۵۰۰ پیش از میلاد–۱۶۰۰) فرهنگ سن آگوستین (۴۰۰ پیش از میلاد–۱۶۰۰) توماکو-لا تولیتا (۳۵۰ پیش از میلاد–۴۰۰) فرهنگ کالیما (۲۰۰ پیش از میلاد–۱۶۰۰) زنو (۲۰۰ پیش از میلاد–۱۶۰۰) تایرونا (۱۰۰ پیش از میلاد–۱۶۰۰) کاپولی (۸۰۰–۱۶۰۰)  کنفدراسیون مویسکا (۸۰۰–۱۵۴۰) ایالت تیرا فیرمه (۱۴۹۸–۱۵۴۲) نایب‌الملک‌نشین پرو (۱۵۴۲–۱۷۷۶) (نایب‌الملک‌نشین تاج کاستیا) نایب‌الملک‌نشین گرانادای جدید (۱۷۱۷–۱۸۱۹) کلمبیای بزرگ (۱۸۱۹–۱۸۳۱).svg.png){kind=small} ایالت گرانادای جدید (۱۸۳۱–۱۸۳۲) جمهوری گرانادای جدید (۱۸۳۲–۱۸۵۸) کنفدراسیون گرانادا (۱۸۵۸–۱۸۶۳) ایالات متحده کلمبیا (۱۸۶۳–۱۸۸۶)جمهوری کلمبیا (۱۸۸۶–اکنون) |
| اکوادور | کانیاری (سدهٔ ششم–۱۵۳۳)
|
| گویان |  مستعمرهٔ اسکوئیبو (۱۶۱۶–۱۸۱۵)، بربیسه (۱۶۲۷–۱۸۱۵) و مستعمرهٔ دمرارا (۱۷۴۵–۱۸۱۵) (همه مستعمره‌های هلند) گویان فرانسه (۱۷۹۵–۱۸۱۴).svg.png){kind=small} گویان بریتانیا (۱۸۱۴–۱۹۶۶) گویان (۱۹۶۶–۱۹۷۰)جمهوری تعاونی گویان (۱۹۷۰–اکنون) |
| پاناما | حکمرانی تولدوی نو (۱۵۲۸–۱۵۴۲) نایب‌الملک‌نشین پرو (۱۵۴۲–۱۷۷۶) (نایب‌الملک‌نشین تاج کاستیا) نایب‌الملک‌نشین گرانادای جدید (۱۷۱۷–۱۸۱۹) کلمبیای بزرگ (۱۸۱۹–۱۸۳۱) ایالت گرانادای جدید (۱۸۳۱–۱۸۳۲) جمهوری گرانادای جدید (۱۸۳۲–۱۸۵۸) کنفدراسیون گرانادا (۱۸۵۸–۱۸۶۳) ایالات متحده کلمبیا (۱۸۶۳–۱۸۸۶) جمهوری کلمبیا (۱۸۸۶–۱۹۰۳) جمهوری پاناما (۱۹۰۳–اکنون) |
| پاراگوئه | نایب‌الملک‌نشین ریو د لا پلاتا (۱۷۷۶–۱۸۱۴) جمهوری پاراگوئه (۱۸۱۴–اکنون) |
| پرو | تمدن نورته چیکو (نزدیک به ۳۵۰۰–۱۸۰۰ پیش از میلاد)
تمدن کاسما-سچین (نزدیک به ۳۵۰۰–۲۰۰ پیش از میلاد) خیسکا ایرو موکو (نزدیک به ۳۴۰۰–۱۶۰۰ پیش از میلاد) تمدن کوتوش (نزدیک به ۱۸۰۰–۹۰۰ پیش از میلاد) فرهنگ چیریپا (نزدیک به ۱۴۰۰–۱۰۰ پیش از میلاد) پوکارا (نزدیک به ۱۴۰۰ پیش از میلاد–۴۰۰ میلادی) چاچاپویا (نزدیک به ۹۰۰–۱۴۷۰ میلادی) تمدن چاوین (نزدیک به ۹۰۰–۲۵۰ پیش از میلاد) فرهنگ پاراکاس (نزدیک به ۸۰۰–۱۰۰ پیش از میلاد) تمدن نازکا (نزدیک به ۱۰۰ پیش از میلاد–۸۰۰ میلادی) تمدن لیما (نزدیک به ۱۰۰–۶۵۰ میلادی) موچه (نزدیک به ۱۰۰–۷۰۰ میلادی) امپراتوری تیواناکو (نزدیک به ۶۰۰–۱۰۰۰ میلادی) امپراتوری واری (سدهٔ ششم–سدهٔ یازدهم) پادشاهی چیمور (نزدیک به ۹۰۰–۱۴۷۰) فرهنگ چینچا (نزدیک به ۹۰۰–۱۴۸۰) پادشاهی ایچما (نزدیک به ۱۱۰۰–۱۴۶۹) پادشاهی کوسکو (نزدیک به ۱۱۹۷–۱۴۳۸)
|
| سورینام | مستعمرهٔ سورینام (۱۶۳۰–۱۹۵۴).svg.png){kind=small} کشور سورینام (۱۹۵۴–۱۹۷۵) (کشور تشکیل‌دهندهٔ پادشاهی هلند) سورینام فرانسه (۱۷۹۵–۱۸۱۴)جمهوری سورینام (۱۹۷۵–اکنون) |
| ترینیداد و توباگو |  نایب‌الملک‌نشین گرانادای جدید (۱۷۱۷–۱۷۹۷) ترینیداد و توباگوی فرانسه (۱۷۱۷–۱۷۹۷).svg.png){kind=small} هند غربی بریتانیا (۱۷۹۷–۱۹۶۲)ترینیداد و توباگو (۱۹۶۲–۱۹۷۶) (قلمروی مشترک‌المنافع) جمهوری ترینیداد و توباگو (۱۹۷۶–اکنون) |
| اروگوئه | .svg.png){kind=small} استان‌های متحد ریو د لا پلاتا (۱۸۱۰–۱۸۱۶) پادشاهی متحد پرتغال، برزیل و الگاروه (۱۸۱۶–۱۸۲۲).svg.png){kind=small} امپراتوری برزیل (۱۸۲۲–۱۸۲۸).svg.png){kind=small} ایالت شرقی اروگوئه (۱۸۲۸–۱۹۱۸)جمهوری شرقی اروگوئه (۱۸۱۸–اکنون) |
| ونزوئلا | نایب‌الملک‌نشین اسپانیای نو (۱۵۲۱–۱۷۱۷) نایب‌الملک‌نشین گرانادای جدید (۱۷۱۷–۱۷۷۷) فرمانداری کل ونزوئلا (۱۷۷۷–۱۸۲۱) جمهوری نخست ونزوئلا (۱۸۱۱–۱۸۱۲) جمهوری دوم ونزوئلا (۱۸۱۳–۱۸۱۴) جمهوری سوم ونزوئلا (۱۸۱۷–۱۸۱۹) کلمبیای بزرگ (۱۸۲۱–۱۸۳۰).svg.png){kind=small} ایالت ونزوئلا (۱۸۳۰–۱۸۵۷).svg.png){kind=small} جمهوری ونزوئلا (۱۸۵۸–۱۸۶۴).svg.png){kind=small} ایالات متحده ونزوئلا (۱۸۶۴–۱۹۵۳).png){kind=small} جمهوری ونزوئلا (۱۹۵۳–۱۹۹۹)جمهوری بولیواری ونزوئلا (۱۹۹۹–اکنون) |
.svg.png){kind=small}
یادداشت‌ها
قارهٔ آمریکای جنوبی پیش از ورود اروپاییان میزبان تمدن‌های بومی بزرگی مانند امپراتوری اینکا، تمدن تیواناکو، فرهنگ موچه و تمدن چاوین بود. با آغاز استعمار اروپا در آمریکا از سدهٔ شانزدهم، بخش بزرگی از این قاره زیر فرمان امپراتوری اسپانیا و پادشاهی پرتغال درآمد.[۱] اسپانیایی‌ها نایب‌الملک‌نشین‌های بزرگی مانند نایب‌الملک‌نشین پرو، نایب‌الملک‌نشین گرانادای جدید و نایب‌الملک‌نشین ریو د لا پلاتا را برپا کردند و پرتغالی‌ها برزیل مستعمراتی را اداره می‌کردند.[۱]
جنبش‌های استقلال‌طلبانه در آغاز سدهٔ نوزدهم شکل گرفت. جنگ‌های استقلال آمریکا از اسپانیا به تشکیل کشورهای نوین در بیشتر مناطق اسپانیایی‌زبان انجامید و برزیل نیز در سال ۱۸۲۲ از پرتغال جدا شد.[۱] گویان در سال ۱۹۶۶ و سورینام در سال ۱۹۷۵ از آخرین کشورهایی بودند که در این قاره به استقلال دست یافتند.[۱]
مرز آمریکای شمالی و جنوبی
تقسیم‌بندی میان آمریکای شمالی و آمریکای جنوبی معمولاً بر پایهٔ باریکه پاناما صورت می‌گیرد، هرچند پاناما به‌طور سنتی بخشی از آمریکای شمالی به‌شمار می‌آید.[۱] با این حال پاناما از نظر پیشینهٔ تاریخی با آمریکای جنوبی پیوند تنگاتنگی دارد، زیرا بخشی از نایب‌الملک‌نشین گرانادای جدید و سپس کلمبیای بزرگ بود و تا سال ۱۹۰۳ زیر حاکمیت کلمبیا قرار داشت.[۱]
استعمار اروپایی
نخستین کشورهای اروپایی که در آمریکای جنوبی حضور یافتند اسپانیا و پرتغال بودند. اسپانیا از سدهٔ شانزدهم میلادی نظام نایب‌الملک‌نشینی را برقرار کرد و نایب‌الملک‌نشین پرو مهم‌ترین واحد اداری آن به‌شمار می‌رفت.[۱] پرتغال نیز بر پهنهٔ وسیع برزیل مستعمراتی فرمان می‌راند.[۱] پس از آنها، هلندی‌ها در گویان و سورینام، فرانسوی‌ها در بخش‌هایی از گویان و سورینام و انگلیسی‌ها در گویان و ترینیداد مستعمره‌هایی بنیاد گذاشتند.[۱]
جنبش‌های استقلال
بیشتر کشورهای آمریکای جنوبی در نخستین دهه‌های سدهٔ نوزدهم میلادی به استقلال رسیدند. همهٔ سرزمین‌های آمریکای لاتین (به‌جز دو مستعمرهٔ اسپانیایی در آمریکای شمالی) میان سال‌های ۱۸۰۸ تا ۱۸۲۶ استقلال خود را به دست آوردند.[۱] کلمبیای بزرگ که ونزوئلا، کلمبیا، اکوادور و پاناما را دربرمی‌گرفت در سال ۱۸۱۹ پایه‌گذاری شد ولی تا ۱۸۳۱ به چند کشور جداگانه تقسیم شد.[۱] برزیل با اعلام امپراتوری در سال ۱۸۲۲ از پرتغال جدا شد و در ۱۸۸۹ به جمهوری تبدیل گردید.[۱]
جستارهای وابسته
- فهرست کشورهای مستقل و سرزمین‌های وابسته در آمریکای جنوبی
- جانشینی کشورها
- استعمارزدایی در قاره آمریکا
منابع
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «List of predecessors of sovereign states in South America». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۶ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Lista de Estados predecessores na América do Sul». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای پرتغالی ، بازبینی‌شده در ۲۶ مارس ۲۰۲۶.
- تاریخ آمریکای جنوبی
- کشورهای پیشین در آمریکای جنوبی
- فهرستهای مربوط به آمریکای جنوبی