فونیسیا

فونیسیا
محدودهٔ زمانی: اواخر ادیاکاران، حدوداً ۵۶۷ تا ۵۵۵ میلیون سال پیش
بازسازی فونیسیا دوروتیا (Funisia dorothea)، شامل یک نمونهٔ «آسیب‌دیده».
رده‌بندی علمی e
Missing taxonomy template (fix): Funisia
گونه نماد
†فونیسیا دوروتیا
دروسر و گهلینگ، ۲۰۰۸

فونیسیا (Funisia) یک سردهٔ منقرض‌شده از ارگانیسم‌های کلونی‌ساز و اسفنج‌مانند است که در اواخر دوره ادیاکاران در استرالیای جنوبی و کانادا می‌زیستند. این جاندار، فراوان‌ترین سرده در میان بسترهای فسیلیِ شناخته‌شدهٔ خود است و احتمالاً با جلوگیری از استقرار دیگر ارگانیسم‌ها، یا با تأمین مواد مغذی پس از مرگ‌های دسته‌جمعی، نقش مهمی در شکل‌دهی به دیرینه‌محیط و دیرینه‌بوم‌شناسیِ مناطقِ زیستِ خود داشته است. این یک سردهٔ تک‌نماد (Monotypic) است و تنها شامل گونهٔ فونیسیا دوروتیا (Funisia dorothea) می‌شود.

کشف و نام‌گذاری

مواد فسیلیِ فونیسیا در سال ۲۰۰۷ در بخش ادیاکارا (Ediacara Member) از سازند کوارتزیت راونسلی (Rawnsley Quartzite)، واقع در پارک ملی نیلپنا ادیاکارا در استرالیای جنوبی یافت شد و در سال ۲۰۰۸ به‌طور رسمی توصیف و نام‌گذاری گردید.[۱]

نام سردهٔ فونیسیا مستقیماً از واژهٔ لاتین به‌معنای «طناب» گرفته شده است. نام گونه (dorothea) نیز برای ادای احترام به دوروتی دروسر (Dorothy Droser)، مادر مری ال. دروسر (Mary L. Droser) —یکی از دانشمندانی که روی این ارگانیسم مطالعه کرد— انتخاب شده است.[۲]

توصیف

نمودار اندازهٔ فونیسیا.

فونیسیا یک ارگانیسمِ بی‌حرکت، توخالی و پر از مایع بود که ظاهری شبیه به یک کرم ایستاده داشت؛ ارتفاع آن حدود ۰٫۳ متر و قطر آن ۱۲ میلی‌متر بود.[۱][۳][۴] بدن آن بخش‌بندی شده بود و از واحدهایی (بندهایی) به طول حداکثر ۸ میلی‌متر تشکیل می‌شد که با تنگی‌ها و فشردگی‌های عرضی در طول بدن از هم متمایز می‌شدند. همچنین ساختارهای نگه‌دارنده‌ای (Holdfast) همیشه در نزدیکی نمونه‌های بدنی حفظ شده‌اند که می‌توانستند تا ۸ میلی‌متر عرض داشته باشند و احتمالاً در زیر یک بستر میکروبی قرار می‌گرفتند، اگرچه هرگز متصل به هیچ نمونه‌ای از فونیسیا یافت نشده‌اند.[۱] آن‌ها همچنین معمولاً در خوشه‌های بزرگی (عموماً بین ۵ تا ۱۵ فرد با اندازه‌های مشابه) یافت می‌شوند و غالباً روی یکدیگر افتاده‌اند؛ این نشان می‌دهد که آن‌ها در جهت جریان آب نیفتاده‌اند، بلکه به احتمال زیاد در طول فعالیت‌های طوفانی روی هم انباشته شده‌اند.[۱] از آنجا که این افراد در چنین مجموعه‌های متراکمی از جانورانِ هم‌سن رشد می‌کردند، تصور می‌شود که تولیدمثل جنسی داشته‌اند و همچنین مانند اسفنج‌ها و مرجان‌های امروزی از طریق جوانه‌زنی نیز تکثیر می‌شده‌اند.[۵] اگرچه فرگشتِ تولیدمثل جنسی پیش از پیدایش جانوران رخ داده است و شواهدی از تولیدمثل جنسی در جلبک‌های قرمز در حدود ۱۲۰۰ میلیون سال پیش مشاهده شده است،[۶] فونیسیا یکی از قدیمی‌ترین جانورانِ شناخته‌شده‌ای است که شواهدی از تولیدمثل جنسی در آن وجود دارد.[۴][۲][۵]

در زمان توصیفِ این جانور، یک نمونهٔ شاخه‌دار نیز مشاهده شد که نشان می‌داد فونیسیا ممکن است انشعابات دوشاخه‌ای (Dichotomous branching) داشته باشد،[۱] اما یک مطالعهٔ جدید نشان داده است که این حالت تنها در یک نمونه از میان بیش از ۱۰۰۰ نمونهٔ کشف‌شده دیده شده و ممکن است نتیجهٔ یک آسیبِ غیرکشنده و بهبودیِ آن آسیب پیش از دفن‌شدن بوده باشد.[۷]

همین مطالعه مدل رشدِ فونیسیا را نیز بررسی کرده و ۳ مرحله برای آن در نظر گرفته است:

سه مرحلهٔ رشدِ فونیسیا دوروتیا.
  • مرحله ۱: استقرار افراد (Establishment of individuals)

این مطالعه یادآور می‌شود که هیچ مادهٔ فسیلی‌ای از مرحلهٔ اول وجود ندارد، در درجهٔ نخست به این دلیل که تشخیصِ این مرحله از بافتِ بستر میکروبی بسیار دشوار است، بنابراین یک مرحلهٔ فرضی محسوب می‌شود. با این حال، این مرحله شاملِ استقرار فونیسیا به‌شکل کره‌های کوچک بر روی بستر میکروبی است.[۷]

  • مرحله ۲: رشد مبتنی بر درج (Insertion-dominated growth)

در این مرحله عناصر ماژولار (مانند بندها و سگمنت‌ها) بدون هیچ‌گونه رشدِ تورمی (Inflational growth) به بدن افزوده و درج می‌شوند. این موضوع عمدتاً از روی کوچک‌ترین نمونه‌های فونیسیا استنباط می‌شود که بندهای بسیار بلندی دارند و ریخت‌شناسیِ دراز و باریکی به آن‌ها می‌دهد. این نشان می‌دهد که برای مدتی، رشدِ درجی بر رشدِ تورمی ارجحیت داشته است؛ موضوعی که با سبک زندگی به‌عنوان تغذیه‌کنندهٔ معلق (Suspension feeder) هم‌خوانی دارد، زیرا مواد مغذیِ موردنیاز فونیسیا در فواصل بالاتری نسبت به بستر میکروبی قرار داشتند.[۷]

  • مرحله ۳: ترکیب رشد درجی و تورمی (Combined insertional and inflational growth)

در این مرحلهٔ نهایی از رشدِ فونیسیا، رشدِ تورمی (پهن شدنِ بندها) با رشد درجی هماهنگ می‌شود. نرخِ رشد تورمی تنها هنگام اضافه‌شدنِ یک بند جدید افزایش می‌یافت، و پس از آن برای حفظ شکل کلی فونیسیا، با نرخ رشد تورمیِ بندهای قبلی برابر می‌شد.[۷]

تافونومی

به‌دلیل ماهیتِ توخالیِ فونیسیا، این جانور در چهار حالتِ حفظ‌شدگی (Preservation) یافت شده است. در حالت نخست (که رایج‌ترین حالت است)، فضای داخلیِ پر از مایع کاملاً تخلیه می‌شود؛ این حالت بندها را با جزئیات دقیق حفظ کرده و حاشیه‌ای بسیار واضح و تیز بر جای می‌گذارد. در حالت دوم، فضای داخلی همچنان خالی می‌شود، اما بدن فشرده نمی‌گردد؛ این امر باعث می‌شود که بندها به‌ندرت حفظ شوند و حاشیه‌های آن‌ها وضوحِ متغیری داشته باشد. در حالت سوم، فضای داخلی پر می‌شود، اما نه به‌اندازه‌ای که اجازه دهد بندها حفظ شوند، و حاشیهٔ نمونه‌ها به‌صورت خطوط موازی و ساده دیده می‌شود. در حالت چهارم و نهایی، تنها اثری از فونیسیا باقی می‌ماند که به‌دلیل از بین رفتنِ قالبِ داخلی، حفظ‌شدگیِ ضعیفی با انتهاهای مخروطی دارد و معمولاً در کنار حالت‌های دوم و سوم یافت می‌شود. ذکر این نکته ضروری است که یک نمونه می‌تواند هم‌زمان چندین حالت حفظ‌شدگی را نشان دهد.[۳]

اندام‌های نگه‌دارندهٔ (Holdfasts) فونیسیا به‌صورت نقش‌برجستهٔ مثبت (Positive hypo-relief) حفظ شده‌اند؛ اگرچه این اندام‌ها به‌ندرت حفظ می‌شوند زیرا احتمالاً نیاز بوده است که فونیسیا قطع شود یا کاملاً از بین برود تا اندام نگه‌دارندهٔ آن در زیر بستر میکروبی بتواند با موادِ رسوبی پر شود.[۳]

بوم‌شناسی

با توجه به حالت‌های حفظ‌شدگیِ آن، بوم‌شناسیِ فونیسیا نشان‌دهندهٔ یک سبکِ زندگیِ ثابت است که با خوشه‌های متراکمی از افرادِ بسیار در یک منطقهٔ وسیع مشخص می‌شود؛ موضوعی که با حفظ‌شدگیِ متراکمِ اندام‌های نگه‌دارنده نیز تأیید می‌گردد.[۳] این تراکم به تثبیت رسوبات و تأثیرگذاری بر حفظ‌شدگیِ سایر ارگانیسم‌ها کمک می‌کرده است. افزون بر این، فونیسیا به‌دلیلِ تعداد بسیار زیادش، مواد مغذی و منابعِ آب را به‌شدت جذب می‌کرده و از استقرار یا کلونی‌سازیِ سایر ارگانیسم‌ها در منطقه جلوگیری کرده یا آن را کند می‌ساخته است (حتی در مناطقی که تعداد آن‌ها کمتر بوده است).[۳]

مشاهده شده است که در یکی از بسترها، توده‌ای از فونیسیاهای حفظ‌شده حاوی فرم‌های متحرکی هستند که بر روی آن‌ها باقی مانده‌اند. این موضوع نشان می‌دهد که این بستر احتمالاً نمایانگرِ جمعیتی از فونیسیاهای مرده و دفن‌نشده است که مواد مغذی را برای ارگانیسم‌های دیگر (مانند دیکینسونیا که اکنون روی آن‌ها زندگی می‌کنند) فراهم کرده و راه را برای کلونی‌سازی منطقه توسط سایر جانوران هموار ساخته‌اند.[۳]

خویشاوندی‌ها

ارتباط این جانور با سایر جانوران ناشناخته است، اما ممکن است متعلق به شاخه اسفنج‌ها (Porifera)، گزنده‌تباران (Cnidaria),[۱] یک متازوآی پایهٔ شبیه به اسفنج‌ها،[۸] یا یک وندوبیونتِ (Vendobiont) اولیهٔ واری‌سارکان (Varisarcan) باشد.[۹] یک مقالهٔ جدید به‌طور آزمایشی از جایگیریِ فونیسیا در شاخه اسفنج‌ها حمایت کرده و همچنین آن را در خانوادهٔ تازه‌تأسیسِ اولگونیدا (Olgunidae) در کنار واولیکسیا (Vaveliksia) و اولگونیا (Olgunia) قرار داده است؛ ارگانیسم‌هایی که شباهت‌های قابل‌توجهی با یکدیگر دارند، از جمله اینکه کلونی‌ساز هستند، بدن‌های لوله‌ای یا کیسه‌مانند دارند که از سطح بستر دریا بالا می‌آمده، و دارای دیسک‌های اتصالِ کوچکی هستند.[۱۰]

پراکندگی

فونیسیا عمدتاً از کوارتزیت راونسلی در استرالیای جنوبی شناخته می‌شود،[۱] اگرچه مطالعه‌ای که در سال ۲۰۲۶ منتشر شد، نمونه‌هایی از فونیسیا را از لایه‌های پایینیِ سازند بلوفلاور (Blueflower Formation) در نواحی شمال غربی کانادا کشف کرده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد این جاندار پراکندگیِ وسیع‌تری در خارج از استرالیا داشته و بسیار زودتر از آنچه تصور می‌شد ظاهر شده است.[۱۱]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. 1 2 3 4 5 6 7 Mary L. Droser; James G. Gehling (21 March 2008). "Synchronous Aggregate Growth in an Abundant New Ediacaran Tubular Organism". Science. 319 (5870): 1660–1662. doi:10.1126/science.1152595. PMID 18356525. S2CID 23002564.
  2. 1 2 Smith, Lewis (March 21, 2008). "Fossil sheds light on the history of sex". The Times. London. Archived from the original on 27 July 2008. Retrieved 2010-05-03.
  3. 1 2 3 4 5 6 Surprenant, Rachel L.; Gehling, James G.; Droser, Mary L. (1 September 2020). "BIOLOGICAL AND ECOLOGICAL INSIGHTS FROM THE PRESERVATIONAL VARIABILITY OF FUNISIA DOROTHEA, EDIACARA MEMBER, SOUTH AUSTRALIA". PALAIOS. 35 (9): 359–376. doi:10.2110/palo.2020.014.
  4. 1 2 "Research shows Earth's earliest animal ecosystem was complex and included sexual reproduction". March 20, 2008. Source: University of California - Riverside via physorg.com
  5. 1 2 "Early life on Earth - no predators, plenty of sex". Reuters. 21 March 2008.
  6. ↑ Butterfield, N. J. (2000-09-01). "Bangiomorpha pubescens n. gen. , n. sp.: implications for the evolution of sex, multicellularity, and the Mesoproterozoic/Neoproterozoic radiation of eukaryotes". Paleobiology. 26 (3): 386–404. doi:10.1666/0094-8373(2000)026<0386:BPNGNS>2.0.CO;2. ISSN 0094-8373. S2CID 36648568. Retrieved 2021-06-16.
  7. 1 2 3 4 Surprenant, Rachel L.; Droser, Mary L. (18 June 2025). "A growth model for the highly abundant Ediacaran tubular organism Funisia dorothea". Journal of Paleontology: 1–13. doi:10.1017/jpa.2025.10095.
  8. ↑ D. H. Erwin, M. Laflamme, S. , M. Tweedt, E. A. Sperling, D. Pisani, and K. J. Peterson. 2011. The Cambrian Conundrum: Early Divergence and Later Ecological Success in the Early History of Animals. Science 334(6059):1091-1097
  9. ↑ Cavalier-Smith, Thomas (5 February 2017). "Origin of animal multicellularity: precursors, causes, consequences—the choanoflagellate/sponge transition, neurogenesis and the Cambrian explosion". Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences. 372 (1713) 20150476. doi:10.1098/rstb.2015.0476. PMC 5182410.
  10. ↑ Luzhnaya, E. A. (April 2025). "New Vendian Metazoa with Colonial Organization". Paleontological Journal. 59 (2): 113–118. doi:10.1134/S0031030125600027.
  11. ↑ Evans, Scott D.; Sperling, Erik A.; Lau, Kimberly V.; Strauss, Justin V. (22 May 2026). "Discovery of White Sea assemblage fossils from Laurentia". Science Advances. 12 (21). doi:10.1126/sciadv.aed9916.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.