فوکیس

فوکیس Φωκίς
منطقه‌ای در یونان باستان
ویرانه‌های تئاتر یونان باستان در دلفی
نقشه موقعیت فوکیس باستان
موقعیت	مناطق یونان باستان
شهرهای مهم	دلفی، الاتیا
گویش‌ها	دوری شمال غربی
دوره‌های کلیدی	جنگ مقدس سوم (۳۵۵–۳۴۶ پیش از میلاد)

فوکیس یکی از مناطق یونان باستان در بخش مرکزی یونان بود که دلفی را نیز شامل می‌شد. یک واحد اداری مدرن نیز به نام فوکیس نام‌گذاری شده است، اگرچه منطقه مدرن به‌طور قابل توجهی بزرگتر از منطقه باستانی آن است.

از نظر ژئوپلیتیک، فوکیس سرزمین فوکیسی‌ها بود که به نسخه خاص خود از گویش دوری — یکی از سه گویش اصلی یونانی باستان — سخن می‌گفتند. آن‌ها یکی از چندین دولت کوهستانی کوچک در یونان مرکزی بودند که گویش‌هایشان در گروه دوری شمال غربی طبقه‌بندی می‌شود.

از همین منطقه بود که دوری‌ها در آغاز اعصار تاریک یونان از خلیج کورینس گذشتند تا پیلوس و دیگر دژهای یونان جنوبی را بسوزانند و کنترل پلوپونز را به دست گیرند. پس از آن، گویش‌های دو گروه دوری‌ها در شمال و جنوب خلیج رو به واگرایی نهاد. یکی از ایالت‌های اطراف فوکیس در دوران کلاسیک هنوز دوریس نامیده می‌شد. از آنجا که شواهد قابل توجهی نشان می‌دهد این تهاجم حدود ۱۰۰۰ پیش از میلاد آغاز شده است، می‌توان فرض کرد که اجداد فوکیسی‌های دوران کلاسیک در آنجا مستقر بودند، اگرچه هنوز به زبان فوکیسی سخن نمی‌گفتند.

جغرافیا

فوکیس باستان مساحتی حدود ۱٬۶۱۹ کیلومتر مربع داشت که از غرب به لوکریس اوزولی و دوریس، از شمال به لوکریس اوپونتی، از شرق به بوئوتیا و از جنوب به خلیج کورینس محدود می‌شد. رشته‌کوه عظیم کوه پارناسوس با ارتفاع ۲٬۴۵۹ متر که از قلب این سرزمین می‌گذرد، آن را به دو بخش متمایز تقسیم می‌کند.

فوکیس که نه از نظر منابع مادی ثروتمند بود و نه موقعیت خوبی برای تجارت داشت، عمدتاً منطقه‌ای دامپروری بود. هیچ شهر بزرگی در قلمرو آن شکل نگرفت و نقاط اصلی آن مانند دلفی و الاتیا عمدتاً اهمیت استراتژیک یا فرهنگی داشتند.

تاریخ

دوره کلاسیک

تاریخ اولیه فوکیس کاملاً مبهم باقی مانده است. در طول دومین تهاجم ایرانیان به یونان در سال ۴۸۰ پیش از میلاد، فوکیسی‌ها به اتحاد هلنی پیوستند و در نبرد ترموپیل شرکت کردند. با این حال، در نبرد پلاته در میان دیگر اقوام فتح‌شده، در جبهه ایران قرار گرفتند.

در سال ۴۵۷ پیش از میلاد، تلاش برای گسترش نفوذ آن‌ها به سرچشمه‌های نهر سفیسوس در قلمرو دوریس، پای یک سپاه اسپارتی را برای دفاع از «مادرشهر دوری‌ها» به فوکیس باز کرد. اقدام مشابهی علیه دلفی در سال ۴۴۸ پیش از میلاد باز هم توسط اسپارت ناکام ماند، اما مدتی بعد فوکیسی‌ها با کمک آتن باستان — که در سال ۴۵۴ پیش از میلاد با آن‌ها متحد شده بودند — این زیارتگاه را دوباره تصرف کردند. افول بعدی قدرت زمینی آتن باعث تضعیف این پیوند جدید شد؛ در زمان جنگ پلوپونز، فوکیس اسماً متحد و وابسته اسپارت بود و کنترل دلفی را از دست داده بود.

در سده چهارم پیش از میلاد، فوکیس همواره از سوی همسایگان بوئوتی خود در معرض خطر بود. فوکیسی‌ها پس از کمک به اسپارتی‌ها برای حمله به بوئوتیا در طول نبردهای کورنتیان (۳۹۵–۳۹۴ پیش از میلاد)، در موضع دفاعی قرار گرفتند. آن‌ها در سال ۳۸۰ پیش از میلاد از اسپارت کمک دریافت کردند، اما بعدها مجبور شدند تسلیم قدرت رو به رشد تبای شوند. نیروهای فوکیس در حملات اپامینونداس به پلوپونز شرکت کردند، به جز در آخرین نبرد یعنی نبرد مانتینه (۳۷۰–۳۶۲ پیش از میلاد) که نیروهای خود را اعزام نکردند. تبای در تلافی این کوتاهی، یک مناقشه مذهبی علیه همسایگان خود برپا کرد و یک حکم مجازات علیه آن‌ها از شورای اتحادیه آمفیکتونیک دریافت نمود (۳۵۶ پیش از میلاد). این امر منجر به جنگ مقدس سوم (۳۵۶–۳۴۶ پیش از میلاد) شد.

جنگ مقدس سوم (۳۵۶–۳۴۶ پیش از میلاد)

مقالهٔ اصلی: جنگ مقدس سوم

فوکیسی‌ها به رهبری دو ژنرال توانمند به نام‌های فیلملوس و اونومارخوس، با تصرف دلفی و استفاده از ثروت آن برای استخدام یک ارتش مزدور به حکم مجازات پاسخ دادند. فوکیسی‌ها با کمک مزدور خود، جنگ را به بوئوتیا و تسالی کشاندند و حتی فیلیپ دوم مقدونی را در نبرد شکست دادند. پولیاینوس پیش‌بینی می‌کند که نخستین پیروزی اونومارخوس با استفاده از منجنیق برای پرتاب سنگ به سمت فالانکس مقدونی — هنگامی که از شیب برای حمله به فوکیسی‌ها بالا می‌رفتند — به دست آمد. اما پس از آن، او نبرد مهم میدان کروکوس (۳۵۳ یا ۳۵۲ پیش از میلاد) را به او واگذار کرد. اگرچه فیلیپ فوکیسی‌ها را از تسالی بیرون راند، اما جنگ تا ده سال ادامه یافت، تا اینکه تمام شدن گنجینه‌های معبد و خیانت رهبرانش، فوکیس را در رحم فیلیپ قرار داد. شروطی که او تحمیل کرد — تعهد به بازگرداندن سرمایه‌های معبد و پراکنده کردن جمعیت در روستاهای بدون دژ — به‌سرعت نادیده گرفته شد. در سال ۳۳۹ پیش از میلاد، فوکیسی‌ها بازسازی شهرهای خود را آغاز کردند.

دوره هلنیستی

آن‌ها در جنگ لامیا در کنار آتن باستان علیه آنتیپاتر شرکت کردند. در سال ۲۷۹ پیش از میلاد به دفاع از ترموپیل در برابر گال‌ها کمک کردند و به اتحادیه ایتولی پیوستند. از آن پس اطلاعات کمی از فوکیس در دست است. در طول سده سوم پیش از میلاد، فوکیس به تحت سلطه مقدونیه و اتحادیه ایتولی درآمد و در سال ۱۹۶ پیش از میلاد رسماً به دومین مورد ضممیه شد.

دوره رومی

تحت سلطه جمهوری روم، اتحادیه ایتولی منحل شد، اما توسط آگوستوس دوباره احیا گردید. او همچنین حق رأی فوکیس در اتحادیه آمفیکتونیک را که فوکیس در سال ۳۴۶ پیش از میلاد از دست داده بود، بازگرداند. آگوستوس یک شورای اخائی (σύνοδος) متشکل از شهرهای وابسته پلوپونز و یونان مرکزی تشکیل داد؛ این نهاد در آرگوس مستقر بود و به عنوان پاسدار احساسات یونان باستان عمل می‌کرد. آخرین بار از این شورای اخائی در زمان تراژان یاد شده است.

پیوند به بیرون

• Caspari, Maximilian Otto Bismarck (1911). "Phocis" . Encyclopædia Britannica (in English). Vol. 21 (11th ed.). pp. 448–449.
• Fanaticus website: Phokians, 668–450BC
• Jeremy McInerney. The Folds of Parnassos: Land and Ethnicity in Ancient Phokis. University of Texas Press, 1999.