فیلیپ عرب

فیلیپ عرب
امپراتور روم
سلطنت	۲۴۴–۲۴۹
پیشین	گوردیان سوم
جانشین	دسیوس و هرنیوس اتروسکوس
زاده	شهبا
درگذشته	۲۴۹ ورونا
همسر	مارچا اوتاچیلیا سِویرا
فرزند(ان)	فیلیپوس دوم و یولیا سورینا
نام کامل مارکوس یولیوس فیلیپوس

فیلیپ عرب، با نام کامل مارکوس ژولیوس فیلیپوس (به لاتین: Marcus Iulius Philippus Augustus) (درگذشتهٔ ۲۴۹)، امپراتور روم از سال ۲۴۴ تا ۲۴۹ میلادی بود. او در روستایی نزدیک شهر شهبا در جنوب سوریه امروزی زاده شد و از خانواده‌ای عرب‌تبار بود، ازهمین‌رو به او «فیلیپ عرب» می‌گویند.

پیش از رسیدن به قدرت، در ارتش روم خدمت می‌کرد و پس از کشته شدن امپراتور گوردیان سوم در جنگ با ایرانیان، فرماندهان او را به‌عنوان امپراتور اعلام کردند. در دوران حکومتش، صلحی موقت با ایران برقرار شد و او برای جشن گرفتن هزارمین سال بنیان‌گذاری شهر رم در سال ۲۴۸ میلادی مراسم بزرگی برگزار کرد.

حکومت فیلیپ با شورش‌های داخلی روبه‌رو شد و سرانجام در سال ۲۴۹ میلادی در جنگ با دقیانوس، یکی از فرماندهانش که علیه او قیام کرده بود، کشته شد. برخی منابع مسیحی بعداً ادعا کردند که او نخستین امپراتور روم بوده که به مسیحیت گرایش داشت، هرچند شواهد تاریخی این ادعا را تأیید نمی‌کند.

فیلیپ عرب با نام مارکوس یولیوس فیلیپوس در شهبا (در نزدیکی بصری امروزی در سوریه) و در خانواده‌ای از چابک‌سواران برجسته با اصالت عربی زاده شد. در بحبوحهٔ جنگ امپراتوری روم با ساسانیان به‌دنبال درگذشت تیمسیتئوس، فرماندهٔ پرتورین‌ها و پدر زن امپراتور گوردیان سوم، فیلیپ جانشین او شد.

در ۱۱ فوریه ۲۴۴ خبر مرگ گوردیان سوم منتشر شد. بنا بر منابع ساسانی او در نبرد میسیکه کشته شده بود، اما فیلیپ، مرگ او را بر اثر ابتلا به بیماری اعلام نمود. در منابع یونانی اشاره‌ای به نبرد میسیکه نشده است و فیلیپ عرب را عامل مرگ امپراتور نوجوان می‌دانند. با مرگ گوردیان سوم، فیلیپ به مقام امپراتوری روم رسید و به سرعت عهدنامهٔ صلحی را با امپراتوری ساسانیان برای پایان بخشیدن به جنگ امضا کرد. پس از آن فیلیپ مدتی را به مبارزه با گوت‌ها و دیگر قبایل ناحیهٔ دانوب سپری نمود و سرانجام در سال ۲۴۸ میلادی به رم بازگشت تا در جشن هزارمین سال بنیادگذاری شهر شرکت جوید.

دوران فرمانروایی فیلیپ عرب با بحران واقعی سدهٔ سوم همراه بود. در این مدت قبایل متجاوز مرزهای امپراتوری روم را مورد تاخت و تاز خود قرار داده بودند. در داخل امپراتوری روم نیز جنگ داخلی به فرماندهی ژنرال‌های مخالف رخ می‌داد. فیلیپ عرب در سال ۲۴۸ میلادی، دسیوس را برای مقابله با تهاجم گوت‌ها به منطقهٔ دانوب فرستاد. دسیوس توانست بر گُت‌ها چیره شود. این موفقیت اولیه سبب شد تا سپاهیانش او را امپراتور بنامند. سپس دسیوس به‌سرعت با لشگریانش به سوی رم حرکت کرد. فیلیپ عرب نیز پس از اطلاع از این رویداد با سپاهیانش برای مقابله با دسیوس از رم خارج شد. دو سپاه در تابستان سال ۲۴۹ میلادی، در ورونا (واقع در ایتالیای امروزی) با یکدیگر روبه‌رو شدند. فیلیپ در سپتامبر همان سال شکست خورد و کشته شد. پس از کشته شدن فیلیپ عرب، سنای روم دسیوس را به‌عنوان امپراتور جدید به رسمیت شناخت.

• "Philip the Arab" (به انگلیسی). Britannica Online Encyclopedia. Retrieved 28 September 2010.
• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Philip the Arab». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۰.
• Michael L. Meckler (Ohio State University). "Gordian III (238-244 A.D.)" (به انگلیسی). De Imperatoribus Romanis: An Online Encyclopedia of Roman Rulers and Their Families. Retrieved 27 September 2010.