فهرست قبیله‌های هزاره

قبایل هزاره
قبایل مردم هزاره
مناطق با جمعیت چشمگیر
 افغانستان (هزارستان، کابل، مزار، هرات و...)
 پاکستان (کویته، اسلام‌آباد)
 ایران (مشهد، تهران)
مهاجران در اروپا، استرالیا، آمریکا
زبان‌ها
فارسی دری و هزارگی
دین
اکثراً شیعه اثناعشری و اهل سنت اقلیت اسماعیلی

قبیله‌های هزاره به مجموعه گروه‌های قومی گفته می‌شوند که عمدتاً در منطقهٔ هزارستان (هزاره‌جات) واقع در مناطق مرکزی افغانستان سکونت دارند. با این حال، جمعیت قابل توجهی از آن‌ها عمدتاً در کویته، پاکستان و مشهد، ایران و در سایر نقاط جهان پراکنده اند.

نظر به کتاب سراج التواریخ اثر فیض‌محمد کاتب برخی از قبایل بزرگ هزاره متشکل از ۱۲ دای می‌باشند، مانند:[۱][۲]

  1. دای زنگی
  2. دای کندی
  3. دای میرکشه
  4. دای میرداد
  5. دای خیتای
  6. دای چوپان
  7. دای فولاد
  8. دای کلان
  9. دای دهقان
  10. دای قوزی
  11. دای میرک
  12. دای مردگان

فهرست

در زیر یک لیست جزئی از قبایل مختلف هزاره‌ها ترتیب شده است که منبع آن جلد اول سراج التواریخ اثر فیض‌محمد کاتب می‌باشد:[۳]

نام شاخه ای از سکونت‌گاه اصلی
دایزنگی[۳]قبیله مستقلولایت بامیان و ولسوالی لعل و سرجنگل[۴][۵]
دایکندی[۳]قبیله مستقلولایت دایکندی، ولسوالی لعل و سرجنگل و ارزگان[۴][۵]
دای میرکشه[۳]قبیله مستقلولایت غزنی[۴][۵]
دای دهقان[۳]قبیله مستقلولایت میدان وردک[۴][۵]
دایچوپان[۳]قبیله مستقلولایت زابل، دایکندی و ارزگان[۴][۵]
دای خیتای[۳]قبیله مستقلولایت دایکندی و ارزگان[۴][۵]
دایمیرداد[۳]قبیله مستقلولایت میدان وردک و غزنی[۴][۵]
دای کلان[۳]قبیله مستقلولایت پروان و بغلان[۴][۵]
دای قوزی[۳]قبیله مستقلولایت بغلان و ولایت بامیان[۴][۵]
دای فولاد[۳]قبیله مستقلولایت غزنی[۴][۵]
دایمیرک[۳]قبیله مستقلولایت بغلان[۴][۵]
هزاره قرلق[۶] قبیله مستقل قندوز، بغلان، بدخشان، پروان (شیخ‌علی) و سایر مناطق[۷]
دای مردگان[۳]قبیله مستقلفعلاً نامشخص
بهسود[۳]دای دهقانولسوالی حصهٔ اول بهسود، ولسوالی مرکز بهسود و ناور[۴][۵]
جاغوری[۳]دای میرکشهولسوالی جاغوری[۴][۵]
جغتو[۸]دای میرکشهولسوالی جغتو
شیخ علی[۳]دای کلانولسوالی شیخ علی و ولایت پروان[۴][۵]
نیکپای[۳]دای کلانولسوالی دوشی[۴][۵]
ترکمنی[۳]دای کلانولسوالی سرخ پارسا و غوربند[۴][۵]
محمد خواجه[۳]دای میرکشهولسوالی قره‌باغ، جغتو و خواجه عمری[۴][۵]
قره‌باغی[۹]دای میرکشهولسوالی قره‌باغ
چهاردسته[۳]دای میرکشهولایت غزنی[۴][۵]
قلندر[۳]دای میرکشهولسوالی جاغوری[۴][۵]
ساکایی[۳]دای میرکشهولسوالی جاغوری و سایر مناطق[۴][۵]
پشی[۳]دای میرکشهولسوالی جاغوری[۴][۵]
قطغندای میرکشه، قطغنقطغن، قطغن و بدخشان، ولایت غزنی
بچه غلام[۳]دایزنگیولسوالی پنجاب[۴][۵]
ارزگانی[۳]دای خیتایولایت ارزگان[۴][۵]
داهله[۳]دای فولادولایت قندهار
ایماق هزارهچهار ایماقولایت غور، بادغیس و هرات
تاتار هزارهدای زیناتفاریاب و بادغیس

برخی از قبیله‌های مشهور

شیخ علی

هزاره‌های شیخ علی به دایکلان نیز معروف بوده است. این قبیله بین پروان و بامیان در منطقه غوربند سکونت دارند. هزاره‌های شیخ علی عمدتاً از چهار قبیله بزرگ مانند دایکلان، نایمان، قرلق و کرم علی تشکیل یافته‌اند. سایر قبیله‌های شیخ علی شامل علی جم، نیک پای، ده میرگ، تاتار، بابر و غیره می‌باشند.[۱۰]

بهسود

بهسود و زیر قبایل آن دولت یار، درویش علی، ایسم تیمور، میربچه، دهقان، باتور و غیره هستند.[۱۰]

دایکندی

این قبیله بیشتر از دایکندی می‌باشند. مطابق به عرف آنها معتقدند جدشان کندی برادر زنگی بوده است. زیر قبایل آن دولت بیگ، حیدر بیگ، روشن بیگ، اشترلی، میر هزار، شیخ میران و غیره هستند.[۱۰]

دایزنگی

پرتره‌ای از یک هزاره دایزنگی ۱۸۹۷

قبیله دایزنگی بیشتر در نقطه مرکزی هزاره جات سکونت گزیدند که شامل ولسوالی‌های لعل و سرجنگل، پنجاب و ورس می‌شود. زیر قبایل آن بچه غلام، بابلی، گدی، کوت داغی، قره قل داغی، میرامور، سگ پای، سه پای، سگ دیز و غیره هستند.[۱۰]

دای میرک

دای‌میرک قبیله‌ای از مردم هزاره است که بیش‌تر شامل طوایف قوزی، ده‌مرده، خوجه‌احمد و ساکه در نهرین، طوایف خردی و ختای حدود ده هزار خانوار در دهنهٔ غوری قلندر و گردی در جلگه، قوزی و ساکه در اندراب و از تمام طوایف دای‌میرک حدود ده هزار خانواده در پلخمری زیست دارند. دای‌میرک‌ها یکی از طوایف مقتدر و با نفوس هزاره‌ها در بغلان‌اند. دای‌میرک‌ها سنی مذهب و اسماعیلیه اند و بنابر باور خودشان نوادگان ترکان تخار اند.

جاغوری

جاغوری‌ها یکی از قبایل بزرگ هزاره اند که عمدتاً از ولسوالی جاغوری، ولایت غزنی می‌باشند. زیر قبایل معروف جاغوری عبارتند از: قلندر، چهاردسته، آته، مسکه، شیرداغ، باغچاری، بوباش و غیره.[۱۰]

جغتو

جغتو از جمله قبایل بزرگ هزاره است که بیشتر از ولسوالی جغتو، ولایت غزنی می‌باشند.[۱۱]

محمد خواجه

مینیاتوری از امیر محمد خواجه

محمد خواجه یکی از قبایل بزرگ و تاریخی هزاره‌ها در افغانستان می‌باشد که بیشتر از ولایت غزنی می‌باشند.[۱۲][۱۳][۱۴][۱۰]

دای خیتای

دای خیتای در مرکز-جنوب افغانستان زندگی می‌کنند.[۱۵] صرف نظر از موقعیت آنها در میان دیگر قبایل، دای خیتای همراه با دای چوپان قبیله بزرگتر ارزگانی هزاره‌ها را تشکیل می‌دهند.[۱۶]

دایچوپان

دایچوپان در جنوب افغانستان زندگی می‌کنند.[۱۷] منطقه‌ای به همین نام دای چوپان در ولایت زابل از نام همین قبیله گرفته شده است. دای چوپان از نوادگان امیر چوپان، یک از سرداران هزاره بود که آرامگاه وی در گرشک، ولایت هلمند می‌باشد.[۱۸][۱۹]

دایمیرداد

دایمیرداد عمدتاً در ولسوالی دایمیرداد، ولایت میدان وردک زندگی می‌کند. دایمیردادی‌ها قرابت نزدیک به قبیله بهسود دارند.[۱۰]

هزاره ایماق

هزارهٔ ایماق از جمله هزاره‌های سنی‌مدهب هستند که در بین دیگر ایماق‌ها زندگی می‌کنند.[۲۰]

منابع

  1. باربارا ان براور; باربارا روز ژونستون (2007). ناپدید شدن آدمها؟: اقلیت‌ها در جنوب آسیا. انتشارات لیفت کاست. pp. ١٥٧–. ISBN 978-1-59874-121-6. Retrieved 29 March 2011.
  2. ساختار قبایل هزاره, برنامه مطالعات فرهنگ، دانشکده تحصیلات تکمیلی نیروی دریایی ایالات متحده.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 کاتب، فیض محمد (١٨۶٢). سراج التواریخ. ج. جلد اول. کابل: دارالسلطنه کابل. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ٢۰ آوریل ٢۰٢١.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 نبی زاده، محمد عوض (١٩٨۶). لهجه مروج مردم هزاره. ج. جلد اول. کابل: ریاست اقوام و قبایل افغانستان. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰ آوریل ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ٢۰ آوریل ٢۰٢١.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 نبی زاده، محمد عوض (١٩٨۶). اتنوگرافی اقوام هزاره. ج. دوم. کابل: ریاست اقوام و قبایل افغانستان. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰ آوریل ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ٢۰ آوریل ٢۰٢١.
  6. حاج کاظم، حسینعلی یزدانی بهسودی (1368). "پژوهشی در تاریخ هزاره ها / مولف حسینعلی یزدانی بهسودی (حاج کاظم". doi:10.2458/azu_acku_d. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
  7. Mousavi, Sayed Askar (1998). The Hazaras of Afghanistan: an historical, cultural, economic and political study. Richmond, Surrey: Curzon. p. 140. ISBN 0-7007-0630-5.
  8. Hazara tribal structure, Program for Culture and Conflict Studies, US Naval Postgraduate School
  9. Hazara tribal structure, Program for Culture and Conflict Studies, US Naval Postgraduate School.
  10. 1 2 3 4 5 6 7 یزدانی، حسینعلی. پژوهشی در تاریخ هزاره‌ها. چاپخانه مهتاب. ص. اقوام هزاره.
  11. Hazara tribal structure, Program for Culture and Conflict Studies, US Naval Postgraduate School.
  12. پولادی، حسن. هزاره‌ها. ترجمهٔ علی عالمی کرمانی. نشر تهران: محمد ابراهیم شریعتی افغانستانی. شابک ۹۶۴۰۶۰۵۲۷۱.
  13. ص ۴۷۸، جلد سوم، تاریخ تیمور بیگ، شرف الدین الیزدی؛ به انگلیسی.
  14. ص ۲۰، کتاب تذکر انقلاب، ترجمهٔ شکیراندو.
  15. براور، باربارا ان؛ ژونستون، بابارا روز (٢۰۰٧). ناپدید شدن مردم؟: گروه‌های بومی و اقلیت‌های قومی در آسیای جنوبی و مرکزی. انتشارات لیفت کاست. ص. ۱۵۷. شابک ۹۷۸۱۵۹۸۷۴۱۲۱۶. دریافت‌شده در ٢٩ مارس ٢۰١١.
  16. انتشارات صندوق وایکینگ در مردم‌شناسی. بنیاد گرن برای تحقیقات انسان‌شناسی. ١٩٥٨. دریافت‌شده در ٢٩ مارس ٢۰١١.
  17. براور، باربارا ان؛ ژونستون، بابارا روز (٢۰۰٧). ناپدید شدن مردم؟: گروه‌های بومی و اقلیت‌های قومی در آسیای جنوبی و مرکزی. انتشارات لیفت کاست. ص. ۱۵۷. شابک ۹۷۸۱۵۹۸۷۴۱۲۱۶. دریافت‌شده در ٢٩ مارس ٢۰١١.
  18. کانفیلد، رابرت ال. قومیت مدیریت و قدرت در آسیای میانه:بازی‌های جدید خورد و بزرگ. انتشارات تیلور و فرانسیس. ص. ۱۳۱. شابک ۹۷۸۰۴۱۵۷۸۰۶۹۸. دریافت‌شده در ٢٩ مارس ٢۰١١.
  19. انتشارات صندوق وایکینگ در مردم‌شناسی. بنیاد گرن برای تحقیقات انسان‌شناسی. ١٩٥٨. دریافت‌شده در ٢٩ مارس ٢۰١١.
  20. https://web.archive.org/web/20131229110139if_/http://www.uscwm.info/op1040/pdfs/144.pdf