قوراتپه

قره تپه، غرب، استوپای گرد ۱۰۰–۶۰۰ میلادی

قوراتپه یک مجموعه باستان‌شناسی بودایی در منطقه آسیای مرکزی باکتریا، در آواز ترمز نزدیک شهر ترمز در جنوب ازبکستان است. پایه‌های این سایت به قرن اول میلادی مربوط می‌شود، با اوج فعالیت در حدود قرن سوم و چهارم در دوران کوشان قبل از کاهش مرگبار در حدود قرن پنجم میلادی، احتمالاً با حمله کوشانو-ساسانی که سکه‌های آن را می‌توان در این سایت یافت. بیشتر نوشته‌های دوره‌های کوشان و کوشانو-ساسانی از صومعه‌های بودایی کارا تیپ و فیاز-تپ تیپ آمده است.

تاریخچه

قدیمی‌ترین سازه‌های عبادت بودایی در قراتپه، که با نام قراتاغ نیز شناخته می‌شود، به قرن اول میلادی برمی‌گردد.^[۱]^[۲] اوج فعالیت قراتپه با قرن‌های اول تا سوم میلادی همزمان است که در طی آن مجتمع‌های عبادتی بسیاری ساخته شدند. مجتمع‌های قبلی بازسازی و گسترش یافتند.^[۱]^[۲] در این دوره، راهبان بودایی، نوآموزان آنها، مقامات شهر و ساکنان خیرخواه شهر نقش‌های مهمی ایفا کردند و حمایت‌هایی ارائه دادند.^[۳]^[۱]

مصنوعات

کتیبه‌های متعدد روی بقایای یافت شده در قوراتپا، جزئیاتی در مورد این مکان را آشکار می‌کنند. بر اساس این کتیبه‌ها، برخی از مؤسسات صومعه‌ای در قوراتپا شامل صومعه پادشو - کخاده‌واکاویشارا، صومعه پسر گولاوشارا (گندافار) و اوکاویکسارا می‌شود.^[۲]^[۳] برخی از راهبان شناخته شده‌ای که در کتیبه‌های قوراتپا از آنها نام برده شده است، بوداشیر، بودخانمیترا و جیواناندا هستند. تصاویر حفظ شده‌ای از مردان و زنان عبادت کننده و همچنین مجسمه‌های بودا بر روی دیوارها وجود دارد. مجسمه‌های بودای زیادی در قوراتپا یافت شده است.^[۳]^[۱]

رها کردن

در پایان قرن سوم میلادی، جوامع صومعه‌ای قراتپه یا رو به زوال رفتند یا به دلیل لشکرکشی‌های نظامی امپراتوری ساسانی علیه دولت کوشان متروکه شدند.^[۱] در برخی از سلول‌های صومعه‌ای، آتشدان‌هایی نصب شده بود. در همین دوره، بخش‌های خاصی از مجتمع‌های صومعه‌ای قراتپه تا اواخر قرن چهارم و اوایل قرن پنجم به فعالیت خود ادامه دادند.^[۳] از اواخر قرن چهارم به بعد، برخی از ساختمان‌ها و اتاق‌های عبادت قراتپه به عنوان مکان‌های دفن استفاده می‌شدند، در حالی که قسمت‌های ورودی پر از قلوه سنگ و خاک بود.^[۳]

یافته‌ها

اولین تدفین‌ها شامل بقایای لباس و منسوجات به سبک سغدی، کاسه‌های پیروز و کاسه‌هایی با نقوش پرنده بود. تدفین‌های بعدی که به قرن‌های ۵ و ۶ میلادی مربوط می‌شوند، شامل دفن حاکمان ترمذ با یک طرف بدن با نقش پلنگ بود. از قرن ۷ تا ۱۲ میلادی، زاهدان از برخی از سلول‌ها و اتاق‌های صومعه نیمه ویران در قراطپه استفاده می‌کردند.^[۳]^[۱] گورهای اولیه شامل شانه‌های سبک سغدی، شانه‌های دسته‌دار و آویزهای چشم، کفگیرهای شاخی شکل، مدال‌ها و جعبه‌های شانه با حکاکی، سفال‌ها و چراغ‌های ساسانی، حلقه‌های دوک نخ ریسی و یک جوهردان هستند.^[۲]^[۴] آنها با کتیبه‌هایی به خط هندی (خاروشتی و برهمی) و نقاشی‌هایی روی دیوارها، از جمله کوشان-باختری و پهلوی-فارس، تزئین شده بودند.^[۱]^[۲]

تحقیقات باستان‌شناسی

در ابتدا، در سال‌های ۱۹۲۶–۱۹۲۸، موزه دولتی هنر شرقی در مسکو یک سفر اکتشافی مربوط به فرهنگ مردمان شرقی انجام داد.^[۳]^[۱] در سال ۱۹۳۷، میخائیل ماسون و وای. جی. پچلینا کارهای تحقیقاتی انجام دادند.^[۱]^[۳] در دهه ۱۹۶۰، باستان‌شناس بی. وای. استاویتسکی کاوش‌های باستان‌شناسی را رهبری کرد.^[۱] بعداً، سفرهای اکتشافی مشترک باستان‌شناسی ازبکستان و ژاپن انجام شد.

تعمیرات

تعمیرات صومعه در قوراتپه در قرن‌های چهارم و پنجم انجام شد. مجسمه‌های محلی مرمت شدند و نقاشی‌های دیواری جدیدی (عمدتاً با یک رنگ و در ارتفاع پایین‌تر از نقاشی‌های قبلی) ایجاد شدند. بسیاری از زائران هندی از صومعه بازدید می‌کردند. در قرن پنجم، صومعه سرانجام متروکه شد و از محل آن به عنوان گورستان استفاده شد. یافته‌های قبرها نشان می‌دهد که در قرن هشتم، صومعه مسیحی فعال بوده است.

دادگاه شمالی
نمای کلی، منطقه شمالی
درون یک غار

آثار باستانی

طاقچه‌های بسیاری یافت شد که مجسمه‌های بودای طلایی یا سرامیکی را در خود جای داده بودند و سایبان‌هایی بر روی ستون‌های باشکوه قرار داشتند. نکته قابل توجه این است که برخی از مجسمه‌های بودا توسط یک هاله کامل احاطه شده‌اند که پس از دوره کوشان در ترکستان و شرق آسیا رایج شد. یک کتیبه برهمایی نیز از این مکان به دست آمد.