لیزدگزامفتامین مزیلات

لیس‌دگزامفتامین
داده‌های بالینی
نام‌های تجاریویوانس، اِلوَنس، تایونس و دیگر نام‌ها
نام‌های دیگرال-لیزین-دی-آمفتامین؛ (2S)-۲٬۶-دی‌آمینو-N-[(2S)-1-فنیل‌پروپان-۲-ایل]هگزانامید
N-[(2S)-1-فنیل-۲-پروپانیل]-ال-لیزینامید
AHFS/Drugs.commonograph
مدلاین پلاسa607047
داده‌ها
رده‌بندی داروهای
بارداری
  • استرالیا: B3
    میزان وابستگیمتوسط[۱][۲]
    اعتیادآوریمتوسط[۱][۲]
    روش مصرف دارواز راه دهان
    وضعیت قانونی
    وضعیت قانونی
    داده‌های فارماکوکینتیک
    زیست فراهمیخوراکی: ۹۶٫۴٪[۸]
    پیوند پروتئینی۲۰٪ (به‌عنوان دکستروآمفتامین)[۹]
    متابولیسمدر ابتدا هیدرولیز توسط آنزیم‌ها در گلبول‌های قرمز، سپس متابولیسم بعدی
    متابولیت‌هادکستروآمفتامین (و متابولیت‌های آن) و L-lysine
    اثر داروخوراکی: کمتر از ۲ ساعت[۱۰][۱۱]
    نیمه‌عمر حذفلیس‌دگزامفتامین: کمتر از ۱ ساعت[۱۲]
    دکستروآمفتامین: ۱۰–۱۲ ساعت[۱۲][۵]
    مدت زمان اثر۱۰–۱۴ ساعت[۱۳][۱۰][۱۱]
    دفعکلیه: حدود ۲٪
    شناسه‌ها
    • (2S)-2,6-Diamino-N-[(1S)-1-methyl-2-phenylethyl]hexanamide
    شمارهٔ سی‌ای‌اس
    پاب‌کم CID
    IUPHAR/BPS
    دراگ‌بنک
    کم‌اسپایدر
    UNII
    KEGG
    ChEMBL
    CompTox Dashboard (EPA)
    داده‌های فیزیکی و شیمیایی
    فرمول شیمیاییC=۱۵
    جرم مولی۸۳٫۲۲۰ g·mol−1
    مدل سه بعدی (جی‌مول)
    دست‌سانی راست‌گردان انانتیومر
    • O=C(NC@HC)C@@HCCCCN
    • InChI=1S/C15H25N3O/c1-12(11-13-7-3-2-4-8-13)18-15(19)14(17)9-5-6-10-16/h2-4,7-8,12,14H,5-6,9-11,16-17H2,1H3,(H,18,19)/t12-,14-/m0/s1
    • Key:VOBHXZCDAVEXEY-JSGCOSHPSA-N

    لیس‌دگزامفتامین (به انگلیسی: Lisdexamfetamine)، (شناخته شده به عنوان ویاس در ایران) که با نام‌های تجاری ویوانس (Vyvanse) و اِلوَنس (Elvanse) و دیگر نام‌ها به فروش می‌رسد، یک داروی محرک است که به‌عنوان درمانی برای اختلال کم‌توجهی - بیش‌فعالی (ADHD) در کودکان و بزرگسالان و برای اختلال پرخوری متوسط تا شدید در بزرگسالان استفاده می‌شود.[۱۴] لیس‌دگزامفتامین از راه دهان مصرف می‌شود. اثرات آن معمولاً ظرف ۹۰ دقیقه آغاز شده و تا ۱۴ ساعت باقی می‌ماند.[۱۴]

    عوارض جانبی شایع لیس‌دگزامفتامین شامل کاهش اشتها، اضطراب، اسهال، بی‌خوابی، تحریک‌پذیری، درد شکمی و تهوع است.[۱۴] عوارض جانبی نادر اما جدی شامل پارانویا، شیدایی، ایست قلبی در افراد با مشکلات قلبی زمینه‌ای و روان‌پریشی می‌شود.[۱۴]به دلیل نحوه عملکرد کاملا متفاوت این دارو با سایر آمفتامین‌ها ( آدرال، اسپید خیابانی و دکستروآمفتامین) این دارو پتانسیل سو مصرف کمتری دارد زیرا مصرف آن فقط از طریق دهان ممکن است و مصرف آن به سایر روش ها (از طریق بینی، تزریق و غیره) هیچ تغییری در اثر آن ایجاد نمی‌کند.[۵][۱۴] در صورت استفاده همزمان با داروهای سروتونرژیک ممکن است سندرم سروتونین رخ دهد.[۱۴] استفاده از آن در دوران بارداری ممکن است به جنین آسیب برساند و مصرف آن در دوران شیردهی توسط شرکت سازنده توصیه نمی‌شود.[۱۵][۱۴][۱۶]

    لیس‌دگزامفتامین یک پیش‌داروی غیرفعال است که از واکنش تراکمی ال-لیزین، یک اسید آمینه طبیعی، و دکستروآمفتامین تشکیل می‌شود.[۱۷] در بدن، فرآیندهای متابولیک این واکنش را معکوس کرده و عامل فعال، یعنی دکستروآمفتامین که یک محرک دستگاه عصبی مرکزی (CNS) است، را آزاد می‌کند.[۱۴][۱۸]

    لیس‌دگزامفتامین برای استفاده پزشکی در ایالات متحده در سال ۲۰۰۷ و در اتحادیه اروپا در سال ۲۰۱۲ تأیید شد.[۱۴][۱۹] در سال ۲۰۲۳، این دارو هفتاد و ششمین داروی رایج تجویز شده در ایالات متحده با بیش از ۹ میلیون نسخه بود.[۲۰][۲۱] این دارو در بریتانیا یک ماده کنترل‌شده کلاس B، در استرالیا یک داروی کنترل‌شده جدول ۸ و در ایالات متحده یک ماده کنترل‌شده جدول II است.[۱۵][۲۲]

    کاربردها

    پزشکی

    کپسول‌های ۳۰ میلی‌گرمی ویوانس

    لیس‌دگزامفتامین عمدتاً به عنوان درمانی برای اختلال کم‌توجهی - بیش‌فعالی (ADHD) و اختلال پرخوری استفاده می‌شود.[۵] این دارو کاربردهای مشابهی به‌صورت استفاده بدون مجوز (off-label) با دیگر آمفتامین‌های دارویی دارد،[۱۳] مانند درمان حمله خواب.[۲۳] افراد بالای ۶۵ سال به‌طور معمول در کارآزمایی‌های بالینی لیس‌دگزامفتامین برای ADHD مورد آزمایش قرار نگرفته‌اند.[۵] بر اساس یک بررسی سیستماتیک در سال ۲۰۱۹، لیس‌دگزامفتامین مؤثرترین درمان برای ADHD در بزرگسالان بود.[۲۴]

    اشکال دارویی موجود

    لیس‌دگزامفتامین به صورت نمک مسیلات و به شکل کپسول‌های خوراکی و قرص‌های جویدنی موجود است.[۵] یک دوز ۵۰ میلی‌گرمی لیس‌دگزامفتامین دی‌مسیلات از نظر مقدار دکستروآمفتامین موجود، تقریباً هم‌مولار با دوز ۲۰ میلی‌گرمی دکستروآمفتامین سولفات یا ۱۵ میلی‌گرم دکستروآمفتامین پایه آزاد است.[۱۲][۲۵][۲۶] کپسول‌های لیس‌دگزامفتامین را می‌توان به‌طور کامل بلعید، یا می‌توان آن‌ها را باز کرده و محتویات را در آب، ماست یا پوره سیب مخلوط و مصرف کرد.[۵][۲۷]

    موارد منع مصرف

    مصرف دارویی لیس‌دگزامفتامین در افرادی که به محصولات آمفتامین یا هر یک از ترکیبات غیرفعال فرمولاسیون حساسیت شدید دارند، منع مصرف دارد.[۵] همچنین در بیمارانی که طی ۱۴ روز گذشته از مهارکننده مونوآمین اکسیداز (MAOI) استفاده کرده‌اند، منع مصرف دارد.[۵][۲۸] محصولات آمفتامین توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (USFDA) در افراد با سابقه سوءمصرف دارو، بیماری قلبی، یا تحریک‌پذیری یا اضطراب شدید، یا در کسانی که در حال حاضر دچار تصلب شرایین، آب‌سیاه، پرکاری تیروئید یا پرفشاری خون شدید هستند، منع مصرف دارد.[۲۹] با این حال، یک بیانیه اجماع پزشکی اروپایی در مورد ADHD بزرگسالان اشاره کرد که محرک‌ها سوءمصرف مواد را در بزرگسالان مبتلا به ADHD و اختلال مصرف مواد همزمان تشدید نمی‌کنند و نباید از مصرف آنها در این افراد خودداری شود.[۳۰] در هر صورت، این بیانیه اشاره کرد که محرک‌های سریع‌الاثر باید در افراد مبتلا به هر دو ADHD و اختلال مصرف مواد اجتناب شود و فرمولاسیون‌های محرک با رهایش کندتر مانند متیل‌فنیدات OROS (کنسرتا) و لیس‌دگزامفتامین به دلیل پتانسیل سوءمصرف پایین‌تر، باید ترجیح داده شوند.[۳۰] اطلاعات تجویزی تأیید شده توسط اداره کالاهای درمانی استرالیا، بی‌اشتهایی عصبی را نیز به موارد منع مصرف اضافه می‌کند.[۳۱]

    عوارض جانبی

    محصولات حاوی لیس‌دگزامفتامین دارای پروفایل ایمنی دارو قابل مقایسه‌ای با محصولات حاوی آمفتامین هستند.[۱۷] عوارض جانبی اصلی لیس‌دگزامفتامین در کارآزمایی‌های بالینی کوتاه‌مدت (با شیوع ≥۵٪) شامل کاهش اشتها، بی‌خوابی، خشکی دهان، کاهش وزن، تحریک‌پذیری، درد بالای شکم، تهوع، استفراغ، اسهال، یبوست، افزایش ضربان قلب، اضطراب، سرگیجه و احساس بی‌قراری بوده است.[۵][۱۴] میزان عوارض جانبی ممکن است در بزرگسالان، نوجوانان و کودکان متفاوت باشد.[۵] عوارض جانبی نادر اما جدی لیس‌دگزامفتامین ممکن است شامل شیدایی، مرگ ناگهانی قلبی در افراد با مشکلات قلبی زمینه‌ای، روان‌پریشی ناشی از محرک و سندرم سروتونین باشد.[۱۴][۵]

    تداخلات دارویی

    عوامل اسیدی‌کننده: داروها یا غذاهایی که ادرار را اسیدی می‌کنند، مانند اسید آسکوربیک، دفع ادراری دکستروآمفتامین را افزایش می‌دهند و در نتیجه نیمه‌عمر و اثربخشی دکستروآمفتامین در بدن را کاهش می‌دهند.[۵][۲۹] عوامل قلیایی‌کننده: داروها یا غذاهایی که ادرار را قلیایی می‌کنند، مانند سدیم بی‌کربنات، دفع ادراری دکستروآمفتامین را کاهش می‌دهند و در نتیجه نیمه‌عمر و اثربخشی دکستروآمفتامین در بدن را افزایش می‌دهند.[۵][۲۹] مهارکننده‌های CYP2D6: هیدروکسیل‌دار کردن از طریق آنزیم سیتوکروم پی ۴۵۰ CYP2D6 مسیر اصلی متابولیسم دکستروآمفتامین است.[۳۲] مهارکننده‌های قوی CYP2D6، مانند پاروکستین، فلوکستین، بوپروپیون و دولوکستین، ممکن است متابولیسم دکستروآمفتامین را مهار کرده و در نتیجه میزان قرارگیری بدن در معرض آن را افزایش دهند.[۳۲][۵] در حال حاضر، مطالعاتی برای مشخص کردن این تداخل بالقوه وجود ندارد.[۳۲] مصرف همزمان لیس‌دگزامفتامین با مهارکننده‌های CYP2D6 ممکن است خطر سندرم سروتونین را به دلیل افزایش قرارگیری در معرض دارو، افزایش دهد.[۵]

    مهارکننده‌های مونوآمین اکسیداز: مصرف همزمان MAOIها و محرک‌های سیستم عصبی مرکزی مانند لیس‌دگزامفتامین می‌تواند باعث بحران پرفشاری خون شود.[۵]

    مهارکننده‌های بازجذب نوراپی‌نفرین (NRIs) مانند اتوموکستین از آزادسازی نوراپی‌نفرین ناشی از آمفتامین‌ها جلوگیری کرده و مشخص شده است که اثرات محرک، سرخوشی‌آور و مقلد سمپاتیک دکستروآمفتامین را در انسان کاهش می‌دهند.[۳۳][۳۴][۳۵]

    فارماکولوژی

    سازوکار عمل

    لیس‌دگزامفتامین یک پیش‌داروی غیرفعال است که در بدن به دکستروآمفتامین، یک ترکیب فعال دارویی که مسئول فعالیت دارو است، تبدیل می‌شود.[۳۶] پس از مصرف خوراکی، لیس‌دگزامفتامین توسط آنزیم‌ها در گلبول‌های قرمز خون به ال-لیزین، یک اسید آمینه ضروری طبیعی، و دکستروآمفتامین تجزیه می‌شود.[۵] نیمه‌عمر این تبدیل تقریباً ۱ ساعت است. تبدیل لیس‌دگزامفتامین به دکستروآمفتامین تحت تأثیر پی‌اچ دستگاه گوارش قرار نمی‌گیرد و بعید است که تحت تأثیر تغییرات در زمان‌های طبیعی عبور گوارشی قرار گیرد.[۵][۳۷] مطالعات یک رابطه خطی بین حداکثر غلظت پلاسمایی دکستروآمفتامین و دوز لیس‌دگزامفتامین تا دوزهای ۲۵۰ میلی‌گرم نشان می‌دهند.[۳۸] ایزومرهای نوری آمفتامین، یعنی دکستروآمفتامین و لووآمفتامین، آگونیست‌های TAAR1 و مهارکننده‌های انتقال‌دهنده وزیکولی مونوآمین ۲ هستند که می‌توانند وارد نورون‌های مونوآمین شوند؛[۳۹][۴۰] این امر به آنها اجازه می‌دهد انتقال‌دهنده‌های عصبی مونوآمین (دوپامین، نوراپی‌نفرین و سروتونین و غیره) را از محل‌های ذخیره‌سازی خود در نورون پیش‌سیناپسی آزاد کرده و همچنین از بازجذب این انتقال‌دهنده‌ها از شکاف سیناپسی جلوگیری کنند.[۳۹][۴۰] لیس‌دگزامفتامین برای ایجاد یک اثر طولانی‌مدت که در طول روز پایدار باشد و پتانسیل سوءمصرف آن کاهش یابد، توسعه داده شد. اتصال اسید آمینه لیزین، میزان نسبی دکستروآمفتامین موجود در جریان خون را کاهش می‌دهد. از آنجایی که هیچ دکستروآمفتامین آزادی در کپسول‌های لیس‌دگزامفتامین وجود ندارد، دکستروآمفتامین از طریق دستکاری مکانیکی، مانند خرد کردن یا استخراج ساده، در دسترس قرار نمی‌گیرد. لیس‌دگزامفتامین یک فرمول تک-انانتیومری دکستروآمفتامین است[۳۶] که مشابه دکسدرین است، اما با سایر داروهای مبتنی بر آمفتامین مانند آدرال،[۲۹] که حاوی دکستروآمفتامین و لووآمفتامین با نسبت ۳:۱ است، یا مخلوط‌های راسمیک مانند ایوکیو (Evekeo) و بنزدرین که تولید آن متوقف شده و نمک‌های آمفتامین با نسبت انانتیومری ۱:۱ بودند، تفاوت دارد. مطالعات نشان می‌دهند که لیس‌دگزامفتامین ممکن است پتانسیل سوءمصرف کمتری نسبت به دکستروآمفتامین و پروفایل سوءمصرفی مشابه با دی‌اتیل‌پروپیون در دوزهای مورد تأیید FDA برای درمان اختلال کم‌توجهی - بیش‌فعالی داشته باشد، اما همچنان در صورت مصرف بیش از ۱۰۰٪ از این دوز، پتانسیل سوءمصرف بالایی دارد.[۳۷]

    فارماکوکینتیک

    غلظت دکستروآمفتامین پس از تجویز خوراکی یک دوز هم‌مولار از دکستروآمفتامین سولفات سریع‌الاثر (IR) (۴۰ میلی‌گرم؛ معادل ۳۰ میلی‌گرم دکستروآمفتامین پایه آزاد) و لیس‌دگزامفتامین دی‌مسیلات (۱۰۰ میلی‌گرم) در بزرگسالان سالم.[۲۵][۴۱] Cmax، t1/2 و AUC∞ بین دو دارو مشابه بود، در حالی که tlag (۱٫۵ ساعت در مقابل ۰٫۸ ساعت) و tmax (۴٫۶ ساعت در مقابل ۳٫۳ ساعت) برای لیس‌دگزامفتامین طولانی‌تر از دکستروآمفتامین بود.[۲۵]

    شیمی

    لیس‌دگزامفتامین یک آمفتامین استخلافی با یک پیوند آمیدی است که از واکنش تراکمی دکستروآمفتامین با گروه کربوکسیلات اسید آمینه ضروری ال-لیزین تشکیل می‌شود.[۱۷] این واکنش با حفظ استریوشیمی رخ می‌دهد، بنابراین محصول لیس‌دگزامفتامین به صورت یک استریوایزومر منفرد وجود دارد. نام‌های ممکن بسیاری برای لیس‌دگزامفتامین بر اساس نام‌گذاری آیوپاک وجود دارد، اما معمولاً به آن N-[(2S)-1-فنیل-۲-پروپانیل]-ال-لیزینامید یا (2S)-2,6-دی‌آمینو-N-[(1S)-1-متیل-۲-فنیل‌اتیل]هگزانامید گفته می‌شود.[۴۲] واکنش تراکمی با از دست دادن آب رخ می‌دهد:

    (S)-PhCH
    2    CH(CH
    3    )NH
    2     + (S)-HOOCCH(NH
    2    )CH
    2    CH
    2    CH
    2    CH
    2    NH
    2     → (S,S)-PhCH
    2    CH(CH
    3    )NHC(O)CH(NH
    2    )CH
    2    CH
    2    CH
    2    CH
    2    NH
    2     + H
    2    O

    گروه عاملی‌های آمین در معرض اکسیداسیون در هوا آسیب‌پذیر هستند و بنابراین داروهای حاوی آنها معمولاً به صورت نمک فرموله می‌شوند که در آن این بخش پروتون‌دار شده است. این کار پایداری، حلالیت در آب را افزایش می‌دهد و با تبدیل یک ترکیب مولکولی به یک ترکیب یونی، نقطه ذوب را افزایش داده و در نتیجه یک محصول جامد را تضمین می‌کند.[۴۳] در مورد لیس‌دگزامفتامین، این امر با واکنش با دو اکی‌والان متان‌سولفونیک اسید برای تولید نمک دیمسیلات، یک پودر محلول در آب (۷۹۲ میلی‌گرم بر میلی‌لیتر) با رنگ سفید تا کرم به دست می‌آید.[۵]

    PhCH
    2    CH(CH
    3    )NHC(O)CH(NH
    2    )CH
    2    CH
    2    CH
    2    CH
    2    NH
    2     + 2 CH
    3    SO
    3    H     → [PhCH
    2    CH(CH
    3    )NHC(O)CH(NH+
    3    )CH
    2    CH
    2    CH
    2    CH
    2    NH+
    3    ]    [CH
    3    SO−
    3    ]
    2

    مقایسه با سایر فرمولاسیون‌ها

    لیس‌دگزامفتامین دی‌مسیلات یک فرمولاسیون تجاری برای ارائه دکستروآمفتامین است. جدول زیر این دارو را با سایر داروهای آمفتامینی مقایسه می‌کند.

    مقدار آمفتامین پایه در داروهای آمفتامینی تجاری
    نام دارونام رایجآمفتامین پایه
    آمفتامین بنزدرین، ایوکیو ۱۰۰٪ راسمیک (d- و l-آمفتامین)
    نمک‌های مخلوط آمفتامین آدرال، آمفیزا ۷۵٪ d- و ۲۵٪ l-آمفتامین (راسمیک)
    دکستروآمفتامین دکسدرین، زنزدی ۱۰۰٪ d-آمفتامین
    لیس‌دگزامفتامین ویوانس، الونس ۱۰۰٪ d-آمفتامین (پیش‌دارو)

    تاریخچه

    لیس‌دگزامفتامین توسط رابرت اوبرلندر در شرکت «نیو ریور فارماسیوتیکالز» با نام NRP104 توسعه دارو یافت، پیش از آنکه این شرکت توسط تاکدا فارماسوتیکال کمپانی از طریق خرید شایر پی‌ال‌سی پیش از عرضه به بازار، خریداری شود.[۴۴] این دارو برای ایجاد نسخه‌ای با اثر طولانی‌تر و سوءمصرف دشوارتر از دکستروآمفتامین ساخته شد، زیرا نیاز به تبدیل به دکستروآمفتامین از طریق آنزیم‌ها در گلبول‌های قرمز، شروع اثر آن را بدون توجه به راه مصرف دارو به تأخیر می‌اندازد.[۴۵] در فوریه ۲۰۰۷، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) لیس‌دگزامفتامین را برای درمان ADHD تأیید کرد.[۴۶] در اوت ۲۰۰۹، بهداشت کانادا بازاریابی لیس‌دگزامفتامین را برای مصرف با نسخه تأیید کرد.[۴۷] در ژانویه ۲۰۱۵، لیس‌دگزامفتامین توسط FDA برای درمان اختلال پرخوری در بزرگسالان تأیید شد.[۴۸] FDA در سال ۲۰۱۵ تأییدیه آزمایشی به فرمولاسیون‌های ژنریک لیس‌دگزامفتامین داد.[۴۹] تاریخ انقضای حفاظت از پتنت لیس‌دگزامفتامین در ایالات متحده ۲۴ فوریه ۲۰۲۳ بود.[۴۹] پتنت کانادایی ۲۰ سال پس از تاریخ ثبت آن در ۱ ژوئن ۲۰۰۴ منقضی شد.[۵۰] سهمیه تولید برای سال ۲۰۱۶ در ایالات متحده ۲۹٬۷۵۰ کیلوگرم بود.[۵۱]

    جامعه و فرهنگ

    نام

    کپسول‌های الونس بزرگسالان ۵۰ و ۷۰ میلی‌گرم بر روی بسته‌بندی (آلمانی)

    لیس‌دگزامفتامین نام بین‌المللی غیر اختصاصی (INN) و مخفف ال-لیزین-دکستروآمفتامین است.[۵۲] تا نوامبر ۲۰۲۰، لیس‌دگزامفتامین با نام‌های تجاری زیر فروخته می‌شود: Aduvanz, Elvanse, Juneve, Samexid, Tyvense, Venvanse, و Vyvanse.[۵۳]

    پژوهش

    افسردگی

    آمفتامین از دهه ۱۹۳۰ برای درمان افسردگی استفاده می‌شد و به عنوان اولین داروی ضدافسردگی توصیف شده است.[۵۴] در مطالعات بالینی در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰، مشخص شد که محرک‌های روانی، از جمله آمفتامین و متیل‌فنیدات، به‌طور موقت خلق و خو را در اکثر افراد مبتلا به افسردگی بهبود می‌بخشند و فعالیت روانی-حرکتی را در تقریباً همه افراد افزایش می‌دهند.[۵۵] برخی از کارآزمایی‌های بالینی که از لیس‌دگزامفتامین به عنوان درمان کمکی با یک مهارکننده انتخابی بازجذب سروتونین (SSRI) یا مهارکننده بازجذب سروتونین-نوراپی‌نفرین (SNRI) برای افسردگی مقاوم به درمان استفاده کردند، نشان دادند که این روش مؤثرتر از استفاده از SSRI یا SNRI به تنهایی نیست.[۵۶] مطالعات دیگر نشان دادند که محرک‌های روانی، داروهای ضدافسردگی را تقویت می‌کنند و برای افسردگی مقاوم به درمان کمتر از حد نیاز تجویز می‌شوند. در این مطالعات، بیماران بهبود قابل توجهی در انرژی، خلق و خو و فعالیت روانی-حرکتی نشان دادند.[۵۷] دستورالعمل‌های بالینی در استفاده از محرک‌ها برای افسردگی احتیاط را توصیه می‌کنند و آنها را تنها به عنوان عوامل کمکی خط دوم درمان یا خط سوم درمان توصیه می‌کنند.[۵۸] در فوریه ۲۰۱۴، شرکت شایر اعلام کرد که دو کارآزمایی بالینی در مراحل پایانی نشان داده‌اند که ویوانس یک درمان مؤثر برای افسردگی نیست و توسعه برای این مورد مصرف متوقف شد.[۵۹][۶۰] یک فراتحلیل در سال ۲۰۱۸ از کارآزمایی‌های تصادفی کنترل‌شده لیس‌دگزامفتامین برای تقویت ضدافسردگی در افراد مبتلا به اختلال افسردگی عمده—که اولین مورد انجام شده بود—نشان داد که لیس‌دگزامفتامین به‌طور قابل توجهی بهتر از دارونما در بهبود نمرات مقیاس درجه‌بندی افسردگی مونتگومری–آسبرگ، نرخ پاسخ یا نرخ بهبودی نبود.[۶۱] با این حال، نشانه‌هایی از یک اثر کوچک در بهبود علائم افسردگی وجود داشت که به سطح معناداری نزدیک بود.[۶۱] لیس‌دگزامفتامین در این فراتحلیل به خوبی تحمل شد.[۶۱] کمیت شواهد محدود بود و تنها چهار کارآزمایی در آن گنجانده شده بود.[۶۱] در یک فراتحلیل شبکه‌ای بعدی در سال ۲۰۲۲، لیس‌دگزامفتامین به عنوان یک تقویت‌کننده ضدافسردگی برای افسردگی مقاوم به درمان به‌طور قابل توجهی مؤثر بود.[۵۸] اگرچه لیس‌دگزامفتامین در درمان افسردگی در کارآزمایی‌های بالینی اثربخشی محدودی نشان داده است، یک مطالعه بالینی فاز ۲ نشان داد که افزودن لیس‌دگزامفتامین به یک داروی ضدافسردگی، کارکردهای اجرایی را در افراد مبتلا به اختلال افسردگی عمده خفیف اما با اختلال مداوم در کارکردهای اجرایی بهبود می‌بخشد.[۶۲][۶۳]

    منابع

    1. 1 2 "Adderall vs Vyvanse - What's the difference between them?". Drugs.com. Retrieved 12 March 2022.
    2. 1 2 Goodman DW (May 2010). "Lisdexamfetamine dimesylate (vyvanse), a prodrug stimulant for attention-deficit/hyperactivity disorder". P & T. 35 (5): 273–287. PMC 2873712. PMID 20514273.
    3. ↑ "Australian Product Information Vyanse® (Lisdexamfetamine dimesilate)" (PDF). Department of Health and Aged Care. Archived (PDF) from the original on 22 January 2023.
    4. ↑ "Vyvanse Product information". Health Canada. 15 December 2021. Retrieved 18 March 2024.
    5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 "Vyvanse- lisdexamfetamine dimesylate capsule; Vyvanse- lisdexamfetamine dimesylate tablet, chewable". DailyMed. 10 March 2022. Retrieved 19 December 2022.
    6. ↑ "List of nationally authorised medicinal products: Active substance(s): lisdexamfetamine: Procedure No. PSUSA/00010289/202002" (PDF). Ema.europa.eu. Retrieved 12 March 2022.
    7. ↑ "Lisdexamfetamindimesilat". Retrieved 23 January 2025.
    8. ↑ "Public Assessment Report Decentralised Procedure" (PDF). MHRA. p. 14. Archived from the original (PDF) on 26 August 2014. Retrieved 23 August 2014.
    9. ↑ الگو:Cite DrugBank
    10. 1 2 Millichap JG (2010). "Chapter 9: Medications for ADHD". In Millichap JG (ed.). Attention Deficit Hyperactivity Disorder Handbook: A Physician's Guide to ADHD (2nd ed.). New York, USA: Springer. p. 112. ISBN 978-1-4419-1396-8.
      Table 9.2 Dextroamphetamine formulations of stimulant medication
      Dexedrine [Peak:2–3 h] [Duration:5–6 h] ...
      Adderall [Peak:2–3 h] [Duration:5–7 h]
      Dexedrine spansules [Peak:7–8 h] [Duration:12 h] ...
      Adderall XR [Peak:7–8 h] [Duration:12 h]
      Vyvanse [Peak:3–4 h] [Duration:12 h]
    11. 1 2 Brams M, Mao AR, Doyle RL (September 2008). "Onset of efficacy of long-acting psychostimulants in pediatric attention-deficit/hyperactivity disorder". Postgraduate Medicine. 120 (3): 69–88. doi:10.3810/pgm.2008.09.1909. PMID 18824827. S2CID 31791162. Onset of efficacy was earliest for d-MPH-ER at 0.5 hours, followed by d, l-MPH-LA at 1 to 2 hours, MCD at 1.5 hours, d, l-MPH-OR at 1 to 2 hours, MAS-XR at 1.5 to 2 hours, MTS at 2 hours, and LDX at approximately 2 hours. … MAS-XR, and LDX have a long duration of action at 12 hours postdose
    12. 1 2 3 Ermer JC, Pennick M, Frick G (May 2016). "Lisdexamfetamine Dimesylate: Prodrug Delivery, Amphetamine Exposure and Duration of Efficacy". Clinical Drug Investigation. 36 (5): 341–356. doi:10.1007/s40261-015-0354-y. PMC 4823324. PMID 27021968.
    13. 1 2 Stahl SM (March 2017). "Lisdexamfetamine". Prescriber's Guide: Stahl's Essential Psychopharmacology (6th ed.). Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press. pp. 379–384. ISBN 978-1-108-22874-9.
    14. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 "Lisdexamfetamine Dimesylate Monograph for Professionals". Drugs.com. American Society of Health-System Pharmacists. Retrieved 15 April 2019.
    15. 1 2 British national formulary: BNF 76 (76 ed.). Pharmaceutical Press. 2018. pp. 348–349. ISBN 978-0-85711-338-2.
    16. ↑ "Lisdexamfetamine (Vyvanse) Use During Pregnancy". Drugs.com. Retrieved 16 April 2019.
    17. 1 2 3 Blick SK, Keating GM (2007). "Lisdexamfetamine". Paediatric Drugs. 9 (2): 129–135, discussion 136–138. doi:10.2165/00148581-200709020-00007. PMID 17407369. S2CID 260863254.
    18. ↑ Heal DJ, Smith SL, Gosden J, Nutt DJ (June 2013). "Amphetamine, past and present--a pharmacological and clinical perspective". Journal of Psychopharmacology. 27 (6): 479–496. doi:10.1177/0269881113482532. PMC 3666194. PMID 23539642.
    19. ↑ "Shire's ADHD amphetamine wins British backing". Reuters. 12 December 2012. Retrieved 14 December 2023.
    20. ↑ "Top 300 of 2023". ClinCalc. Archived from the original on 12 August 2025. Retrieved 12 August 2025.
    21. ↑ "Lisdexamfetamine Drug Usage Statistics, United States, 2013 - 2023". ClinCalc. Retrieved 18 August 2025.
    22. ↑ Drugs of Abuse (PDF). Drug Enforcement Administration • U.S. Department of Justice. 2017. p. 22. Retrieved 16 April 2019.
    23. ↑ Aguilar AC, Frange C, Pimentel Filho LH, Reis MJ, Tufik S, Coelho FM (2020). "Lisdexamfetamine to improve excessive daytime sleepiness and weight management in narcolepsy: a case series". Brazilian Journal of Psychiatry. 43 (3): 314–316. doi:10.1590/1516-4446-2019-0544. PMC 7236164. PMID 31859793.
    24. ↑ Stuhec M, Lukić P, Locatelli I (February 2019). "Efficacy, Acceptability, and Tolerability of Lisdexamfetamine, Mixed Amphetamine Salts, Methylphenidate, and Modafinil in the Treatment of Attention-Deficit Hyperactivity Disorder in Adults: A Systematic Review and Meta-analysis". The Annals of Pharmacotherapy. 53 (2): 121–133. doi:10.1177/1060028018795703. PMID 30117329. S2CID 52019992.
    25. 1 2 3 خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام pmid 28936175 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
    26. ↑ "Elvanse Adult 30mg Hard Capsules". Retrieved 26 February 2022. 2. Qualitative and quantitative composition. 30 mg Capsules: Each capsule contains 30 mg lisdexamfetamine dimesylate, equivalent to 8.9 mg of dexamfetamine. 50 mg Capsules: Each capsule contains 50 mg lisdexamfetamine dimesylate, equivalent to 14.8 mg of dexamfetamine. 70 mg Capsules: Each capsule contains 70 mg lisdexamfetamine dimesylate, equivalent to 20.8 mg of dexamfetamine.
    27. ↑ Ermer J, Corcoran M, Lasseter K, Martin PT (December 2016). "Relative Bioavailabilities of Lisdexamfetamine Dimesylate and D-Amphetamine in Healthy Adults in an Open-Label, Randomized, Crossover Study After Mixing Lisdexamfetamine Dimesylate With Food or Drink". Ther Drug Monit. 38 (6): 769–776. doi:10.1097/FTD.0000000000000343. PMC 5158093. PMID 27661399.
    28. ↑ Heedes G, Ailakis J. "Amphetamine (PIM 934)". INCHEM. International Programme on Chemical Safety. Retrieved 24 June 2014.
    29. 1 2 3 4 "Adderall XR- dextroamphetamine sulfate, dextroamphetamine saccharate, amphetamine sulfate and amphetamine aspartate capsule, extended release". DailyMed. 25 October 2023. Retrieved 18 March 2024.
    30. 1 2 Kooij JJ, Bijlenga D, Salerno L, Jaeschke R, Bitter I, Balázs J, Thome J, Dom G, Kasper S, Nunes Filipe C, Stes S, Mohr P, Leppämäki S, Casas M, Bobes J, Mccarthy JM, Richarte V, Kjems Philipsen A, Pehlivanidis A, Niemela A, Styr B, Semerci B, Bolea-Alamanac B, Edvinsson D, Baeyens D, Wynchank D, Sobanski E, Philipsen A, McNicholas F, Caci H, Mihailescu I, Manor I, Dobrescu I, Saito T, Krause J, Fayyad J, Ramos-Quiroga JA, Foeken K, Rad F, Adamou M, Ohlmeier M, Fitzgerald M, Gill M, Lensing M, Motavalli Mukaddes N, Brudkiewicz P, Gustafsson P, Tani P, Oswald P, Carpentier PJ, De Rossi P, Delorme R, Markovska Simoska S, Pallanti S, Young S, Bejerot S, Lehtonen T, Kustow J, Müller-Sedgwick U, Hirvikoski T, Pironti V, Ginsberg Y, Félegyházy Z, Garcia-Portilla MP, Asherson P (February 2019). "Updated European Consensus Statement on diagnosis and treatment of adult ADHD". European Psychiatry. 56: 14–34. doi:10.1016/j.eurpsy.2018.11.001. hdl:10067/1564410151162165141. PMID 30453134. S2CID 53714228.
    31. ↑ "Dexamphetamine tablets". Therapeutic Goods Administration. Retrieved 12 April 2014.
    32. 1 2 3 Schoretsanitis G, de Leon J, Eap CB, Kane JM, Paulzen M (December 2019). "Clinically Significant Drug-Drug Interactions with Agents for Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder". CNS Drugs. 33 (12): 1201–1222. doi:10.1007/s40263-019-00683-7. PMID 31776871. S2CID 208330108.
    33. ↑ Treuer T, Gau SS, Méndez L, Montgomery W, Monk JA, Altin M, Wu S, Lin CC, Dueñas HJ (April 2013). "A systematic review of combination therapy with stimulants and atomoxetine for attention-deficit/hyperactivity disorder, including patient characteristics, treatment strategies, effectiveness, and tolerability". J Child Adolesc Psychopharmacol. 23 (3): 179–193. doi:10.1089/cap.2012.0093. PMC 3696926. PMID 23560600.
    34. ↑ Heal DJ, Smith SL, Findling RL (2012). "ADHD: current and future therapeutics". Behavioral Neuroscience of Attention Deficit Hyperactivity Disorder and Its Treatment. Current Topics in Behavioral Neurosciences. Vol. 9. pp. 361–390. doi:10.1007/7854_2011_125. ISBN 978-3-642-24611-1. PMID 21487953. Adjunctive therapy with DL-methylphenidate in atomoxetine partial responders has been successful (Wilens et al. 2009), but this also increases the rates of insomnia, irritability and loss of appetite (Hammerness et al. 2009). This combination therapy has not included amphetamine because blockade of NET by atomoxetine prevents entry of amphetamine into presynaptic noradrenergic terminals (Sofuoglu et al. 2009).
    35. ↑ Sofuoglu M, Poling J, Hill K, Kosten T (2009). "Atomoxetine attenuates dextroamphetamine effects in humans". Am J Drug Alcohol Abuse. 35 (6): 412–416. doi:10.3109/00952990903383961. PMC 2796580. PMID 20014909.
    36. 1 2 الگو:Cite DrugBank
    37. 1 2 Jasinski DR, Krishnan S (June 2009). "Abuse liability and safety of oral lisdexamfetamine dimesylate in individuals with a history of stimulant abuse". Journal of Psychopharmacology. 23 (4): 419–427. doi:10.1177/0269881109103113. PMID 19329547. S2CID 6138292.
    38. ↑ Ermer J, Homolka R, Martin P, Buckwalter M, Purkayastha J, Roesch B (September 2010). "Lisdexamfetamine dimesylate: linear dose-proportionality, low intersubject and intrasubject variability, and safety in an open-label single-dose pharmacokinetic study in healthy adult volunteers". Journal of Clinical Pharmacology. 50 (9): 1001–1010. doi:10.1177/0091270009357346. PMID 20173084.
    39. 1 2 Miller GM (January 2011). "The emerging role of trace amine-associated receptor 1 in the functional regulation of monoamine transporters and dopaminergic activity". Journal of Neurochemistry. 116 (2): 164–176. doi:10.1111/j.1471-4159.2010.07109.x. PMC 3005101. PMID 21073468.
    40. 1 2 Eiden LE, Weihe E (January 2011). "VMAT2: a dynamic regulator of brain monoaminergic neuronal function interacting with drugs of abuse". Annals of the New York Academy of Sciences. 1216 (1): 86–98. Bibcode:2011NYASA1216...86E. doi:10.1111/j.1749-6632.2010.05906.x. PMC 4183197. PMID 21272013. VMAT2 is the CNS vesicular transporter for not only the biogenic amines DA, NE, EPI, 5-HT, and HIS, but likely also for the trace amines TYR, PEA, and thyronamine (THYR) … [Trace aminergic] neurons in mammalian CNS would be identifiable as neurons expressing VMAT2 for storage, and the biosynthetic enzyme aromatic amino acid decarboxylase (AADC).
    41. ↑ Strajhar P, Vizeli P, Patt M, Dolder PC, Kratschmar DV, Liechti ME, Odermatt A (February 2019). "Effects of lisdexamfetamine on plasma steroid concentrations compared with d-amphetamine in healthy subjects: A randomized, double-blind, placebo-controlled study" (PDF). The Journal of Steroid Biochemistry and Molecular Biology. 186: 212–225. doi:10.1016/j.jsbmb.2018.10.016. PMID 30381248. S2CID 53183893.
    42. ↑ "Lisdexamfetamine". ChemSpider. Royal Society of Chemistry. 2015. Retrieved 22 April 2019.
    43. ↑ Stahl PH, Wermuth DG, eds. (2011). Pharmaceutical Salts: Properties, Selection, and Use (2nd ed.). John Wiley & Sons. ISBN 978-3-906390-51-2.
    44. ↑ "Robert A. Oberlender, PhD". Michael J. Fox Foundation (به انگلیسی). Retrieved 2025-02-17.
    45. ↑ Mattingly G (May 2010). "Lisdexamfetamine dimesylate: a prodrug stimulant for the treatment of ADHD in children and adults". CNS Spectrums. 15 (5): 315–325. doi:10.1017/S1092852900027541. PMID 20448522. S2CID 46435024.
    46. ↑ "Drug Approval Package: Vyvanse (Lisdexamfetamine Dimesylate) NDA #021977". U.S. Food and Drug Administration (FDA). Retrieved 18 March 2024.
    47. ↑ "Summary Basis of Decision (SBD) for Vyvanse". Health Canada. 10 June 2010. Retrieved 18 March 2024.
    48. ↑ "FDA expands uses of Vyvanse to treat binge-eating disorder". U.S. Food and Drug Administration (FDA) (Press release). 30 January 2015. Archived from the original on 26 January 2018. Retrieved 19 March 2023.
    49. 1 2 "Tentative approval" (PDF). 3 March 2023. Archived from the original (PDF) on 3 March 2023. Retrieved 24 April 2022.
    50. ↑ "Canadian Patent Database / Base de données sur les brevets canadiens". www.ic.gc.ca. Retrieved 4 May 2023.
    51. ↑ "DEA Office of Diversion Control" (PDF). DEA. Archived from the original (PDF) on 27 May 2016. Retrieved 7 November 2023.
    52. ↑ Buoli M, Serati M, Cahn W (2016). "Alternative pharmacological strategies for adult ADHD treatment: a systematic review". Expert Review of Neurotherapeutics. 16 (2): 131–144. doi:10.1586/14737175.2016.1135735. PMID 26693882. S2CID 33004517.
    53. ↑ "Lisdexamfetamine international brands". Drugs.com. Archived from the original on 11 November 2020. Retrieved 11 November 2020.
    54. ↑ Rasmussen N (July 2006). "Making the first anti-depressant: amphetamine in American medicine, 1929-1950". J Hist Med Allied Sci. 61 (3): 288–323. doi:10.1093/jhmas/jrj039. PMID 16492800.
    55. ↑ Brown AS, Gershon S (1993). "Dopamine and depression". J Neural Transm Gen Sect. 91 (2–3): 75–109. doi:10.1007/BF01245227. PMID 8099801.
    56. ↑ Dale E, Bang-Andersen B, Sánchez C (May 2015). "Emerging mechanisms and treatments for depression beyond SSRIs and SNRIs". Biochemical Pharmacology. 95 (2): 81–97. doi:10.1016/j.bcp.2015.03.011. PMID 25813654.
    57. ↑ Stotz G, Woggon B, Angst J (December 1999). "Psychostimulants in the therapy of treatment-resistant depression Review of the literature and findings from a retrospective study in 65 depressed patients". Dialogues in Clinical Neuroscience. 1 (3): 165–174. doi:10.31887/DCNS.1999.1.3/gstotz. PMC 3181580. PMID 22034135.
    58. 1 2 Nuñez NA, Joseph B, Pahwa M, Kumar R, Resendez MG, Prokop LJ, Veldic M, Seshadri A, Biernacka JM, Frye MA, Wang Z, Singh B (April 2022). "Augmentation strategies for treatment resistant major depression: A systematic review and network meta-analysis". Journal of Affective Disorders. 302: 385–400. doi:10.1016/j.jad.2021.12.134. PMC 9328668. PMID 34986373. S2CID 245657964.
    59. ↑ Hirschler B (7 February 2014). "UPDATE 2-Shire scraps Vyvanse for depression after failed trials". Reuters. Archived from the original on 10 March 2016. Retrieved 13 February 2014.
    60. ↑ "Lisdexamfetamine - Shionogi/Takeda". Adisinsight.springer.com. Retrieved 12 March 2022. Clinical development is underway in the US, for mood disorders in children and adolescents for binge eating disorder and ADHD.
    61. 1 2 3 4 Giacobbe P, Rakita U, Lam R, Milev R, Kennedy SH, McIntyre RS (January 2018). "Efficacy and tolerability of lisdexamfetamine as an antidepressant augmentation strategy: A meta-analysis of randomized controlled trials". Journal of Affective Disorders. 226: 294–300. doi:10.1016/j.jad.2017.09.041. PMID 29028590.
    62. ↑ Pan Z, Grovu RC, McIntyre RS (2019). "Translational Medicine Strategies in Drug Development for Mood Disorders". Translational Medicine in CNS Drug Development. Handbook of Behavioral Neuroscience. Vol. 29. Elsevier. pp. 333–347. doi:10.1016/B978-0-12-803161-2.00023-0. ISBN 978-0-12-803161-2. ISSN 1569-7339. S2CID 196561249.
    63. ↑ Madhoo M, Keefe RS, Roth RM, Sambunaris A, Wu J, Trivedi MH, Anderson CS, Lasser R (May 2014). "Lisdexamfetamine dimesylate augmentation in adults with persistent executive dysfunction after partial or full remission of major depressive disorder". Neuropsychopharmacology. 39 (6): 1388–1398. doi:10.1038/npp.2013.334. PMC 3988542. PMID 24309905.
    This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.