لیگ برتر والیبال مردان ایران

لیگ برتر والیبال ایران

فصل یا رقابت جاری: لیگ برتر والیبال مردان ایران در فصل ۱۴۰۴ – ۰۵
ورزش	والیبال
بنیان‌گذاری	از ۱۹۷۵ به‌طور رسمی از ۱۹۹۷ به شکل فعلی از ۲۰۱۲ با تغییرات گسترده
شمار تیم‌ها	۱۴
کشور	ایران
تازه‌ترین قهرمان	فولاد سیرجان ایرانیان (سومین قهرمانی)[۱]
بیشترین قهرمانی	پیکان تهران
شریک(ـان) تلویزیونی	شبکه سه شبکه ورزش
صعود به	قهرمانی باشگاه‌های آسیا
سقوط به	لیگ دسته یک
وبگاه رسمی	Volleyball.ir

لیگ برتر والیبال ایران یا سوپر لیگ والیبال ایران یک لیگ حرفه‌ای والیبال است که میان تیم‌های ایرانی توسط فدراسیون والیبال ایران برگزار می‌شود، سوپرلیگ والیبال ایران بالاترین سطح مسابقات باشگاهی والیبال در ایران است. لیگ باشگاهی والیبال ایران در دوره پهلوی و از سال ۱۳۵۴ با عنوان جام پاسارگاد آغاز شد و برای ۳ دوره پیش از انقلاب ۱۳۵۷ برگزار شد. باشگاه دخانیات تهران در اولین دوره این مسابقات به قهرمانی ایران رسید. از سال ۱۳۶۹ به شکل فعلی آغاز شده و از سال ۱۳۸۷ با شرکت ۱۲ تیم برگزار می‌شود. موفق‌ترین تیم‌ها، پیکان تهران با ۱۲ قهرمانی، صنام تهران با ۴ قهرمانی، بانک سرمایه و فولاد سیرجان ایرانیان با ۳ قهرمانی و تیم‌های شهرداری ورامین، کاله مازندران، استقلال تهران، شهداب یزد، بنیاد شهید تهران و فجر سپاه تهران هر کدام با ۲ قهرمانی، به ترتیب موفق‌ترین تیم‌های ادوارهای سوپر لیگ والیبال ایران هستند.^[۲] تیم اول لیگ به قهرمانی باشگاه‌های آسیا راه می‌یابد.

اولین دوره لیگ والیبال ایران در سال ۱۳۵۴ به همت ابراهیم نعمتی اولین داور بین‌المللی والیبال ایران با عنوان جام پاسارگاد در زمان ریاست فرهاد مسعودی بر فدراسیون والیبال ایران با حضور ۱۲ تیم برگزار شد که در انتها دخانیات تهران قهرمان شد تا نامش به عنوان نخستین قهرمان لبگ حرفه‌ای ایران ثبت شود، دو نشریه قدیمی نیز رویکرد ایده‌آلی برای انعکاس هفتگی لیگ داشتند. این جام در سال ۱۳۵۵ با همان تعداد تیم ادامه یافت که این بار تاج تهران قهرمان شد. در سال ۱۳۵۶ مسابقات با شرکت ۱۰ تیم آغاز و در سال ۱۳۵۷ پایان یافت و استقلال بار دیگر بر سکوی اول تکیه زد. در سال ۱۳۵۷ با اوج‌گیری انقلاب اسلامی ایران تشکیلات ورزش و والیبال دستخوش تغییراتی شد و لیگ تعطیل شد.

مسابقات والیبال حذفی باشگاه‌های ایران نیز در کنار لیگ برگزار می‌شده است که در سال ۱۳۵۶ این مسابقات با عنوان جام ستاره‌ها برگزار شد که در آن تیم تاج تهران پس از شکست دادن تیم ایرانا به مقام قهرمانی دست یافت.^[۳] در سال ۱۳۶۸ اولین دوره جام حذفی باشگاه‌های والیبال ایران پس از انقلاب در زمان پرویز خاکی رئیس وقت فدراسیون والیبال انجام گرفت که استقلال تهران با غلبه بر تیم نئوپان گنبد قهرمان شد. پس از آن در دوران ریاست پرویز خاکی از سال ۱۳۶۶ تا ۱۳۶۸ بود و مسابقات والیبال ایران به صورت استانی انجام می‌شد که تهران قهرمان سه دوره لقب گرفت.

اواخر سال ۱۳۶۸ با انتصاب محمدرضا یزدانی خرم به ریاست فدراسیون والیبال در دوره ریاست حسن غفوری فرد بر سازمان تربیت بدنی تحولات اساسی در ساختار والیبال به وجود آمد و لیگ برتر به مسئولیت رضا هدایتی هفتمین داور جهانی والیبال راه‌اندازی شد. پس از حمله عراق به ایران و آغاز جنگ از ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ لیگ برتر والیبال ایران به مدت ۱۲ سال برگزار نشد تا اینکه در سال ۱۳۶۹ چهارمین دوره این رقابت‌ها با حضور ۱۰ تیم به صورت دوره‌ای برگزار شد. از سال ۱۹۷۹ در جام موسوم به صلح رقابت‌های والیبال باشگاهی در ایران وارد فاز جدیدی شد که هر روز تکامل بیشتری یافت. از سال ۱۳۶۹ لیگ برتر والیبال با شرکت ۱۰ تیم با عنوان جام فجر شروع شد و تا سال ۱۳۷۷ که با این نام انجام می‌شد هر سال تعداد تیم‌ها به صورت عجیبی زیاد یا کم می‌شد. با وجود آنکه گاهی تعداد تیم‌ها یه ۹ یا ۸ و حتی به ۷ رسید اما فدراسیون به دلیل نرسیدن تعداد تیم‌ها به حدنصاب، لیگ را تعطیل نکرد.

در سال ۱۳۸۳ لیگ والیبال ۱۸ تیمی شد و به مدت پنج سال ادامه یافت، در سال ۱۳۸۸ مسابقات به ۱۶ تیم کاهش یافت و با نام جام وحدت پیگیری شد. در سال ۱۳۸۹ که لیگ به صورت قانونی، حرفه‌ای شد، با حضور ۱۲ تیم تا ۱۳۹۲ ادامه یافت. سال ۱۳۹۳ تصمبم بر آن شد که لیگ با ۱۴ تیم در دو گروه هفت تیمی انجام شود ولی تیم‌ها از این روش استقبال نکردند و عمر آن یکسال بیشتر نبود. در نهایت از سال ۱۳۹۴ لیگ برتر والیبال با ۱۴ تیم در یک گروه برگزار می‌شود. از آنجا که فدراسیون والیبال اولین فدراسیونی بود که مسابقات باشگاهی خودش را تحت عنوان «لیگ برتر» برگزار کرد و بعد از برگزاری رقابت‌ها به این شیوه بود در دیگر فدراسیون‌ها هم فراگیر شد. در حال حاضر هر سال سوپر لیگ ایران به نام‌های مختلف یا همان پسوند نامگذاری می‌شود.^[۴][۵]

از سال ۱۳۶۹ که رقابت‌ها دوباره بعد از توقف ۱۲ ساله آغاز شد، لیگ برتر تا کنون به طور پیاپی ادامه یافته است. در سال‌های ۱۳۷۱ تا ۱۳۷۴ و ۱۳۷۶ (پنج دوره) این رقابت‌ها با هشت تیم برگزار شده است. از نظر تعداد تیم‌های شرکت کننده، کم‌ترین تعداد در دوره دوازدهم یعنی سال ۱۳۷۷ بوده است که رقابت‌ها با حضور هفت تیم برگزار شد و بیش‌ترین حضور تیم‌ها نیز در دوره هجدهم در سال ۱۳۸۳ که رقابت‌‌ها با حضور ۱۸ تیم برگزار شد. در حال حاضر ۱۴ تیم در لیگ برتر والیبال ایران حضور دارند. از نظر تعداد تیم‌های شرکت کننده، کم‌ترین تعداد در دوره دوازدهم یعنی سال ۱۳۷۷ بوده است که رقابت‌ها با حضور هفت تیم برگزار شد و بیش‌ترین حضور تیم‌ها نیز در دوره هیجدهم در سال ۱۳۸۳ که رقابت‌‌ها با حضور ۱۸ تیم پیگیری شد.

شهرهایی مانند ارومیه، گنبد و آمل سابقه بیشتری در لیگ برتر ایران داشته اند، اما با نام‌های متفاوت و اسپانسرهای مختلفی در مسابقات شرکت کردند که جایگاه حقوقی ثابت و مستقل نداشتند. حتی در برخی سال‌ها دو نماینده از این شهرها در لیگ برتر حضور داشتند.

فهرست نمایندگان ارومیه، گنبد و آمل در اداور مختلف لیگ برتر مردان به شکل زیر است:

• ارومیه (۴۲ حضور): پاس رضاییه (۱۳۵۴)، ساندیس ارومیه (۱۳۵۶)، راه‌وترابری ارومیه (۱۳۶۹، ۷۰ و ۷۱)، مقاومت ارومیه (۱۳۷۳ تا ۱۳۷۷ و ۱۳۷۹)، مقاومت استقلال ارومیه (۱۳۷۸)، شهید باکری ارومیه (۱۳۸۰)، سمن‌سو ارومیه (۱۳۸۱)، پگاه ارومیه (۱۳۸۲ تا ۱۳۸۶)، آذرپیام ارومیه (۱۳۸۳ تا ۱۳۸۵)، هیات والیبال ارومیه (۱۳۸۶، ۱۳۸۸ و ۱۳۸۹)، فولاد ارومیه (۱۳۸۷)، دورنا ارومیه (۱۳۹۷)، آذرباتری ارومیه (۱۳۹۹ و ۱۴۰۰) و شهرداری ارومیه (۱۳۹۰ تا کنون)

• گنبد کاووس (۲۸ حضور): نئوپان گنبد (۱۳۷۵ تا ۱۳۷۷، ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۲ و ۱۳۸۴)، پادیسان گنبد (۱۳۸۳ و ۱۳۸۷)، استقلال گنبد (۱۳۸۵ و ۱۵۸۶)، جواهری گنبد (۱۳۸۸، ۱۳۸۹، ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۴)، هاوش گنبد (۱۳۹۰، ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶)، تعاون گنبد (۱۳۹۳)، (شهرداری گنبد ۱۳۹۷ تا کنون)

• آمل و مازندران (۲۴ حضور): مخابرات آمل (۱۳۵۶)، بانک استان مازندران (۱۳۶۹ و ۱۳۷۰)، بنیاد جانبازان مازندران (۱۳۶۹)، آرش آمل (۱۳۷۱)، فجر سپاه آمل (۱۳۷۲ و ۱۳۷۳)، چوب سازی نکا (۱۳۷۷)، آبفای آمل (۱۳۸۰)، نارنجستان نور (۱۳۸۱)، بیم مازندران (۱۳۸۷)، کاله مازندران (۱۳۸۸ تا ۱۳۹۸) و لبنیات هراز آمل (۱۳۹۹ تا ۱۴۰۱)

شبکه سوم صدا و سیمای ایران به همراه شبکه جام جم، شبکه ورزش و شبکه شما صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و همچنین شبکه‌های استانی اقدام به پخش زنده این رقابت‌ها می‌کنند.

قوانین جدید نقل و انتقالات، محرومیت، پلی آف در سال ۹۳–۱۳۹۲:

• بازیکنان دو ساله: از سال آینده به بعد باشگاه‌ها تنها مجاز به قرارداد دو ساله با بازیکنانی هستند که زیر ۲۸ سال سن دارند و در صورت فسخ آن دیگر زیانی متوجه باشگاه یا بازیکن نیست. تا امسال اگر بازیکن یا باشگاه قرار داد فسخ می‌کرد باید ۳۰ درصد زیان می‌داد.
• بازیکنان سرباز: بازیکنان سرباز در اختیار فدراسیون والیبال هستند و اولویت نخست فدراسیون برای تعیین باشگاه آنان، باشگاهی است که قبل از شروع سربازی با آن‌ها قرارداد داشته‌اند. هر زمانی مدت سربازی این بازیکنان تمام شود، آنان بازیکن آزاد محسوب می‌شوند.
• پلی آف لیگ برتر: هشت تیم از مرحله مقدماتی لیگ برتر سال ۱۳۹۲ به مرحله پلی آف صعود می‌کنند و مرحله نهایی پلی اف با حضور چهار تیم برتر به صورت متمرکز در سالن دوازده هزار نفری آزادی برگزار خواهد شد.
• بازیکنان مصدوم: اگر بازیکنان تا قبل از نیم فصل اول مصدوم شوند، باشگاه‌ها مجاز به جذب یک بازیکن جایگزین از بازیکنان آزاد هستند. اگر بازیکنان مصدوم بعد از نیم فصل آماده حضور در مسابقات شوند، بازیکن آزاد محسوب می‌شوند و هم باشگاه قبلی و هم باشگاه جدید می‌توانند آنان را جذب کنند.
• بازیکنانی که با دو باشگاه یا بیشتر قرارداد دارند: از سال آینده هر بازیکنی که با دو باشگاه یا بیشتر قرارداد داشته باشد، این بازیکنان بدون مطرح در کمیته انضباطی به مدت یک سال از حضور در مسابقات محروم می‌شوند.
• آخرین مهلت ثبت قراردادها: باشگاه‌های لیگ برتر تا ۱۶ شهریورماه برای بازیکنان داخلی و ۳۱ شهریور برای بازیکنان خارجی فرصت دارند قرارداد بازیکنان خود را در فدراسیون والیبال ثبت کنند. همچنین در شورای عمومی سازمان لیگ امروز مقرر شد، باشگاه‌هایی که آیین‌نامه داخلی دارند یک نسخه از آن را به سازمان لیگ ارائه کنند تا در مورد جرایم بالاتر از پنج درصد بازیکنان تأیید نهایی گرفته باشند.
• ۱۴ تیمی شدن لیگ: از فصل جدید سال ۹۳ سوپر لیگ در دو گروه هفت تیمی برگزار می‌شود و از هر گروه چهار تیم به مرحله پلی‌آف صعود می‌کنند و در نهایت هم چهار تیم برتر به صورت ضربدری برای راهیابی به نیمه نهایی و فینال به مصاف هم می‌روند.

قوانین جدید برگزاری و پلی آف در سال ۱۳۹۴

• پلی آف: یکی از نکات متفاوت لیگ برتر ۹۵–۱۳۹۴ نحوه برگزاری مرحله پلی آف است. در سال‌های گذشته تیم‌های اول تا چهارم جدول در مرحله پلی آف میزبان بودند و از دیدارهای به بازی سوم می‌کشید دو باره آنان میزبان می‌شدند. یعنی تیم‌ها در مدت ۱۰ روز سه بار سفر می‌کردند، اما از این فصل تیم‌های پنجم تا هشتم جدول میزبان دیدار نخست هستند و تیم‌های اول تا چهارم جدول میزبان دو مسابقه بعدی خواهند بود.
• امتیاز: در این فصل لیگ، همانند لیگ جهانی و جام جهانی، اولویت جدول، تعداد پیروزی تیم‌ها و بعد امتیازها خواهد بود.

یک تیم از ایران در قهرمانی باشگاه‌های آسیا حضور دارد که تیم اول (قهرمان) لیگ برتر والیبال ایران خواهد بود.

• در این دوره از مسابقات لیگ برتر (فصل ۱۴۰۵-۱۴۰۴) چهارده تیم حضور دارند:
  • گیتی پسند اصفهان
  • شهداب یزد
  • پیکان تهران
  • چادرملو اردکان
  • سایپا تهران
  • مس رفسنجان
  • پاس گرگان
  • شهرداری ارومیه
  • طبیعت
  • رازین پلیمر
  • فولاد سیرجان
  • صنعتگران امید
  • مهرگان نور
  • استقلال گنبد

از سال ۱۳۷۷ تا به حال: (قبل از سال ۱۳۷۹ بازیکن سرشناس به لیگ ایران ترانسفر نشد و اگر هم ترانسفر شده، نام و اطلاعات دقیقی از آن‌ها موجود نیست - در لیست زیر بازیکنان سرشناس و تأثیرگذارترین بازیکن از سال ۱۳۷۹ به بعد ذکر شده است)

• فدراسیون والیبال ایران
• لیگ برتر والیبال زنان ایران
• تیم ملی والیبال زنان ایران
• تیم ملی والیبال مردان ایران
• جام پاسارگاد

• فدراسیون والیبال ایران