ماجرای ازدواج‌های اسپانیایی

ایزابل دوم، ملکه اسپانیا. سرانجام، او با نامزد مورد نظر فرانسه ازدواج کرد.

ماجرای ازدواج‌های اسپانیایی شامل مجموعه‌ای از دسیسه‌ها و مانورهای سیاسی میان فرانسه، اسپانیا و بریتانیا در سال ۱۸۴۶ بود که به ازدواج ملکه ایزابل دوم اسپانیا و خواهرش، اینفانتا لوئیزا فرنانداندا، مربوط می‌شد. بریتانیا و فرانسه در این ماجرا مواضعی متضاد اتخاذ کردند و لرد پالمرستون، وزیر امور خارجه بریتانیا، رویکردی خصمانه نسبت به فرانسه در پیش گرفت. با این حال، فرانسه در نهایت موفق شد همسری مورد حمایت خود را برای ملکه اسپانیا برگزیند. این ماجرا منجر به تیرگی روابط میان فرانسه و بریتانیا در سال‌های پایانی دوران «سلطنت ژوئیه» شد.

پیش‌زمینه

فرانسوا گیزو، وزیر امور خارجه فرانسه، از حامیان برقراری روابط دوستانه با بریتانیا بود و پیش‌تر در سال ۱۸۴۰ به عنوان سفیر فرانسه در لندن خدمت کرده بود. در دوران مأموریت گیزو در لندن، دو کشور بر سر مسئله سوریه تا آستانه جنگ پیش رفتند، اما سرانجام لوئی-فیلیپ، پادشاه فرانسه، برای کاهش تنش و حل بحران مداخله کرد. دومین دولت سول در پاییز ۱۸۴۰ در فرانسه تشکیل شد و گیزو در آن سمت وزیر امور خارجه را بر عهده گرفت؛ او تلاش خود را معطوف به احیای روابط دوستانه با دیگر قدرت‌های اروپایی – از جمله بریتانیا – کرد که در جریان آن بحران، جانب امپراتوری عثمانی را گرفته بودند. گیزو به دوستی شخصی با لرد ابردین، وزیر امور خارجه بریتانیا، دست یافت. روابط میان بریتانیا و فرانسه در دوران دولت محافظه‌کار پیل، به شکل چشمگیری بهبود یافت و گرم‌تر شد.

پیل و ابردین در سال ۱۸۴۶ بر سر اختلافات مربوط به «قوانین ذرت» از سمت‌های خود کناره‌گیری کردند و جای خود را به دولتی لیبرال به رهبری لرد جان راسل دادند که در آن لرد پالمرستون عهده‌دار مقام وزیر امور خارجه بود. روابط گیزو با این دولت جدید در بهترین حالت پرتنش بود؛ چرا که پالمرستون در دوران بحران سوریه وزیر امور خارجه بریتانیا بود و راهبردی تهاجمی را برای تقویت امپراتوری عثمانی هدایت کرده بود که مستقیماً با اهداف و برنامه‌های فرانسه تضاد داشت. از این رو، انتصاب مجدد پالمرستون به سمت وزیر امور خارجه در سال ۱۸۴۶، در فرانسه به مثابه یک تهدید تلقی می‌شد.

بحران

• 
  فرانسوا گیزو، وزیر امور خارجه فرانسه
• 
  هنری جان تمپل، سومین ویکنت پالمرستون، وزیر امور خارجه بریتانیا
• 
  فرانسیسکو، دوک کادیس، گزینه مورد نظر فرانسه
• 
  شاهزاده لئوپولد ساکس-کوبورگ و گوتا، گزینه مورد نظر بریتانیا

بریتانیا دیرزمانی بود که از اتحاد میان تاج‌وتخت‌های فرانسه و اسپانیا بیم داشت؛ هراسی که نقشی محوری در «جنگ جانشینی اسپانیا» در یک‌ونیم قرن پیش از آن ایفا کرده بود. گیزو که در اوایل دهه ۱۸۴۰ درصدد احیای روابط با بریتانیا و دوستش لرد ابردین بود، با همتای بریتانیایی خود به توافق رسیده بود که ایزابل، ملکه اسپانیا، به‌جای ازدواج با یکی از اعضای خاندان بوربونِ فرانسه، با عضوی از شاخه اسپانیایی یا ناپلیِ این خاندان ازدواج کند.

پالمرستون این توافق را که با سلف او صورت گرفته بود رد کرد و در عوض، پیشنهادِ مطرح‌کردنِ شاهزاده لئوپولد از خاندان ساکس-کوبورگ و گوتا را به عنوان خواستگار، دوباره پیش کشید. خاندان ساکس-کوبورگ و گوتا پیوندی نزدیک با خاندان سلطنتی بریتانیا داشت؛ مادر ملکه ویکتوریا، شاهدخت ویکتوریا از خاندان ساکس-کوبورگ و گوتا بود و همسر ملکه از سال ۱۸۴۰ نیز شاهزاده آلبرت از همین خاندان بود. بریتانیایی‌ها در سال ۱۸۳۰ از نامزدی شاهزاده لئوپولد دیگری از خاندان ساکس-کوبورگ و گوتا برای پادشاهی بلژیک حمایت کرده بودند و اگرچه او با دختر ارشد لوئی-فیلیپ ازدواج کرده بود، اما در صورت موفقیت پالمرستون در این طرح، فرانسوی‌ها با احتمال رویارویی با دودمانی همسو با بریتانیا در هر دو مرز شمالی و جنوبی فرانسه مواجه می‌شدند. از این رو، گیزو مصمم شد که با هرگونه ازدواج با اعضای خاندان کوبورگ سرسختانه مخالفت کند.

این ماجرا با فضای سیاسی پرآشوب اسپانیا در اواسط قرن نوزدهم نیز پیوند داشت. فرانسوی‌ها از جناح حاکم محافظه‌کار موسوم به حزب میانه‌رو حمایت می‌کردند، در حالی که بریتانیایی‌ها پشتیبان جناح مخالف لیبرال یعنی حزب ترقی‌خواه بودند؛ گروهی که خواهان احیای قانون اساسی لیبرال ۱۸۱۲ اسپانیا بود. جناح محافظه‌کار برای حفظ موقعیت سیاسی خود، علی‌رغم اعتراضات پالمرستون، اقدام به انجام ازدواج‌های مورد حمایت فرانسه کرد؛ پالمرستون تأکید داشت که این ازدواج‌ها نقض پیمان صلح اوترخت (۱۷۱۳) محسوب می‌شوند. تلاش‌های پالمرستون بی‌نتیجه ماند و در ۱۰ اکتبر ۱۸۴۶ - مصادف با شانزدهمین سالروز تولد ایزابل -ملکه اسپانیا با پسرعمویش فرانسیسکو، دوک کادیس، ازدواج کرد و هم‌زمان خواهرش لوئیزا فرناندا نیز به عقد آنتوان، دوک مون‌پانسیه، کوچک‌ترین پسر لوئی-فیلیپِ فرانسه، درآمد.

پیامدها

اگرچه فرانسوی‌ها در نهایت پیروز شدند و مانع از آن شدند که نامزدی مورد حمایت بریتانیا به مقام همسرِ ملکه اسپانیا برسد، اما آن‌ها و متحدانشان در جناح «محافظه‌کار» (میانه‌رو) در اسپانیا ناچار شدند ملکه جوان را برای تن دادن به این ازدواج تحت فشار بگذارند، چرا که گمان می‌رفت دوک کادیس ناتوانی جنسی دارد. این ماجرا برای فرانسه مایه شرمساری شد. روند نزدیکی روابط میان بریتانیا و فرانسه از هم پاشید و «گیزو» در عوض به دنبال یافتن متحدانی در میان دربار‌های مرتجع شمال به رهبری «کلمنس فون مترنیخ» برآمد. این چرخش به سوی محافظه‌کاری، لیبرال‌ها را از ائتلاف حاکم در فرانسه طرد کرد و دو سال بعد، در جریان انقلاب ۱۸۴۸، به سقوط نهایی پادشاهی خاندان اورلئان در فرانسه دامن زد.

هر دو ازدواج سرانجامی ناموفق و ناخوشایند داشتند.

جستارهای وابسته

• تاریخ اسپانیا (۱۸۰۸–۱۸۷۴)