مانور آکروباتیک

مانور آکروباتیک (به انگلیسی: Aerobatic maneuver) به مسیر پرواز پیچیده‌ای گفته می‌شود که در نمایش‌های هوایی، نبردهای هوایی یا مسابقات آکروباتیک به‌کار می‌رود. آکروباتیک می‌تواند توسط یک هواپیما به‌تنهایی یا به‌صورت گروهی با چند هواپیمای دیگر انجام شود. تقریباً تمامی هواپیماها توانایی اجرای نوعی از مانورهای آکروباتیک را دارند، هرچند انجام این‌گونه مانورها در برخی هواپیماها ممکن است از نظر قانونی مجاز نباشد یا از نظر ایمنی مناسب تلقی نشود.

مانور آکروباتیک از پنج مانور پایه تشکیل می‌شود:

خطوط (افقی و عمودی)،
حلقه‌ها،
غلتش‌ها (رول‌ها)،
چرخش‌ها (اسپین‌ها)
هَمِرهِدها (چرخش‌های سرکشنده).

بیشتر شکل‌های آکروباتیک ترکیبی از این مانورهای پایه هستند که در آن‌ها غلتش‌ها نیز بر روی این حرکات اعمال می‌شوند.

انواع مانورها

شیرجه (Dive): پایین‌آمدن شدید دماغه (نه لزوماً عمودی) که به افزایش سرعت هوا و نرخ نزول منجر می‌شود.
لِیزی اِیت (Lazy Eight): شامل یک‌چهارم حلقه رو به بالا، سپس یک وینگ‌اور (به چپ یا راست)، نیم‌حلقهٔ پایین+بالا، وینگ‌اور در جهت مخالف، و در پایان یک‌چهارم حلقهٔ رو به پایین.
لومچوواک (Lomcovak): خانواده‌ای از مانورهای خودچرخشی و واژگونی. در همهٔ انواع آن، هواپیما به‌نظر می‌رسد که از کنترل خارج شده و در حال غلتیدن است. برای مثال، یک در یک سبک آن، به‌طور هم‌زمان دماغه روی دم و نوک بال روی نوک بال می‌چرخد، در شرایطی با شتاب منفی و اثر ژیروسکوپی. این مانور توسط خلبانان چکسلواکی مانند لادیسلاو بزاک معرفی شد.
کبرای پوگاچو (Pugachev's Cobra)؛ دماغه هواپیما ناگهان بالا کشیده می‌شود. هواپیما تا زاویه حمله ۹۰ تا ۱۲۰ درجه خم می‌شود. سپس دماغه به حالت افقی برمی‌گردد و هواپیما در جهت اصلی شتاب می‌گیرد
کولبیت (Kulbit)؛ مانور پس از واماندگی مشابه کبرای پوگاچف، اما با زاویه گام ۳۶۰ درجه و پرواز در یک «حلقه».
غلتش (Roll)؛ حرکت چرخشی حول محور طولی (دماغه حول مرکز خود می‌چرخد).
غلتش بشکه‌ای (Barrel roll)؛ ترکیبی از یک حلقه و یک غلتش. مسیر پرواز در طول غلتش بشکه‌ای شکل یک دربازکن افقی را دارد و یک مسیر مارپیچی را دنبال می‌کند.
غلتش شهپر (Aileron roll)؛ چرخش ۳۶۰ درجه حول محور طولی با حداکثر سرعت غلتش. این حرکت شامل یک چرخش به سمت بالا و به دنبال آن یک غلتش کنترل نشده در محور غلتش است که منجر به یک صعود اولیه و سپس نزول به ارتفاع اولیه می‌شود.
غلتش آهسته (Slow roll)؛ به آرامی حول محور طولی غلت بزنید و با کنترل متقاطع ورودی‌های الویتور و سکان، سطح پرواز را حفظ کنید.
غلتش تردیدی (Slow roll) ؛ نوعی از غلتش آهسته است. توقف لحظه‌ای در نقاط مختلف در طول غلتش. انواع رایج آن شامل غلتش دو نقطه‌ای، غلتش سه نقطه‌ای، غلتش چهار نقطه‌ای و غیره است...
قیچی (The Scissors)؛ پرواز در یک الگوی زیگزاگ، چه افقی و چه غلتشی.
هشت ایستاده (Standing eight)؛ حلقه داخلی، نیم غلتش (هواپیما را وارونه می‌کند)، حلقه داخلی (به سمت زمین) نیم غلتش روی حلقه
وینگ‌اور (Wingover)؛ چرخش ۱۸۰ درجه‌ای (زاویه‌های اویلر) به چپ یا راست در بالای یک حلقه ۱/۴ (به سمت بالا)
صعود زوم (Zoom climb)؛ شیرجه و به دنبال آن بالا رفتن شدید دماغه (نه لزوماً عمودی). شامل افزایش اولیه سرعت هوایی و در نتیجه افزایش نرخ صعود و به دنبال آن کاهش سرعت هوایی و کاهش نرخ صعود و بازگشت به سرعت و ارتفاع اولیه است.
افتادن برگ (Falling leaf)؛ خاموش‌کردن دریچه گاز، واماندگی در سطح بال‌ها، اجازه دادن به هواپیما برای لغزش جانبی در یک جهت، سپس مقابله با لغزش با سکان قبل از ایجاد چرخش، اجازه دادن به هواپیما برای لغزش جانبی در جهت دیگر، دوباره مقابله با سکان، شیرجه برای خروج از مانور.
غلتش گشتاوری (Torque roll)؛ لغزش دم با اضافه‌شدن شهپر در جهت گشتاور موتور انجام می‌شود. هواپیما تا زمانی که تکانه رو به جلو از بین برود، به صورت عمودی اوج می‌گیرد و به دلیل گشتاور موتور هنگام لغزش دم، غلتش می‌کند.

جستارهای وابسته

منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Aerobatic maneuver». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۳۰ آوریل ۲۰۲۶.