محاصره پترو-الکساندروفسک (۱۹۱۸)
| محاصرهٔ پترو-الکساندروفسک (۱۹۱۸) | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||
| طرف‌های درگیر | |||||||
| جمهوری فدراتیو سوسیالیستی روسیه|۱۹۱۸ و جوانان خیوه | خانات خیوه | ||||||
| فرماندهان و رهبران | |||||||
| نیکولای شیداکوف و د. وویتنیتس | جنیدخان | ||||||
محاصرهٔ پترو ـ الکساندروفسک یک محاصرهٔ ناموفق بود که بین ۲۴ نوامبر تا ۵ دسامبر ۱۹۱۸ (۲ تا ۱۳ قوس ۱۲۹۷) توسط نیروهای مسلمان خانات خیوه به فرماندهی جنیدخان علیه نیروهای بلشویک مسلط به شهر پترو ـ الکساندروفسک (که امروزه با نام تُرت‌کول در ازبکستان شناخته می‌شود) انجام شد.[۱]
محاصره
پس از انقلاب اکتبر ۱۹۱۷، آسیای مرکزی تحت تسلط روسیه در بحران و آشفتگی قرار گرفت. برخی شهرها مانند تاشکند، پترو-الکساندروفسک و چارجو تحت کنترل بلشویک‌ها بودند، در حالی که در دیگر مناطق، نیروهای روسیه کاملاً از بین رفته و حاکمان محلی دوباره قدرت را در دست گرفته بودند. در خانات خیوه نیز این وضعیت برقرار بود؛ منطقه‌ای که پیش از سال ۱۸۷۳ اهمیت بسیاری داشت و سپس توسط امپراتوری روسیه تصرف شده بود. در سال ۱۹۱۸، اسفندیار خان حاکم خیوه بود، اما عملاً توسط جنید خان، سردار ترکمن، تحت‌الشعاع قرار گرفته بود؛ کسی که در بهار ۱۹۱۸ تمام تلاش‌های اصلاح‌طلبان خیوه‌ای‌های جوان را سرکوب کرده بود.
سپتامبر ۱۹۱۸، جنید خان به اورگنج، که هنوز تحت کنترل روس‌ها بود، حمله کرد و چند روس را به اسارت گرفت. در پترو ـ الکساندروفسک (تُرت‌کول) که نزدیکی زیادی به خیوه داشت، گارنیزیون روسیه با نیروهای ارتش سرخ به فرماندهی کمیسر نظامی بلشویک، نیکولای شیداکوف تقویت شده بود. شیداکوف به جنید خان دستور داد اسیران روس را آزاد کرده و اموال غصب‌شده را بازگرداند. جنید خان اسیران را در ۳۰ سپتامبر آزاد کرد، اما اموال را بازنگرداند و همچنین به شیداکوف هشدار داد که در امور خیوه دخالت نکند. او به‌خوبی می‌دانست که این گارنیزیون بلشویکی نزدیک، تهدیدی دائمی برای موقعیت اوست، اما در سپتامبر حمله به آن را خطرناک می‌دانست، زیرا نیروهای کمکی روس‌ها می‌توانستند به‌سرعت از چارجو با کشتی به شهر برسند.
با فرارسیدن زمستان و یخ‌بستن رودخانهٔ آمو دریا، عبور و مرور با کشتی تقریباً غیرممکن شد و جنید خان سرانجام حملهٔ خود را آغاز کرد. در ۲۴ نوامبر، نیروهای ترکمن از روی رودخانهٔ یخ‌زده عبور کرده و محاصرهٔ پترو-الکساندروفسک را آغاز کردند. اما پس از یازده روز، دو کشتی از چارجو با نیروهای کمکی از رودخانهٔ یخ‌زده عبور کردند و محاصره را شکستند.
پیامدها
شکست جنید خان در نزدیکی پترو ـ الکساندروفسک اهمیت سیاسی زیادی داشت و قدرت شوروی را در منطقهٔ آمو دریا تقویت کرد. پترو ـ الکساندروفسک به مرکز تمامی نیروهای ترقی‌خواه در این منطقه تبدیل شد که در برابر سیاست‌های محافظه‌کارانهٔ جنیدخان مقاومت می‌کردند. در بهار ۱۹۱۹، نیروهای بلشویک از چارجو، نیروهای ترکمن را در منطقهٔ پیتناک در کرانه چپ آمو دریا شکست دادند. خود خیوه نیز در فوریهٔ ۱۹۲۰ به دست نیروهای ارتش سرخ فتح شد. پس از آن، جنید خان جنگی پارتیزانی علیه ارتش سرخ آغاز کرد که به جنبش باسماچی معروف شد و تا سال ۱۹۳۴ ادامه یافت.
منابع
- ↑ "The dramatic end of Khiva state". www.advantour.com (به انگلیسی). Retrieved 2025-08-29.