محسن نامجو

محسن نامجو
محسن نامجو در سمفونیک ادیسه ۲۰۲۰
محسن نامجو در سمفونیک ادیسه ۲۰۲۰
اطلاعات پس‌زمینه
زاده۱۴ اسفند ۱۳۵۴ (۴۹ سال)
تربت جام، خراسان، ایران
ژانر
پیشه
  • خواننده
  • آهنگ‌ساز
  • ترانه‌نویس
  • نویسنده
  • بازیگر
ساز(ها)
  • آواز
  • سه‌تار
  • گیتار
سال‌های فعالیت۱۳۷۲–اکنون
همسر(ها)بهاره سبزواری (ا. ۱۳۷۸–۱۳۹۸)[۱] آزاده اخلاقی (ا. ۱۴۰۱)
دانشگاهدانشگاه تهران

کنسرواتوار موسیقی و هنرهای دراماتیک پرینر وین

دانشگاه استنفورد
وبگاه

محسن نامجو (زادهٔ ۱۴ اسفند ۱۳۵۴) موسیقی‌دان، خواننده، نوازنده، نویسنده و بازیگر ایرانی است که بیشتر شهرت او به دلیل استفاده از شعر فارسی و عناصر موسیقی ایرانی در قالب موسیقی مدرن است.

از آثار او می‌توان به آلبوم‌های «ترنج»، «جبر جغرافیایی» و «مطنطن» اشاره کرد.[۲]

نامجو موسیقی ایرانی را از اساتیدی همچون نصرالله ناصح‌پور در دانشکدهٔ هنرهای زیبا آموخت و پس از ترک تحصیل از دانشگاه به موسیقی تلفیقی روی آورد. او فعالیت خود را در نیمهٔ دوم دهه ۷۰ آغاز کرد و در دههٔ ۸۰ به شهرت رسید. آثار او به‌خاطر آشنایی‌زدایی، دستکاری عمدی در نواهای سنتی و آمیختن عناصر متضاد مورد توجه قرار گرفت. در آغاز، آثار او بدون مجوز رسمی منتشر می‌شد، تا اینکه او در سال ۱۳۸۶، «ترنج» نخستین آلبوم رسمی خود را منتشر کرد.[۳]

زندگی شخصی

محسن نامجو در سال ۲۰۰۷

محسن نامجو آموزش موسیقی را از جوانی با نت‌خوانی و آواز آغاز کرد و سپس ردیف موسیقی ایرانی را ابتدا نزد رضا شاکری و سپس نصرالله ناصح‌پور آموخت.

وی به گفتهٔ خودش، در ۱۷ سالگی نواختن سه‌تار را نزد فرامرز شکرخواه فرا گرفته است و پس از سپری کردن دوران دبیرستان در رشتهٔ تئاتر در دانشکده سینما تئاتر (هنرهای دراماتیک سابق) پذیرفته شده ولی برای تحصیل در رشتهٔ موسیقی به دانشکدهٔ هنرهای زیبای دانشگاه تهران رفت. او در نهایت به دلیل عدم رضایت، دانشگاه را رها کرد و فعالیت خود را به شکل تجربی و غیرآکادمیک ادامه داد.[۴]

نامجو در سال ۱۳۷۹ باید به سربازی می‌رفت و به گفته خودش سربازی دوره استراحت ذهنی وی و همچنین دوران شکوفایی‌اش بوده است. در این دوره با موسیقی راک و بلوز آشنا شد و بعد از پایان خدمت سربازی با دوستان دوران سربازی‌اش که در این دو سبک فعال بودند (عبدی بهروانفر، نوید اربابیان، علی باغ‌فر) یک گروه راک به نام ماد را تشکیل دادند، کنسرت‌هایی برگزار و به این ترتیب فعالیت خود را در عرصه موسیقی، به صورت حرفه‌ای آغاز کردند.[۵] نامجو می‌گوید: «از بهترین افتخارات من در دوران سربازی این بود که خدمت استاد حاج قربان سلیمانی در قوچان برسم و موسیقی مقامی خراسانی را از ایشان یاد بگیرم. این که در مسیر قوچان موسیقی دورز و جیم موریسون می‌شنیدم و بعد در خانه‌ای روستایی از حاج قربان مقام الله وردی یادمی‌گرفتم باعث شد تا اطلاعات خوبی در من شکل بگیرد و بتوانم این دو نوع موسیقی را کنار هم قرار دهم.»[۵]

یکی از دلایلی که به گفتهٔ خود نامجو باعث خلاقیت بیشتر او در زمینهٔ موسیقی تلفیقی شده است، ساز زدن با گروه‌های موسیقی زیرزمینی در مشهد و سپس تهران از جمله گروه ماد و گروه پرساووس (مازیار محمدی، محمد قاسمی، شهرام لشگری) بوده است.[۶]

محسن نامجو در برنامهٔ تماشا در تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی، خود را بی‌دین خواند.[۷] او اکنون در نیویورک آمریکا زندگی می‌کند.

فعالیت حرفه‌ای

نامجو، کارش را در دنیای موسیقی حرفه‌ای با نواختن ساز و خوانندگی برای فیلم تخته سیاه سمیرا مخملباف آغاز کرد. بعد از آن هم در ساخت موسیقی فیلم‌های دیگری از جمله، برای آمدنت دعا می‌کنم، حفره، اقوام، در سه ثانیه اتفاق افتاد و مرگ همکاری کرد. علاوه بر این در موسیقی تئاتر هم هشت اثر توسط او ساخته شده است.[۵] وی در طول مدت فعالیت حرفه‌ای خود قطعات بسیاری ساخته است[۸] که بسیاری از این قطعات، در قالب آلبوم‌هایی با نام‌هایی نظیر دماوند، گیس و عقاید نئوکانتی، به صورت زیرزمینی و غیررسمی منتشر شد. او در زمستان ۱۳۸۵ به پیشنهاد رضا عطاران تیتراژ ابتدایی سریال ترش و شیرین که برای نوروز ۱۳۸۶ آماده شده بود را به شکل دو صدایی خواند و آماده کرد. اولین آلبوم رسمی محسن نامجو در ۱۷ شهریور ۱۳۸۶ (۸ سپتامبر ۲۰۰۷) با نام «ترنج» منتشر شد.[۹] آلبوم ترنج اولین آلبوم رسمی محسن نامجو است که شامل ۹ قطعه است و مؤسسه فرهنگی هنری آوای باربد آن را منتشر کرده است.[۱۰]

او همچنین در سال ۱۳۸۷ با همکاری انتشارات کاروان، کتاب کیمیاگر اثر پائولو کوئلیو را با ترجمهٔ آرش حجازی، به شکل کتاب صوتی ضبط و منتشر کرد.[۱۱] بعد از آلبوم ترنج، کتاب سخنگوی کیمیاگر دومین اثر منتشر شده از محسن نامجو است. نامجو در این اثر کوشیده تا یکی از درونمایه‌های اصلی کتاب را که «وحدت وجود» است در سرتاسر اجرایش نمایش دهد و روایت خود را از کیمیاگر پائولو کوئلیو ارائه کند. نامجو نقش بیش از سی شخصیت کیمیاگر را به‌صورت نمایشی اجرا کرده و نزدیک به شصت دقیقه نیز موسیقی سنتی ایرانی برای آن ساخته است.[۱۱]

اولین آلبوم محسن نامجو در خارج از ایران با عنوان «جبر جغرافیایی» در سال ۲۰۰۸ و آلبوم بعدی او با عنوان «آخ» نیز در ۶ اکتبر ۲۰۰۹[۱۲] منتشر شد. آلبوم دیگری از محسن نامجو با نام «بوسه‌های بیهوده» در سال ۲۰۱۱ منتشر شده و پس از آن آلبوم دیگری از او در اواخر سال ۲۰۱۱ با نام «الکی» انتشار یافت.[۱۳] در پاییز ۲۰۱۲ آلبوم «۱۳/۸» منتشر شد و به صورت رایگان در سایت او برای دانلود قرار گرفت.[۱۴] محسن نامجو، ترانهٔ «طاهره» را با نام «روبه‌رو» در آلبوم از پوست نارنگی مدد باز اجرا و به فریدون فروغی تقدیم کرده است.

نامجو با گروه سازهای بادی هلند

در اکتبر ۲۰۱۶ نامجو با «گروه سازهای بادی هلند» در یک سلسله کنسرت در این کشور با عنوان «آواهایی از شرق» همکاری کرد. این برنامه که با داستان‌خوانی به زبان هلندی توسط سهند صاحب دیوانی و اجرای کارهایی از آهنگسازان گوناگون نیز همراه بود.[۱۵]

اسفندماه سال ۱۳۹۸ محسن نامجو با همراهی ارکستر سمفونیک استکهلم، گروه کُر آفتاب و رهبری افشین خائف، سمفونیک اودیسه ۲۰۲۰ را به صحنه برد. نام این کنسرت گویای نگاهی است که در انتخاب این آهنگ‌ها (توسط افشین خائف) به کار رفته تا سفری انسانی را در بستر موسیقایی روایت کند. سفری پر فراز و نشیب موسیقایی که اشک‌ها و لبخندها، سختی‌ها و آسانی‌های زندگی انسان مهاجر را تجسم می‌کند.[۱۶]

سبک موسیقی

نامجو در حال اجرا در سال ۱۳۹۰

ویژگی کارهای نامجو «پیوند» است: پیوند سبک‌های گوناگون موسیقی ایرانی و خارجی و تلفیق اشعار کلاسیک پارسی با شعرهایی که خود می‌سراید.

در موسیقی‌های او گوشه‌هایی از سبک‌های راک، سنتی، بلوز، جاز و فولک به گوش می‌رسد. شعرهای مولوی، حافظ، نیما یوشیج، خواجوی کرمانی، و جامی گرفته تا شاملو و براهنی در آثار او جای گرفته‌اند که گاهی عباراتی کوچه‌بازاری در میان ابیات آن‌ها اضافه شده است. او در این باره می‌گوید: «تلفیق از نظر من اپیدمی زمانه است. تلفیق موسیقایی دو شکل دارد، یکی تلفیق ابزار است، مثلاً قرار دادن گیتار در برابر سه‌تار که چیز جدیدی نیست؛ و دیگری تلفیق گام که تا به حال کمتر در موسیقی ایران به آن پرداخته شده، مثلاً کافیست که دو نت از دستگاه شور حذف شود تا به گام بلوز برسیم.»

ملودی «مرغ شیدا» ی محسن نامجو برگرفته از ملودی «مردی که دنیا را فروخت» (The man who sold the world) دیوید بویی و همچنین ترانه‌ای با خوانندگی داوود مقامی به همین نام است.[۱۷]

محسن نامجو دربارهٔ آلبوم مؤلفهٔ عزلت چنین می‌نویسد: «نعره‌ها و سازهایی که در این آلبوم می‌شنوید در انتهای سالی زده و نواخته شد که تنهاترین سال زندگی من و یحیی در مهاجرت بود. سالی که زندگی، بیرون اش همچون مولفه‌های XYZ بود. گشوده به اطراف، پر از سفر و دیدار و تحسین شدن و تجربه و اجرا و سرعت و خوش خوشان. درون‌اش اما، فقط تنهایی بود. تنهایی محض. حس تعلیق مدام و تشنگی بی پایان. ۲۰۱۶ سال رفتن با جهت مولفه‌ای بود که تنها پایین می‌رفت.»[۱۳]

از او مکرراً با عنوان باب دیلن ایران یاد کرده‌اند.[۱۸]

حواشی

استفاده از آیات قرآن در ترانه

نامجو با خواندن آیه‌هایی از قرآن (سوره شمس) باعث ایجاد حساسیت‌هایی نسبت به خود شد. برخی از وب‌سایت‌ها از محکومیت نامجو از سوی دادگاه عمومی تهران به پنج سال حبس به خاطر توهین به مقدسات، اجرای تمسخرآمیز آیات قرآن (آهنگ شمس) و بی‌حرمتی به کتاب مقدس مسلمانان خبر دادند. وی در گفتگویی با بی‌بی‌سی فارسی، احتمال گزارشگر این شبکه در خصوص ارتباط این محکومیت با کارهای اخیرش از جمله کلیپ بیابان (که آن را به معترضان نتایج انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ تقدیم کرده بود) را رد نکرد.[۱۹][۲۰]

واکنش به دانلود غیرمجاز

در سال ۲۰۱۲ محسن نامجو در تارنمای رسمی خود گله‌مندی خود را نسبت به دانلود و کاربرد غیرمجاز ترانه‌ها، از شنوندگانی که خارج از ایران هستند ابراز داشته است. وی از شنوندگان ایرانی (که به دلیل تحریم بانکی) نمی‌توانند بهای ترانه را بپردازند خواست که اگر دینی به گردن می‌بینند وجه را به مؤسسهٔ خیریهٔ محک بپردازند و به هیچ عنوان آثار وی را از کسانی که این آثار را داخل ایران می‌فروشند خریداری نکنند.[۲۱] به گفتهٔ محسن نامجو، آلبوم ترنج بدون اجازه و توسط نشر موسیقی آوای باربد، بدون اینکه درآمدش برای محسن نامجو و گروه همراه باشد به فروش می‌رسد.[۲۲]

آثار

آلبوم‌ها

آلبوم‌ها
نام آلبوم سال‌انتشار آهنگساز نوازنده خواننده ناشر توضیحات
دماوند ۲۰۰۵ آری آری آری
گیس ۲۰۰۶ آری آری آری
ترنج ۲۰۰۷ آری آری آری مرکز موسیقیِ حوزهٔ هنری اولین آلبوم رسمی

به گفته خود محسن نامجو، این آلبوم بدون اجازه و توسط نشر موسیقی آوای باربد، بدون اینکه درآمدش برای محسن نامجو و گروه همراه باشد به فروش می‌رسد.[۲۲]

جبر جغرافیایی ۲۰۰۸ آری آری آری Nedai Records
آخ ۲۰۰۹ آری آری آری Stradivarius با همکاری گلشیفته فراهانی[۲۳]
بوسه‌های بیهوده ۲۰۱۱ آری آری آری
الکی ۲۰۱۱ آری آری آری آلبوم زنده، حاصل کنسرت در دانشگاه استنفورد
سیزده/هشت ۲۰۱۲ آری آری آری .Payam Entertainment, Inc کار نوشتن آهنگ‌ها در آمریکا و بین سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۲ میلادی انجام شده است.[۲۴] آلبوم حاوی هشت قطعه است که در طول کنسرت نامجو در دانشگاه کالیفرنیا، برکلی ضبط شده است.[۲۵]
از پوست نارنگی مدد ۲۰۱۴ آری آری آری دف-دف پروداکشن
صفر شخصی ۲۰۱۶ آری آری آری
آوازهایی از شرق ۲۰۱۷ آری آری توسط ارکستر (NBE) تنظیم و اجرا شده است.
مؤلفهٔ عزلت ۲۰۱۷ آری آری آری دف-دف پروداکشن
بر چلهٔ کمان اشک ۲۰۱۸ آری آری آری
سودای من ۲۰۱۹ احسان مطوری آری آری Sheed Records[۲۶] با همکاری سوگل ضامنی و پرهام علیزاده[۲۷]
مطنطن ۲۰۲۰ آری آری آری دف-دف پروداکشن حق انتشار این آلبوم که در ۱۴ اسفند ۱۳۹۸، همزمان با سالروز تولد محسن نامجو، عرضه شد، با اعلام خود وی برای ساکنان ایران رایگان اعلام شد تا تسکینی باشد بر معضل دنیاگیری کووید ۱۹ در ایران[۲۸]
سمفونیک اُدیسه ۲۰۲۰ ۲۰۲۰ آری ارکستر SCO آری نسخهٔ صوتی کنسرت سمفونیک اُدیسه ۲۰۲۰ محسن نامجو به رهبری و تنظیم افشین خائف و همراهی ارکستر SCO و گروه کُر آفتاب در استکهلم
با صدهزار ۲۰۲۱ آری آری
لنگ‌راک ۲۰۲۲ آری آری
بی‌تاب ۲۰۲۳ آری آری
اولی (اولا) ۲۰۲۴ آری آری آری

تک‌آهنگ‌ها

نام آهنگ سال انتشار هنرمندان توضیحات
عدد
عقاید نئوکانتی
بهاره دخترعمو
گلنار
دل زارم محسن نامجو، گروه کیوسک
تو کجایی محسن نامجو، گروه کیوسک
مرا بشکن محسن نامجو، کینگ رام
مرا یادت هست؟ محسن نامجو، Circo Cafe
که همچنین محسن نامجو، میثاق مرادی
فردا سراغ من بیا محسن نامجو، علی عظیمی
چشمی و صد نم
درخت ارغوان محسن نامجو، حمیدرضا فیلوس
دلارام محسن نامجو، حامد نیک‌پی
رفتم سر کوچه محسن نامجو، عبدی بهراونفر
واق واق سگ محسن نامجو، عبدی بهراونفر
مرد جان به لب رسیده
از هوش می…
یره
مارکوزه من
همراه شو عزیز آهنگساز: پرویز مشکاتیان
پریود ۱۳۹۱ آهنگساز: شاهین نجفی
اعتیاد
داماد باد
مرغ سخندان
چه گوارا
اکس
مرغ سحر محسن نامجو، گروه کیوسک
ترش و شیرین ۱۳۸۶ محسن نامجو، رضا عطاران تیتراژ سریال ترش و شیرین
پارازیت
هستی
راست بگو
طلوع بازخوانی شده به عنوان کاور قطعه طلوع اثر سیاوش قمیشی
دههٔ شصت
راهی بزن که آهی
هم‌خانه
شهر خاموش
شکوه
دوب دوامی
مزار شادی تیتراژ فیلم همسایه
رو به رو
مرجانه
تاب بنفشه
کورتانیدزه
تهران اجرا شده در دستگاه چهارگاه
یاد آر[۲۹] آبان ۱۳۹۸ شعر از علی اسداللهی ترانه اعتراضی پیرامون اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ایران
پرشکسته ۱۴۰۱ شعر از هوشنگ ابتهاج بر اساس موسیقی محلی خرسان شمالی
نوید ۱۴۰۱ دربارهٔ نوید افکاری
بارکد ۱۴۰۱
میترا ۱۴۰۱ شعر: اردلان سرفراز- آهنگساز: آندرانیک ترانه اعتراضی پیرامون خیزش ۱۴۰۱ ایران
وطن ۱۴۰۱ ترانه اعتراضی پیرامون اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران
تو را ۱۴۰۳
آهوی وحشی ۱۴۰۳ به یاد فرامرز اصلانی

بازیگری

فیلم

تئاتر

کتاب‌ها

  1. دراب مخدوش:[۴۲] مجموعه‌ای از یادداشت‌ها، تاملات و نوشته‌های محسن نامجو در ۲۰ سالگیست که در ۴۰ سالگی بر آن پاورقی نوشته است. این کتاب توسط نشر ناکجا در پاریس منتشر شد.[۴۳]
  2. چهار مقاله:[۴۴] این کتاب مجموعه‌ای از چهار نوشتار با عنوان‌ها «در ردّ و تمنای نوستالژی»، «فرار کودک از خانهٔ پدری (روایتی از موسیقی بعد از انقلاب ۱۳۵۷ تا سال ۱۳۸۸)»، «هم‌سخنی ردیف موسیقی سنتی ایران با استبداد سیاسی» و «چند ایده برای اندیشیدن در رابطهٔ موسیقی و آسمان» است که در سال‌های مختلف نوشته شده‌اند.[۴۵]
  3. کتاب صوتی کیمیاگر[۴۶]

در نگاه دیگران

  • بابک پیامی کارگردان ایرانی مقیم ایتالیا، دربارهٔ محسن نامجو و همکاریش با او می‌گوید: «او هنرمندی ویژه از همهٔ لحاظ است. به نظر من محسن نامجو نه تنها در دنیای موسیقی نوآوری داشته بلکه در دنیای ادبیات موسیقی و شعر موسیقی هم نوآوری‌های ویژه و قابل توجهی داشته است.»[۴۷]
  • بیژن الهی شاعر و مترجم ایرانی در مقام قیاسِ قطعهٔ زلف محسن نامجو با اجراهای فرامرز اصلانی از اشعار حافظ، گفته است: «این کاری‌ست که به فرامرز اصلانی می‌گفتم، باید با حافظ بکنی و هرگز نکرد.»[۴۸]

منابع

  1. https://vido.ir/azadeh-akhlaghi-bio#:~:text=بهار%20سبزواری،%20هنرمند%20نقاش%20و، ۱۳۹۸%20از%20هم%20جدا%20شدند.
  2. https://seratnews.com/fa/news/79308/
  3. «زندگینامه: محسن نامجو (۱۳۵۴-)». همشهری آنلاین. ۲۰ اسفند ۱۳۸۶. دریافت‌شده در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۲.
  4. "نقش پای رفتگان، هموار سازد راه را مرگ را داغ عزیزان…". Archived from the original on 2017-10-29.
  5. 1 2 3 «ترنج محسن نامجو». دریافت‌شده در ۲۷ نوامبر ۲۰۲۲.
  6. علیرضا رضایی (۱۳۸۶ خورشیدی/۲۰۰۷ میلادیدفترچه همراه آلبوم ترنج، تهران: موسسه فرهنگی هنری آوای باربد تاریخ وارد شده در |سال= را بررسی کنید (کمک)
  7. «تازه‌ترین برنامه تماشا». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ ژانویه ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۱۶ ژانویه ۲۰۱۷. .
  8. آرش خوشخو (۲۸ اردیبهشت ۱۳۸۶)، «اندر مذمت صداقت»، هفته نامه شرق، ص. ۴
  9. «خبرگزاری فارس - آلبوم ترنج «محسن نامجو» منتشر شد». خبرگزاری فارس. ۲۰۰۷-۰۹-۱۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۰۶.
  10. «وبگاه بی‌بی‌سی فارسی». دریافت‌شده در ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۷.
  11. 1 2 «وبگاه رسمی انتشارات کاروان». بایگانی‌شده از اصلی در ۵ مارس ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۱ مارس ۲۰۰۹.
  12. amazon.com
  13. 1 2 «وبگاه رسمی محسن نامجو». بایگانی‌شده از اصلی در ۹ ژانویه ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۱۴ فوریه ۲۰۱۱.
  14. «وبگاه رسمی محسن نامجو». دریافت‌شده در ۱۴ فوریه ۲۰۱۱.
  15. «کنسرت نامجو با گروه سازهای بادی هلند». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۹ نوامبر ۲۰۱۶. .
  16. BBC Persian. «سمفونیک اُدیسه ۲۰۲۰». یوتیوب. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۲-۲۵.
  17. نامجو از نگاه منتقدان (III)
  18. Hoch, M. (2019). So You Want to Sing World Music: A Guide for Performers. So You Want to Sing (به انگلیسی). Rowman & Littlefield Publishers. p. 293.
  19. «محسن نامجو: دیگر معذرت‌خواهی نمی‌کنم». بی‌بی‌سی فارسی. ۲۲ تیر ۱۳۸۸. دریافت‌شده در ۱۳ ژوئیهٔ ۲۰۰۹.
  20. «نامجو به خاطر «اجرای تمسخرآمیز قرآن» محکوم شد». رادیو فردا. بایگانی‌شده از اصلی در ۲ ژوئن ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۰۲.
  21. «یادداشتی از محسن نامجو». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۵.
  22. 1 2 «Parazit 25-part 2 Oct 15 (season two)». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ ژوئیه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۶. .
  23. BBC فارسی - صدای شما - کنسرت محسن نامجو و گلشیفته فراهانی در ونیز
  24. "PRESS RELEASE: THIRTEEN/EIGHT MOHSEN NAMJOO AND ENSEMBLE LIVE IN BERKELEY AND LOS ANGELES" (به انگلیسی). Retrieved 20 Mayر 1391. {{cite web}}: Check date values in: |بازبینی= (help)
  25. "MOHSEN NAMJOO – 13 8" (به انگلیسی). Retrieved 20 Mayر 1391. {{cite web}}: Check date values in: |بازبینی= (help)
  26. "Parham Alizadeh on Instagram: "گاهی تجربه‌ها خیلی پربار و خیلی به یاد ماندنی هستند خوشحالم که سهم اندکی در انجام این پروژه داشتم این دفعه دست من بود که اجرا کرد نه حنجرم…"". Instagram (به پشتو). 2019-03-05. Retrieved 2019-03-05.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (link)
  27. "Parham Alizadeh on Instagram: "#شفیعی_کدکنی #پرهام_علیزاده #parhamalizadeh #parham_alizadeh @sogolzameni"". Instagram (به لاتین). 2019-03-05. Retrieved 2019-03-05.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (link)
  28. "محسن نامجو خبر از انتشار آلبوم «مطنطن» داد". رادیو فردا. ۱۴ اسفند ۱۳۹۸. {{cite web}}: Check date values in: |date= (help)
  29. «نامجو و هیچ‌کس: دو نگاه متفاوت هنری به آبان ۹۸». رادیو زمانه. ۲۰۱۹-۱۲-۲۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۲۵.
  30. «دیالوگ: چند کیلو خرما برای مراسم تدفین». بانی فیلم. ۲۰۱۷-۰۲-۲۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ مه ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۰۶.
  31. «فیلم چند کیلو خرما برای مراسم تدفین (1384) | سلام‌سینما». سلام سینما (به انگلیسی). بایگانی‌شده از اصلی در ۶ سپتامبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۰۶.
  32. «'صدای سکوت' در آپارات». BBC News فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۰۶.
  33. «نقدی بر «صوت سکوت»، فیلمی مستند دربارهٔ موسیقی زیرزمینی ایران». DW.COM. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۰۶.
  34. محمد عبدی منتقد فیلم. «مهاجرت، محسن نامجو و متالیکا؛ گفتگو با کارگردان 'رویاهای رادیویی'». BBC News فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۰۶.
  35. «گفتگو با محسن نامجو بازیگر فیلم"رویاهای رادیویی"/محمود شریکر». شهروند. ۲۰۱۷-۰۶-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۰۶.
  36. «نمایش تازهٔ «بهرام بیضایی» با همراهی «محسن نامجو» در آمریکا | نمایشگر». بایگانی‌شده از اصلی در ۹ اوت ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۰۶.
  37. «آلبوم عکس: تئاتر جدید بهرام بیضایی با حضور مژده شمسایی و محسن نامجو | BamdadKhabar | بامداد خبر». bamdadkhabar.com. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ سپتامبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۰۶.
  38. فیروزه خطیبی روزنامه‌نگار در لس‌آنجلس. «همکاری با شیرین نشاط و بهرام بیضایی؛ گفتگو با محسن نامجو». BBC News فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۰۶.
  39. بهرام بیضایی با حضور محسن نامجو در آمریکا
  40. مدیر. «یادداشتی دربارهٔ نمایش «چهارراه» اثر جدید بهرام بیضایی در آمریکا». www.saliss.com. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ آوریل ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۰۶.
  41. «gooya news :: politics: بیضایی در غربت؛ پویا و آفریننده، کیان ثابتی». news.gooya.com. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۰۶.
  42. «دراب مخدوش در کتابهای وبگاه Goodreads».
  43. «"دراب مخدوش" محسن نامجو BBC Persian».
  44. «کتاب چهار مقاله در وبگاه Goodreads».
  45. «شرح کوتاه کتاب چهارمقاله در goodreads».
  46. «کتاب صوتی کیمیاگر با صدای نامجو در وبگاه Goodreads».
  47. BBC فارسی - ایران - «آخ» اولین آلبوم محسن نامجو در خارج از ایران
  48. khabaronline.ir/xm5VY

پیوند به بیرون