محمدیوسف میرزا درانی
| محمدیوسف میرزا دُرانی | |
|---|---|
| حاکم هرات | |
| تصدی | ۲۴ شهریور ۱۲۳۴ – ۹ اردیبهشت ۱۲۳۵ خورشیدی |
| پیشین | سعید محمد خان الکوزَیی |
| جانشین | عیسی خان بردُرانی |
| درگذشته | فروردین ۱۲۳۶ خورشیدی |
| خاندان | دودمان درانی |
محمدیوسف میرزا دُرانی یک شاهزادهٔ دُرانی بود که برای مدت کوتاهی از سال ۱۲۳۴ تا ۱۲۳۵ خورشیدی بر هرات حکم راند. او نوهٔ فیروزالدین میرزا دُرانی، یکی از حاکمان پیشین هرات بود.
زندگی‌نامه
محمدیوسف میرزا درانی که عضوی از دودمان درانی نوهٔ فیروزالدین میرزا درانی، یکی از حاکمان پیشین هرات بود.[۱] این منطقه یک قلمرو تحت حاکمیت ایران قاجاری بود که دست به دست می‌شد،[۱] و این عدم قطعیت بر بسیاری از تحولات اوایل قرن نوزدهم تأثیر گذاشت.[۲] در سال ۱۲۲۱ خورشیدی، عموی محمدیوسف میرزا، کامران میرزا درانی که در آن زمان حاکم هرات بود توسط وزیر خود یار محمد خان الکوزَیی کشته شد و وی کنترل هرات را به دست گرفت. پس از مرگ یار محمد خان، پسرش سعید محمد خان الکوزَیی جانشین او شد.[۱]
محمد یوسف از سال ۱۲۲۳ خورشیدی در ایران زندگی می‌کرد، جایی که تحت حمایت دودمان قاجار بود. بعدها تحت ادارهٔ شاهزاده قاجاری فریدون میرزا، محمدیوسف میرزا حکمرانی تربت جام را بر عهده داشت.[۳] در ۲۴ شهریور ۱۲۳۴ خورشیدی، محمد یوسف میرزا بدون درخواست تأیید یا کمک از ایران، سعید محمد خان را سرنگون کرد و خود را حاکم جدید هرات ساخت.[۴] تقریباً در همان زمان، در جنوب و غرب افغانستان، قدرت قبیله محمدزایی رو به افزایش بود.[۳]، دوست‌محمدخان، حاکم محمدزایی در ۲۷ اسفند ۱۲۳۳ خورشیدی معاهدهٔ پیشاور را با بریتانیا امضا کرده بود، که او را به عنوان حاکم تمام افغانستان به رسمیت می‌شناخت. بخشی از هدف این توافق جلوگیری از برنامه‌های ایران برای هرات بود. دوست‌محمدخان که اکنون کاملاً مورد حمایت بریتانیا بود، برنامه خود را برای لشکرکشی به هرات تحت پوشش انتقام‌گیری از سعید محمد خان، که دامادش بود، اعلام کرد.[۱]
در ۲۰ آذر ۱۲۳۴ خورشیدی، درخواست کمک محمد یوسف میرزا به دولت ایران رسید.[۵] به گفتهٔ ایران‌شناس کریستین نوئل-کریمی؛ «واکنش سریع دولت ایران... این احتمال را نشان می‌دهد که تدارکات برای حمله به هرات از پیش در جریان بوده‌است.» روزنامه‌های تهران در ۲۹ آذر ۱۲۳۴ خورشیدی از استقرار نیروهای ایرانی در هرات خبر دادند.[۳] لشکری به فرماندهی سام خان ایلخانی زعفرانلو در اسفند ۱۲۳۴ خورشیدی پیشاپیش به هرات فرستاده شد، اما به سرعت توسط مقامات افغان از شهر رانده شد، که آن‌ها نیز تقریباً موفق به سرنگونی محمد یوسف میرزا شدند.[۱][۳] محمد یوسف میرزا متعاقباً به دلیل عدم اطمینان به دولت ایران، به سمت بریتانیا متمایل شد.[۱]
در آغاز فروردین ۱۲۳۵ خورشیدی، ژنرال ایرانی مراد میرزا حسام‌السلطنه با ۳۰٬۰۰۰ سرباز، هرات را محاصره کرد. او در تلاشی برای آسان‌تر کردن محاصره، سعی کرد در میان جناح‌های هرات تفرقه ایجاد کند. با این حال، این امر اوضاع را دشوارتر ساخت. مراد میرزا با وزیر محمد یوسف میرزا، عیسی خان بردُرانی، برای خیانت به او معامله کرد، در حالی که همزمان در مذاکرات صلح با محمد یوسف میرزا بود. در ۹ اردیبهشت ۱۲۳۵ خورشیدی، مراد میرزا محمد یوسف میرزا را از طریق تلاش‌های عیسی خان ملاقات کرد. با این حال، محمد یوسف میرزا تمایلی به واگذاری کنترل هرات نشان نداد و انتظار داشت که خودمختاری بخشی از توافق باشد، که منجر به افزایش فشار مراد میرزا بر شهر شد.[۳]
سپس محمد یوسف میرزا به تهران برده شد و بعدها در فروردین ۱۲۳۶ خورشیدی توسط اعضای خانواده سعید محمد خان به قتل رسید.[۶]
پانویس
- 1 2 3 4 5 6 Amanat 2003, pp. 219–224.
- ↑ Noelle-Karimi 2014, p. 218.
- 1 2 3 4 5 Noelle-Karimi 2014, p. 233.
- ↑ Noelle-Karimi 2014, pp. 232–233.
- ↑ Noelle-Karimi 2014, p. 232.
- ↑ Noelle-Karimi 2014, p. 144 (note 11).
منابع
- Amanat, Abbas (2003). "Herat vi. The Herat question". In Yarshater, Ehsan (ed.). Encyclopædia Iranica, Volume XII/2: Hedāyat al-mota'allemin–Herat VII. New York, NY: Encyclopædia Iranica Foundation. pp. 219–224. ISBN 978-0-933273-75-7.
- Noelle-Karimi, Christine (2014). The Pearl in its Midst: Herat and the Mapping of Khurasan (15th-19th Centuries). Austrian Academy of Sciences. ISBN 978-3700172024.