اندیشه تأسیس مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در قالب پروژهای عمرانی با همکاری سازمان ملل متحد (UNDP)، در سال ۱۳۵۰ شکل گرفت. اساسنامه این مرکز در سال ۱۳۵۶ به مجلس وقت ارائه و به تصویب رسید.[۱]
بهمنظور استقرار این مرکز، زمینی به مساحت ۲۵ هکتار اختصاص یافت و اجرای طرح ایجاد آن به خسرو پاکدامن سپرده شد.[۲]
پس از تشکیل وزارت راه و شهرسازی در پی ادغام دو وزارتخانه «راه و ترابری» و «مسکن و شهرسازی» سابق، این مرکز از سال ۱۳۹۱ با عنوان جدید «مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی» به فعالیت خود ادامه داد.[۳]
غزال راهب، فوق دکتری رشته معماری، هماکنون ریاست این مرکز تحقیقاتی را برعهده دارد.[۴]
مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با بیش از ۴۵ سال فعالیت تحقیقاتی، در حال حاضر یکی از معتبرترین مراجع علمی و پژوهشی کشور است که به منظور تحقق و گسترش وظایف پژوهشی و آموزشی وزارت راه و شهرسازی و نیز کمک به رفع بخشی از نیازهای پژوهشی و آموزشی کشور در حوزههای حمل و نقل، راه، ساختمان و مسکن و معماری و شهرسازی ایجاد شده است.[۵][۶] و نقش بازوی علمی وزارت راه و شهرسازی را بر عهده دارد.[۷]
این مرکز دارای ساختار سازمانی گستردهای است که از سه معاونت «تحقیقات و فناوری»، «آموزش و توسعه فناوری» و «توسعه مدیریت و منابع» تشکیل شده است. فعالیتهای آن در قالب چهار حوزه پژوهشی «ساختمان و ابنیه فنی»، «حمل و نقل»، «معماری و شهرسازی» و «اقتصاد و مالی» سازمان یافتهاند.[۸]
تدوین آییننامهها و ضوابط تخصصی کشور
مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی مسئول تدوین، بازنگری و بهروزرسانی بخش قابلتوجهی از ضوابط، آییننامهها و دستورالعملهای فنی کشور در حوزههای ساختمان، مسکن و راه است. این مرکز با هدف ارتقای ایمنی، کیفیت و بهرهوری در ساختوساز، مقررات تخصصی متعددی را در همکاری با دستگاههای اجرایی، دانشگاهها و سازمان ملی استاندارد ایران تهیه کرده است.[۹]
از جمله مهمترین ضوابط و آییننامههایی که توسط این مرکز تدوین یا بازنگری شدهاند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:[۱۰]
آییننامه آبا (آییننامه بتن ایران)، بهعنوان مرجع اصلی طراحی و اجرای سازههای بتنی؛
نشریه شماره ۵۵، مشخصات فنی عمومی کارهای ساختمانی؛
نشریه شماره ۱۱۰، مشخصات فنی عمومی و اجرایی تأسیسات برقی ساختمان؛
استاندارد ۲۸۰۰ ایران، آییننامه طراحی ساختمانها در برابر زلزله.
افزون بر این، مرکز تحقیقات در تدوین ضوابط ملی انرژی، مقررات ایمنی آتش، آییننامههای طراحی لرزهای، ضوابط ژئوتکنیکی، و دستورالعملهای مربوط به مصالح و فناوریهای نوین ساختمانی نیز نقش محوری دارد. این مجموعه ضوابط و استانداردها بهعنوان مراجع اصلی فنی کشور در طرح، ساخت و بهرهبرداری از ساختمانها و زیرساختهای عمرانی مورد استفاده قرار میگیرند.[۱۱]
گواهینامه فنی
گواهینامه فنی سندی رسمی است که بهمنظور تأیید انطباق مصالح، تجهیزات و سیستمهای ساختمانی با الزامات فنی و ایمنی مقررات ملی ساختمان صادر میشود. این گواهینامه بهصورت انحصاری توسط مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی صادر میگردد و از آن بهعنوان یکی از ابزارهای اجرایی و پشتیبان مقررات ملی ساختمان یاد میشود.[۱۲]
اولین گواهینامه فنی در تاریخ ۲۵ شهریور ۱۳۷۵ توسط این مرکز صادر شد. هدف از صدور آن، اطمینان از کیفیت و کارایی محصولات ساختمانی پیش از بهکارگیری در پروژههای عمرانی کشور است.[۱۳]
علاوه بر گواهینامه فنی، مرکز در مواردی خاص نظریه فنی صادر میکند. نظریه فنی مدرکی است که شرایط و الزامات استفاده از یک محصول یا سیستم نوین را که هنوز در مقررات ملی ساختمان یا استانداردهای ملی به آن اشاره نشده، مشخص میسازد. این نظریه معمولاً دارای اعتبار محدود (حدود ۱۸ ماه) است و به مصالح یا سیستمهایی اختصاص دارد که به دلیل نو بودن یا نداشتن استاندارد ملی، امکان دریافت گواهینامه فنی برای آنها وجود ندارد.[۱۴]
آمار کارکنان و بخشهای تحقیقاتی
مرکز تحقیقات، راه مسکن و شهرسازی شامل:
۲۵ بخش تحقیقاتی در زمینههای تخصصی
۱۷۶ نفر تعداد کارکنان بخشهای تحقیقاتی
۵۶ نفر هیئت علمی
۲۵ نفر سرباز نخبه
۴۱۷ نفر همکار پژوهشی بیرونی (اساتید و اعضای هیئت علمی دانشگاهها، مهندسین، دانشجویان دکتری، ...)
بخشهای تحقیقاتی حوزههایی مانند مهندسی سازه و ابنیه فنی، مصالح و فرآوردههای راه و ساختمان، فناوری بتن،[۱۵] زلزلهشناسی مهندسی و خطرپذیری،[۱۶] شبکه ملی شتابنگاری، ژئوتکنیک و زیرساخت، تأسیسات مکانیکی و الکتریکی، مهندسی آتش،[۱۷] انرژی، آکوستیک و نور، حملونقل هوایی، دریایی و ریلی، مهندسی راه و روسازی، لجستیک و مدیریت سیستمها و بحران، برنامهریزی و توسعه حملونقل، ایمنی حملونقل، قیر و آسفالت، معماری و طراحی محیط، مطالعات بنیادی، مسکن و سیستمهای ساختمانی، مطالعات اجتماعی و توسعه پایدار، برنامهریزی و طراحی شهری، و نیز اقتصاد حملونقل و اقتصاد و مالی مسکن و شهری را دربرمیگیرند.[۱۸][۱۹]
اهداف
متمرکزسازی و هماهنگی فعالیتهای پژوهشی در حوزههای ساختمان و مسکن، معماری و شهرسازی، مصالح و روشهای ساختمانی و حملونقل، و نیز تدوین ضوابط، دستورالعملها و استانداردهای فنی مرتبط با این بخشها.
چارت سازمانی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازیتوسعه پژوهشهای مرتبط با فناوری اطلاعات در زمینههای ساختمان، مسکن، معماری، شهرسازی و حملونقل، با هدف دستیابی به کارآمدترین فناوریهای نوین، توزیع دادهها و ایجاد نظام جامع اطلاعاتی در این حوزهها.
ارتقای کیفیت ساختوساز، معماری، شهرسازی، ایمنی در برابر زلزله و حملونقل از طریق اجرای طرحهای پژوهشی کاربردی و تدوین آییننامهها، استانداردها و دستورالعملهای تخصصی.
ترویج و انتشار نتایج پژوهشها و دستاوردهای علمی مرکز بهمنظور ارتقای دانش فنی و علمی جامعه مهندسی کشور.[۲۰]
وظایف
مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی بهعنوان نهاد پژوهشی وابسته به وزارت راه و شهرسازی، وظیفه مطالعه، تدوین و گسترش دانش فنی در حوزههای ساختمان، معماری، شهرسازی و حملونقل را بر عهده دارد. از مهمترین وظایف این مرکز میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
انجام پژوهشهای بنیادی و کاربردی در زمینه مصالح ساختمانی سنتی و نوین، فناوریهای ساختوساز و مقاومسازی در برابر زلزله و سایر مخاطرات طبیعی؛[۲۱]
تهیه و تدوین استانداردها، آییننامهها و ضوابط فنی مرتبط با ساختمان، مسکن، ژئوتکنیک، معماری، شهرسازی و حملونقل با همکاری سازمانها و مراجع ذیربط؛
پایش و تحلیل زمینلرزهها از طریق شبکه ملی شتابنگاری و ایجاد بانک اطلاعات لرزهای برای استفاده در مطالعات مهندسی و مقررات فنی کشور؛[۲۲]
انجام مطالعات مرتبط با مدیریت و بهینهسازی مصرف انرژی در بخشهای ساختمان و حملونقل و ارائه الگوهای کارآمد؛
پژوهش در زمینه شهرسازی و معماری ایرانی–اسلامی و تدوین ضوابط و الگوهای طراحی شهری متناسب با شرایط اقلیمی و فرهنگی کشور؛[۲۳]
اجرای طرحهای پژوهشی و توسعهای با هدف ارتقای کیفیت ساختوساز، افزایش ایمنی راهها و بهبود زیرساختهای حملونقل؛[۲۴]
برگزاری دورههای آموزشی، همایشها و کارگاههای تخصصی برای ارتقای دانش فنی مهندسان و فعالان حوزه راه، مسکن و شهرسازی؛[۲۵]
انتشار کتابها، گزارشها و نشریات علمی–فنی و ارائه خدمات آزمایشگاهی، گواهی فنی و مشاوره تخصصی به دستگاههای اجرایی و بخش خصوصی؛
همکاری پژوهشی با دانشگاهها و مؤسسات علمی داخلی و بینالمللی؛
تجاریسازی دستاوردهای پژوهشی و انتقال فناوریهای نوین به صنعت ساختمان و حملونقل کشور.
آدرس و شماره تماس
آدرس: تهران، بزرگراه شیخ فضلا.. نوری، جنب شهرک فرهنگیان، خیابان نارگل، خیابان شهید علی مروی، خیابان حکمت، کد پستی ۱۴۶۳۹۱۷۱۵۱[۲۶]
